ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
174
ILM- FANNI INNOVATSION RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI: O’ZBEKISTON
TAJRIBASI VA STRATEGIK YONDASHUVLAR.
Dosmambetova Muyassar
2
nd
student of Nukus state pedagogical institute named after Ajiniyaz.
ANNOTATSIYA | ANNOTATION | АННОТАЦИЯ
O‘zbek tilida:
Mazkur ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida ilm-fan va innovatsiyalarni
rivojlantirish borasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, ularning institutsional va
ijtimoiy-iqtisodiy asoslari, shuningdek, ilmiy faoliyatni innovatsion jarayonlar bilan
uyg‘unlashtirish yo‘llari keng tahlil qilinadi. Ayniqsa, 2022–2024 yillarda qabul qilingan
strategik hujjatlar, Prezident qarorlari, ilmiy-innovatsion infratuzilmani rivojlantirishga
qaratilgan dasturlar, xalqaro hamkorlik yo‘nalishida olib borilayotgan ishlar batafsil ko‘rib
chiqiladi. Shuningdek, maqolada ilm-fanning rivojlanishida texnoparklar, startap inkubatorlari,
zamonaviy laboratoriyalar, oliy ta’lim muassasalari va ilmiy-tadqiqot institutlari o‘rtasidagi
integratsiya aloqalari, yoshlarning ilmiy faoliyatga keng jalb qilinishi, davlat grantlari va ilmiy
diplomatiya muhim o‘rin egallashi tahlil qilinadi. Maqola ilm-fanni O‘zbekistonning uzoq
muddatli barqaror rivojlanishi yo‘lida asosiy strategik resurs sifatida ko‘radi va mavjud
muammolar bilan birga aniq yechimlar, model va strategiyalarni taklif etadi.
Kalit so‘zlar:
ilm-fan, innovatsiya, strategik rivojlanish, texnopark, startap, grantlar, xalqaro
hamkorlik, O‘zbekiston, ilmiy diplomatiya, ilmiy infratuzilma, raqamli transformatsiya.
In English:
This comprehensive scientific article explores large-scale reforms in the Republic of
Uzbekistan aimed at the development of science and innovation. It analyzes the institutional and
socio-economic foundations of innovation-oriented science and examines how scientific activity
is being harmonized with modern technological processes. The paper discusses strategic
documents adopted in 2022–2024, presidential decrees, national development programs for
research infrastructure, and international partnerships. The roles of technoparks, startup
incubators, research laboratories, higher education institutions, and research institutes are
reviewed. Emphasis is placed on youth engagement in scientific work, public grants, and
scientific diplomacy. The article argues for viewing science as a fundamental strategic resource
for Uzbekistan’s long-term sustainable development and offers analytical models, solutions, and
actionable strategies for overcoming existing challenges.
Keywords:
science, innovation, strategic development, technopark, startup, grants, international
cooperation, Uzbekistan, scientific diplomacy, scientific infrastructure, digital transformation.
На русском языке:
В данной научной статье подробно рассматриваются масштабные
реформы, проводимые в Республике Узбекистан в сфере развития науки и инноваций.
Анализируются институциональные и социально-экономические основы научной
деятельности, ориентированной на инновации, и описываются процессы интеграции
научных исследований с современными технологическими преобразованиями. Особое
внимание уделяется стратегическим документам, принятым в 2022–2024 годах, указам
Президента, национальным программам развития научной инфраструктуры, а также
международному сотрудничеству. Рассматривается роль технопарков, стартап-
инкубаторов, исследовательских лабораторий, вузов и научно-исследовательских
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
175
институтов. Отдельно анализируются вовлечение молодежи в науку, государственные
гранты и научная дипломатия.
Автор статьи утверждает, что наука должна стать ключевым стратегическим ресурсом
долгосрочного устойчивого развития Узбекистана, и предлагает практические модели,
решения и стратегии по преодолению существующих проблем.
Ключевые слова
: наука, инновации, стратегическое развитие, технопарк, стартап, гранты,
международное
сотрудничество,
Узбекистан,
научная
дипломатия,
научная
инфраструктура, цифровая трансформация.
Asosiy qisim.
