ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
310
JAMIYATDA YOSHLAR AXLOQI VA INTELLEKTUAL MADANIYATINING
MEXANIZMLARI VA PRINSIPIAL MASALALARI
Polvonov Sherzod Fazlitdinovich
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yoshlar axloqi va intellektual madaniyatining shakllanishi, unga
ta’sir qiluvchi omillar, mexanizmlar hamda ushbu jarayonning prinsipial masalalari tahlil
qilinadi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va globallashuv sharoitida yoshlarning axloqiy
qiyofasini saqlab qolish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
axloqiy tarbiya, intellektual madaniyat, jamiyat, ma'naviyat, zamonaviy
muammolar, axloqiy qadriyatlar, ta'lim va tarbiya, texnologiyalar ta'siri, raqamli madaniyat, oila
va muhit, ijtimoiy institutlar, milliy g‘oya, shaxs shakllanishi, yoshlar.
Аннотация:
В статье анализируется формирование нравственности и духовной культуры
молодежи, факторы, влияющие на него, механизмы и основные проблемы этого процесса.
В нем также рассматриваются способы поддержания нравственного облика молодежи в
условиях современных технологий и глобализации.
Ключевые слова:
нравственное воспитание, интеллектуальная культура, общество,
духовность, современные проблемы, нравственные ценности, образование и воспитание,
влияние технологий, цифровая культура, семья и окружающая среда, социальные
институты, национальная идея, формирование личности, молодежь.
Abstract:
This article analyzes the formation of youth morality and intellectual culture, the
factors influencing it, mechanisms, and the fundamental issues of this process. It also considers
ways to preserve the moral image of youth in the conditions of modern technologies and
globalization.
Keywords:
moral education, intellectual culture, society, spirituality, modern problems, moral
values, education and upbringing, the impact of technologies, digital culture, family and
environment, social institutions, national idea, personality formation, youth.
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek:
“Bugun butun dunyoda yosh avlod qalbi va
ongini egallash uchun kurash ketayotgan bir paytda, biz yoshlarimizni vatanparvarlik, milliy va
umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashimiz zarur.”
Bu fikr, zamonaviy
yoshlarning axloqiy immunitetini shakllantirishda milliy g‘oya, tarixiy xotira va madaniy
qadriyatlarning o‘rni naqadar muhimligini ko‘rsatadi.
Yoshlar — har qanday jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy taraqqiyotida hal
qiluvchi omil hisoblanadi. Ularning axloqiy yetukligi va intellektual saviyasi jamiyatning
kelajagini belgilaydi. Shu sababli, ularning tarbiyasi, axloqiy qadriyatlari va madaniy tafakkurini
shakllantirish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan biridir.[1]
Yoshlar axloqining shakllanishida oila, maktab, ommaviy axborot vositalari va jamiyatning
boshqa ijtimoiy institutlari muhim rol o‘ynaydi. Milliy qadriyatlar, diniy qarashlar va tarixiy
meros axloqiy tarbiyaning asosini tashkil etadi. Intellektual madaniyat — bu shaxsning bilimga,
tafakkurga, yangilikka, ilm-fanga nisbatan munosabatidir. Bu yoshlar orasida tanqidiy fikrlash,
mustaqil qaror qabul qilish, ijtimoiy faollik va innovatsion salohiyat orqali namoyon bo‘ladi.[2]
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
311
Axloqiy va intellektual madaniyat quyidagi mexanizmlar orqali shakllanadi:
Ta’lim tizimi (maktab, litsey, oliy ta’lim muassasalari);
Oila tarbiyasi va ota-onaning roli;
Ommaviy madaniyat (kinolar, internet, musiqalar);
Ijtimoiy tarmoqlar va raqamli kommunikatsiyalar;
Diniy-ma’rifiy tashkilotlar va ulamolar ta’siri.
Prinsipial masalalar
Yoshlar tarbiyasida quyidagi prinsipial masalalar dolzarb hisoblanadi:
An’anaviy qadriyatlar va zamonaviylik o‘rtasidagi muvozanat;
G‘arblik axloqiy namunalarning ta’siriga qarshi immunitet;
Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlardagi salbiy kontentlar;
Ta’lim tizimining zamonaviy axloqiy standartlarga mosligi;
Yoshlarning ongli tanlovi va ijtimoiy mas’uliyatini oshirish.
Bugunga qadar ushbu muammo turli nuqtayi nazardan oʻrganilgan boʻlib, faylasuf olimlar,
huquqshunos va siyosatshunoslar chuqur tadqiq etishgan. Ayni paytda, mazkur ilmiy muammoni
oʻrganish doirasida olim va faylasuflar tomonidan keng koʻlamli tadqiqotlar olib borilmoqda.
