ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
248
O
ʻ
ZGARUVCHAN DUNYODA AYOLLARNING BOLA TARBIYASIDA PSIXOLOGIK
ROLI
Sattorova Gulnozaxon Farxodjon qizi
Psixologiya yo
ʻ
nalishi 1-bosqich talabasi
Farg
ʻ
ona davlat universiteti, O
ʻ
zbekiston
Ilmiy rahbar:
Zakirova Muhabbatxon Sabirovna
Farg
ʻ
ona davlat universiteti psixologiya kafedrasi Dotsenti
Annotatsiya:
Ushbu maqola ayollarning bola tarbiyasidagi psixologik rolini chuqur o
ʻ
rganadi.
Unda onaning bola rivojlanishiga ta'siri, hissiy bog
ʻ
lanishning ahamiyati, onaning namuna
bo
ʻ
lishi, hissiy qo
ʻ
llab-quvvatlashi, kognitiv rivojlanishni rag
ʻ
batlantirishi va ijtimoiy
ko
ʻ
nikmalarni o
ʻ
rgatishi kabi muhim jihatlar ko
ʻ
rib chiqiladi. Maqola onaning ruhiy
salomatligining muhimligini ta'kidlaydi va o
ʻ
z qadriyatlariga muvofiq yashashni maslahat beradi.
Kalit so'zlar:
Ayollar, bola tarbiyasi, psixologik rol, hissiy bog
ʻ
lanish, stress, ruhiy salomatlik,
o
ʻ
ziga g
ʻ
amxo
ʻ
rlik, psixologik yechimlar, munosabatlar, ijtimoiy qo
ʻ
llab-quvvatlash.
Аннотация:
В этой статье подробно рассматривается психологическая роль женщин в
воспитании детей. В нем рассматриваются такие важные аспекты, как влияние матери на
развитие ребенка, важность эмоциональной связи, способность матери быть образцом для
подражания, эмоциональная поддержка, стимулирование когнитивного развития и
обучение социальным навыкам. Статья подчеркивает важность психического здоровья
матери и советует жить в соответствии со своими ценностями.
Ключевые слова:
женщины, воспитание детей, психологическая роль, эмоциональная
связь, стресс, психическое здоровье, забота о себе, психологические решения, отношения,
социальная поддержка.
Annotation:
This article examines the psychological role of women in childrearing. It examines
the impact of mothers on child development, the importance of emotional attachment, the role of
mothers as role models, emotional support, cognitive development, and social skills. The article
emphasizes the importance of mothers' mental health and advises them to live in accordance with
their values.
Keywords
: Women, childrearing, psychological role, emotional attachment, stress, mental health,
self-care, psychological solutions, relationships, social support.
Kirish.
Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyevning 2022 yil 24 — martdagi “Oʻzbekiston
Respublikasi Prezidentining sogʻliqni saqlash sohasi vakillari bilan ochiq muloqotida
belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi farmoyishi sohadagi
koʻplab muammoli masalalar yechimiga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Prezidentimiz 18-mart
kuni sogʻliqni saqlash sohasi vakillari bilan ochiq muloqot oʻtkazib, muammo va takliflarini
eshitdi. Muloqotdan soʻng yuqoridagi farmoyish qabul qilindi. Yettita yoʻnalishda vazifa va
masʼullar belgilandi. Birlamchi tibbiy xizmatlarni aholiga yaqinlashtirish, ularni tarmogʻini
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
249
kengaytirish, tibbiy xizmatlarni sifatini oshirish, tibbiyot muassasalarini moddiy texnika bazasini
yaxshilash, ularni tibbiy uskunalar va dori vositalari bilan taʼminlash shular jumlasidandir.
Mamlakatimizning siyosiy hayotida, davlat va jamiyat boshqaruvida, iqtisodiyotimizning barcha
tarmoqlarida, madaniyat, ilm-u fan, xalq taʼlimi, sogʻliqni saqlash, sport kabi ijtimoiy sohalarda
ayollarimizning oʻrni va roli ortib borayotganligi ayniqsa eʼtiborlidir.Maʼlumki, ming yillar
davomida har qaysi jamiyatning madaniy darajasi va maʼnaviy barkamolligi ayollarga boʻlgan
munosabat bilan belgilangan. Ayolni eʼzozlash, unga ehtirom koʻrsatish oʻzbek xalqiga xos
xususiyatdir. Bugun Oʻzbekistonda demokratik davlat, fuqarolik jamiyati barpo etilmoqda.