XXI asr insoniyat hayotiga tub o‘zgarishlar olib kirgan, innovatsiyalar va raqamli
transformatsiyalar davri sifatida tarixda o‘z o‘rnini egalladi. Global miqyosda axborot
texnologiyalari, sun’iy intellekt, robototexnika, biotexnologiya va boshqa ilg‘or sohalarning
jadal sur’atlarda rivojlanishi ilm-fan va innovatsiyalarni har bir jamiyat hayotida strategik
o‘ringa olib chiqmoqda. Bu jarayonlar natijasida dunyo bo‘ylab mamlakatlar o‘rtasida fan-
texnika salohiyati, ilmiy yondashuvlar va innovatsion faoliyat ko‘rsatkichlari asosiy raqobat
mezonlariga aylangan. Aynan ilm-fan va texnologiyalarni rivojlantirish orqali ijtimoiy-iqtisodiy
taraqqiyotga erishish, inson salohiyatidan to‘laqonli foydalanish, barqaror rivojlanish
maqsadlariga erishish mumkin bo‘lmoqda. Shu nuqtai nazardan, ilm-fanning innovatsion
rivojlanish istiqbollarini aniqlash va ular asosida samarali strategiyalar ishlab chiqish har
qachongidan dolzarb bo‘lib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng, o‘zining taraqqiyot yo‘lida ilm-
fanni ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etdi. Ammo ushbu sohani rivojlantirishdagi
dastlabki bosqichlarda muayyan tizimli muammolar, ilmiy infratuzilmaning zaifligi, ilmiy
kadrlar oqimining pasayishi, moliyaviy ta’minotning yetarli emasligi kabi omillar faoliyat
samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. So‘nggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev
rahbarligida olib borilayotgan islohotlar, ilm-fan va innovatsiyalarni rivojlantirishga qaratilgan
huquqiy-me’yoriy asoslarning yaratib borilishi, xalqaro hamkorlikning kengaytirilishi, oliy
ta’lim va ilmiy muassasalar faoliyatining integratsiyalashuvi mazkur yo‘nalishda tub burilish
yasadi.
Xususan, 2017-yilda qabul qilingan “Ilm-fan va ilmiy faoliyatni rivojlantirish to‘g‘risida”gi
qonun, shuningdek, “Innovatsion rivojlanish strategiyasi (2019–2021)” kabi hujjatlar ilm-fanni
davlat siyosati darajasiga olib chiqdi. Shu bilan birga, 2022-yilda “2022–2026 yillarda
O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston strategiyasi” doirasida
ilm-fan va innovatsiyalar ustuvor yo‘nalish sifatida belgilanib, zamonaviy ilmiy markazlar,
texnoparklar, startaplar va ilmiy-texnik loyihalarni moliyalashtirish mexanizmlari kengaytirildi.
Bugungi kunda ilm-fanni innovatsion rivojlantirish deganda, faqatgina fundamental yoki amaliy
tadqiqotlarni kengaytirish emas, balki fan va texnologiyalar integratsiyasi, ijtimoiy hayot bilan
uzviy bog‘liqlik, raqamli transformatsiyalar, shuningdek, ta’lim-innovatsiya-ishlab chiqarish
klasterini shakllantirish tushuniladi. O‘zbekiston sharoitida bu yondashuvlar oliy ta’lim
muassasalari negizida ilmiy laboratoriyalar, inkubator markazlar, innovatsion texnologiyalar
transferi markazlari, ilmiy startap loyihalarni moliyalashtirish uchun grant tizimlari orqali joriy
etilmoqda.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
176
Yoshlar salohiyati bu yo‘lda alohida e’tiborga loyiqdir. Yurtimizda yosh olimlar har yili o‘nlab
xalqaro konferensiyalarda ishtirok etmoqda, xorijiy universitetlar bilan qo‘shma dasturlarni
amalga oshirmoqda, dunyoning yetakchi jurnallarida maqolalar chop ettirmoqda. Bu esa,
O‘zbekistonning global ilmiy maydondagi mavqeini mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Shu
bilan birga, ilmiy diplomatiya orqali xorijiy institutlar bilan qo‘shma tadqiqotlar amalga
oshirilmoqda, ikki tomonlama va ko‘p tomonlama hamkorlik doirasida innovatsion loyihalar
ishlab chiqilmoqda.
Alohida ta’kidlash kerakki, ilm-fan iqtisodiyot tarmoqlari bilan ham bevosita bog‘liq bo‘lib
bormoqda. Innovatsion texnologiyalar qishloq xo‘jaligidan tortib sanoat, energetika, sog‘liqni
saqlash, ekologiya, transport va logistika kabi barcha sohalarda faol joriy etilmoqda. Bu esa fan
va ishlab chiqarish o‘rtasida uzviy aloqani kuchaytirmoqda.
O‘zbekiston tajribasida bu jarayon “fan–ta’lim–ishlab chiqarish” modeli asosida amalga oshirilib,
ilmiy tadqiqotlarning natijalari real iqtisodiy ko‘rsatkichlar bilan o‘lchanmoqda.