Mamlakatimizda va xorijda jamiyatda ijtimoiy adolatni ta’minlash mexanizmlarini oʻrganish
borasida chuqur ilmiy izlanishlar olib borilayotganligi bu masalaning naqadar dolzarb
ahamiyatga ega ekanligini koʻrsatadi. Ta’kidlab oʻtish joizki, bugungi kunda jamiyatda ijtimoiy
adolatni ta’minlash mexanizmlarining prinsipial masalalari faqatgina falsafa yoki
huquqshunoslik doirasi bilan cheklangan muammo sifatida emas, balki koʻplab ijtimoiy-
gumanitar fanlar doirasida ham oʻrganilmoqda. Jamiyatda ijtimoiy adolatni ta’minlash
mexanizmlarini ilmiy asosda oʻrganishda adolat tushunchasining mohiyatini ham tadqiq etishni
talab etadi.[3]
Huquqiy-falsafiy nuqtai nazardan olib qaraganda, adolat tushunchasi ham huquqiy, ham axloqiy,
ham uni jamiyat bilan bogʻliq holda tahlil qilish jihatidan falsafiy ahamiyatga ega boʻlib,
umumiy qadriyat hisoblanadi. Shu ma’noda, adolat tushunchasi har birimiz yashaydigan
ijtimoiy-siyosiy tuzilmalar mavjudligi asoslari toʻgʻrisida xulosa chiqarishga imkon beradi. Tom
ma’noda, adolatni ma’naviy-huquqiy va ijtimoiy-siyosiy ong kategoriyasi, odamlarning ijtimoiy
ideallar, shuningdek, normalar va inson huquqlari toʻgʻrisidagi gʻoyalarini tarixan oʻzgarishi
bilan bogʻliq boʻlgan va zarur boʻlgan tushuncha sifatida baholash mumkin.[4] Adolat insonning
yoki ijtimoiy guruhning amaliy roli va ularning ijtimoiy mavqyei, ularning huquq va
majburiyatlari, xatti-harakati va jazosi, odamlarning xizmatlari va bu boradagi jamoatchilik fikri
oʻrtasidagi muvofiqlikni talab qiladi. Bundan tashqari, ushbu munosabatlardagi nomuvofiqlik
adolatsizlik deb tan olinadi. Misol uchun, “Yangi falsafiy ensiklopediya”da adolatni ijtimoiy
hayotning fikrlar, pozitsiyalar, manfaatlar va boshqalar kurashlari bilan bogʻliq boʻlgan umumiy
axloqiy sanksiyasi sifatida belgilaydi. Bundan tashqari, u adolatning ikkita shaklini: umumiy
adolatni (ya’ni axloqiy-huquqiy hayotni) va maxsus (xususiy) adolatniya’ni moddiy tovarlarni
taqsimlashda ma’naviy jihatdan mutanosiblikni belgilaydi.[5]
Xulosa
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
312
Yoshlar axloqi va intellektual madaniyatining yuksalishi — jamiyat barqarorligi, taraqqiyoti va
kelajagining kafolatidir. Shu bois, bu jarayonda davlat, oila, ta’lim tizimi va jamiyatning barcha
qatlamlari hamkorlikda faoliyat yuritishi lozim. Har bir yoshga axloqiy va intellektual immunitet
berilmasa, u global axborot oqimida yo‘qolib ketishi mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Mirziyoyev, Sh. M. (2020). Yangi O‘zbekiston strategiyasi. Toshkent: O‘zbekiston
nashriyoti.
2.
Axmedov, M. (2019). Zamonaviy yoshlar ma’naviyati va intellektual salohiyati.
Toshkent: Fan.
3.
O‘zbekiston Respublikasining “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi Qonuni. –
Qabul qilingan sana: 2016-yil 14-sentabr.
4.
president.uz – O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy sayti: https://president.uz
5.
Abduvositovich Y. F. et al. The role of the great scholars of the Eastern Renaissance in
the art of music in shaping the socio-spiritual thinking of young people //Annals of the Romanian
Society for Cell Biology. – 2021. – Т. 25. – №. 6. – С. 2258-2264.
6.
Yuldashev F. et al. The study of socio-psychological problem of loneliness //Turkish
Journal of Computer and Mathematics Education. – 2021. – Т. 12. – №. 12. – С. 2580-2590.
7.
Teshaboev M. M. Tasks of ethical culture in the ethics of Aristotle //Scientific Bulletin of
Namangan State University. – 2019. – Т. 1. – №. 5. – С. 197-204.