Fuqarolik jamiyati ayollardan ham oʻz haq – huquqlarini, manfaatlarini himoya qilishni va
ulardan oʻz muammolarini yechishga boʻlgan tabiiy intilishni talab qiladi. Xotin qizlarning
bunga tayyor boʻlishi muhim ijtimoiy ahamiyatga ega.
Sirsning ona va bola munosabatlari to`g`risidagi nazariyasi
Bolalar rivojlanish taraqqiyotini o‘rganishning diadik tamoyili Ijtimoiy o‘rgatish yo‘nalishining
boshqa vakili R.Sirs ota-ona va farzand munosabatlarini o‘rgangan. R.Sirs ilk bolalik davridagi
har bir bola xulq-atvorini ona va bola xulq-atvori birligini ifodalovchi o‘ziga xos diadik birlik
ichida keluvchi davr sifatida ko‘rib chiqishni muhim deb hisoblagan. U bolaning rivojlanishiga
ota-onaning ta’sirini amalga oshiruvchi vosita bo‘lgan mexanizmni tushuntirish uchun o‘rgatish
nazariyasi doirasida psixoanalitik atamalarni yengish, regressiya, identifikatsiya qo‘llagan
.
Ona va bola munosabatlarini Sirs nazariyasi bilan bog
ʻlab tahlil qilamiz.
Ayollar bola tarbiyasida juda muhim rol oʻynaydi. Ular bolaning hissiy, ijtimoiy va kognitiv
rivojlanishiga katta ta'sir koʻrsatadi. Ona va bola oʻrtasidagi munosabat bolaning kelajakdagi
hayotiga ta'sir etadigan muhim omil hisoblanadi.
Onaning roli:
1. Hissiy bogʻlanish: Ona va bola oʻrtasida shakllangan hissiy bogʻlanish bolaning oʻziga
boʻlgan ishonchini va xavfsizlik hissini rivojlantiradi. Bu bogʻlanish bolaning kelajakda
boshqalar bilan sogʻlom munosabatlar oʻrnatishiga yordam beradi.
2. Namuna boʻlish: Onalar bolalar uchun birinchi namuna boʻlishadi. Ular oʻz xatti-harakatlari,
munosabatlari va qadriyatlari orqali bolalarga ta'sir oʻtkazadi. Onaning mehr-muhabbati, sabri va
tushunishi bolaning hissiy rivojlanishida muhim rol o'ynaydi.
3. Hissiy qoʻllab-quvvatlash: Onalar bolalarni hissiy jihatdan qoʻllab-quvvatlaydi. Ular
bolalarning his-tuygʻularini tushunishga va ularni boshqarishga yordam beradi. Onaning bolani
tinglashi, unga hamdardlik qilishi va dalda berishi bolaning ruhiy salomatligi uchun juda
muhimdir.
4. Kognitiv rivojlanishni ragʻbatlantirish: Onalar bolalarning kognitiv rivojlanishini
ragʻbatlantiradi. Ular bolalar bilan oʻynashadi, ularga kitob oʻqib berishadi va ularning
savollariga javob berishadi. Bu bolalarning bilim olishga bo'lgan qiziqishini oshiradi va ularning
intellektual qobiliyatlarini rivojlantiradi.
5. Ijtimoiy koʻnikmalarni oʻrgatish: Onalar bolalarga ijtimoiy koʻnikmalarni oʻrgatadi. Ular
bolalarga boshqalar bilan muloqot qilish, hamkorlik qilish, oʻz fikrlarini ifoda etish va nizolarni
hal qilishni oʻrgatadi. Bu bolalarning jamiyatda muvaffaqiyatli boʻlishiga yordam beradi.
Psixologik jihatlar:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
250
• Stressni boshqarish: Onalar koʻpincha bolalar tarbiyasi bilan bogʻliq stressni boshdan
kechiradi. Stressni boshqarish va ruhiy salomatlikni saqlash onaning o'ziga va bolalarga foyda
keltiradi.
• Oʻziga gʻamxoʻrlik qilish: Onalar oʻzlariga gʻamxoʻrlik qilishlari kerak. Yetarlicha uxlash,
sogʻlom ovqatlanish, jismoniy mashqlar qilish va sevimli mashgʻulotlar bilan shugʻullanish
onaning ruhiy holatini yaxshilaydi.
•
Yordam soʻrash: Agar onalar oʻzlarini qiynalayotgan boʻlsa, yordam soʻrashdan
qoʻrqmasliklari kerak. Oiladan, doʻstlardan, psixologlardan yoki boshqa mutaxassislardan
yordam olish onaning ruhiy salomatligini saqlashga yordam beradi.
Insonning psixik rivojlanishi, uning shaxs sifatida shakllanishi o‘zini o‘zi anglashining, ya’ni
o‘zini jismoniy, ma’naviy hamda ijtimoiy mavjudot sifatida anglashining qaror topishi bilan
bog‘liq. 0 ‘zini-o‘zi anglashning rivojlanishi har bir bolada o‘ziga xos tarzda kechadi. Biroq
barcha bolalarda, odatda, hayotning birinchi yili oxiriga kelib, o ‘zini o‘zi anglashning paydo
bo‘lganini tasdiqlovchi belgilar kuzatiladi: bola o‘zini, o‘z tanasini uni o‘rab turgan fazodan
ajrata boshlaydi. 0 ‘zini-o‘zi anglashning keyingi rivojlanishi bolaning o‘z xohishlari va
umuman, faoliyati motivlarini anglashi bilan bog‘liq bo‘ladi. 0‘z faoliyatining motivlarini
anglash bolaga o‘zini-o‘zi anglashning keyingi bosqichiga o‘tishga, ya’ni o‘z harakatlaridan
ajrata olishga yordam beradi.[2.84-bet.]
Ushbu jarayonda onaning psixologik roli kattadir. Ona yuqoridagi belgilarni sezganda bolaga
to‘g‘ri ko‘rsatmalar bera olsa,bola dunyoni to‘g‘ri anglaydi va kelajakda o‘z o‘rnini topishida
yordam beradi.
Onaning ruhiy salomatligi:
Bola tarbiyasi onadan katta kuch va energiya talab qiladi. Shu sababli, onaning ruhiy
salomatligiga gʻamxoʻrlik qilish juda muhimdir. Ona oʻziga vaqt ajratishi, sevimli mashgʻulotlari
bilan shugʻullanishi, dam olishi va yetarlicha uxlashi kerak. Agar ona oʻzini yaxshi his qilsa, u
bolaga yaxshiroq gʻamxoʻrlik qila oladi.
Ona va bolaning ruhiy salomatligiga doimo jamiyat va ijtimoiy muhit ta`sir ko`rsatadi.
Har qanday jamiyat taraqqiyotida oilalarning, oilalar mustahkamligining o‘rni beqiyosdir.
Chunki tirik organizmning salomatligi uni tashkil qiluvchi har bir hujayraning sog‘lomligiga
bog‘liq bo‘lganidek, butun organizm o‘z faoliyatini maqsadga muvofiq amalga oshirishida har
bir hujayraning munosib o‘rni bo‘lganidek, oila ham davlat, jamiyat deb atalgan butun bir
organizmni tashkil etuvchi hujayradir. Har bir oilaning sog‘lom bo‘lishi, ularda ijobiy psixologik
iqlimning hukm surishi, manashu muhitda dunyoga kelib, shaxs sifatida shakllanib, so‘ng o‘zi
yashayotgan davlatning fuqarosi sifatida o‘z davlatining iqtisodiyoti, ijtimoiy hayoti
taraqqiyotini ta’minlovchi, hal qiluvchi omil bo‘lgan inson kamolotida oilaning tutgan o‘rni
beqiyosdir.[1.10-bet.]
Xulosa:
Ona bola hayotining asosi boʻlib, uning psixologik roli bolaning kelajagini belgilaydi.
Ona oʻz vazifasini toʻgʻri ado etishi, bolaga mehr berishi, uni qoʻllab-quvvatlashi va toʻgʻri
yoʻlga solishi orqali jamiyatga sogʻlom va baxtli insonni yetkazib beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
251
1.
Oila psixologiyasi: Akad. litsey va kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari uchun o‘quv qo‘l. /
G. B. Shoumarov, I. O. Haydarov, N. A. Sog‘inov va boshq.; G‘. B. Shoumarovning tahriri
ostida; O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta-maxsus ta’lim vazirligi, O‘rta maxsus, kasb-hunar
ta’limi markazi. — T.: «Sharq», 2010 — 296 b.
2.
Z. Nishanova, G. Alimova. Bolalar psixologiyasi va uni o‘qitish metodikasi. 0 ‘quv
qo‘llanma. -T.: 0 ‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006 160
b.
3.
Antonov A.I. Oila mikrosotsiologiyasi: tuzilish va jarayonlarni o‘rganish metodologiyasi.
-: "Nota Bene", 1988
4.
Klochko V.E. Qadriyatlarni axloqiy tarbiya mexanizmi sifatida shaxslashtirish // Talaba
shaxsining axloqiy asoslarini shakllantirish yo‘llari. Muammolar. Metodologiya Tajriba:
konferentsiya tezislari. Barnaul, 2007