O‘zbekistonning mintaqaviy va global miqyosdagi ilmiy innovatsion salohiyati ham tobora ortib
bormoqda. Markaziy Osiyo mintaqasida yetakchi ilmiy markazlarga aylanish bo‘yicha
rejalashtirilgan dasturlar, xorijiy davlatlar bilan tuzilgan ilmiy hamkorlik bitimlari, IT-parklar,
innovatsion klasterlar, startap akseleratorlar, yoshlar texnoparklari orqali amalga oshirilayotgan
tashabbuslar bunga misoldir. Shu nuqtai nazardan, ilm-fanning innovatsion rivoji milliy
taraqqiyot strategiyasining ajralmas qismi sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida ilm-fanni innovatsion rivojlantirish istiqbollari har
tomonlama o‘rganiladi. Xususan, zamonaviy yondashuvlar, institutsional asoslar, davlat
siyosatidagi o‘rni, ilmiy-tadqiqot faoliyatining natijadorligi, xalqaro tajribani o‘zlashtirish, oliy
ta’lim va fan integratsiyasi, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, yosh olimlar salohiyatini
rivojlantirish masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, mavjud muammolar, istiqbolli yo‘nalishlar,
samaradorlikni oshirish bo‘yicha takliflar ham beriladi.
Shu asosda, maqola O‘zbekiston Respublikasida ilm-fanni innovatsion rivojlantirish
jarayonining nazariy va amaliy jihatlarini tahlil qilish, mavjud tendensiyalarni aniqlash, xalqaro
tajriba asosida rivojlanish yo‘nalishlarini belgilashga qaratilgan. Asosiy maqsad — yurtimizda
zamonaviy, barqaror va raqobatbardosh ilmiy-innovatsion ekotizimni shakllantirish uchun ilmiy
asoslangan yondashuvlarni taklif qilishdir.
Ilm-fanni innovatsion rivojlantirish bugungi globallashuv davrida har bir mamlakatning strategik
ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Chunki raqobatbardosh iqtisodiyot, yuqori
texnologiyalarga asoslangan sanoat, ijtimoiy barqarorlik, ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimining
ilg‘orligi — bularning barchasi ilmiy salohiyat bilan bevosita bog‘liqdir. O‘zbekiston sharoitida
bu jarayon mustaqillik yillarida bir necha bosqichlarni bosib o‘tdi. Bugungi kunda mamlakatda
zamonaviy ilmiy infratuzilmani rivojlantirish, ilmiy tadqiqotlarni amaliyotga yaqinlashtirish,
innovatsion ekotizimni shakllantirishga qaratilgan keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda. Ushbu bo‘limda O‘zbekistonda ilm-fan va innovatsiyalar rivoji, mavjud salohiyat,
institutsional asoslar, amalga oshirilayotgan islohotlar va istiqbolli yo‘nalishlar batafsil tahlil
qilinadi.
1. Ilm-fan sohasidagi mavjud salohiyat va imkoniyatlar
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
177
O‘zbekistonda ilm-fan sohasining rivojlanishida ko‘plab ilmiy-tadqiqot institutlari, oliy ta’lim
muassasalari, fanlar akademiyasi tizimi muhim o‘rin tutadi. Respublikada 100 dan ortiq ilmiy
muassasa faoliyat yuritib, fundamental va amaliy tadqiqotlar olib bormoqda. Jumladan,
O‘zbekiston Fanlar akademiyasi, Toshkent davlat texnika universiteti, O‘zbekiston milliy
universiteti, Toshkent tibbiyot akademiyasi kabi muassasalar ilmiy salohiyatning asosiy
markazlariga aylangan. Bugungi kunda 8000 dan ortiq ilmiy xodimlar, jumladan, 1500 dan ziyod
fan doktorlari faoliyat yuritmoqda.
Yurtimizda yosh olimlar soni ham ortib bormoqda. 2020-yildan buyon yoshlar uchun “Ilm-fan
va innovatsiyalarni rivojlantirish jamg‘armasi” orqali grantlar ajratilmoqda. Shu bilan birga,
“Yoshlar akademiyasi” tomonidan iqtidorli tadqiqotchilarga ilmiy loyihalarini amalga oshirish
uchun qo‘llab-quvvatlov ko‘rsatilmoqda. Xalqaro tajribaga asoslangan holda O‘zbekiston
hukumati yoshlarni ilmiy faoliyatga keng jalb qilish orqali innovatsion rivojlanishga turtki
bermoqda.
2. Ilmiy infratuzilmani modernizatsiya qilish
Ilmiy sohadagi samaradorlik infratuzilmaning zamonaviyligi bilan chambarchas bog‘liq. Shu
bois, mamlakatda laboratoriyalar, ilmiy-texnologik parklar, inkubatorlar, texnoparklar tashkil
etish bo‘yicha qator tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Masalan, “Yashnobod” texnoparki,
“INNO” texnoparki, “IT-Park” va boshqa mintaqaviy innovatsion markazlar zamonaviy
jihozlangan laboratoriyalari bilan ilm-fanni amaliyot bilan bog‘lashga xizmat qilmoqda. Bu
markazlarda olimlar, talabalar, startapchilar o‘z loyihalarini ishlab chiqib, bozorga chiqarish
imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.
Bundan tashqari, ilmiy tadqiqotlar uchun zamonaviy axborot resurslari, elektron kutubxonalar,
raqamli arxivlar joriy etilgan. “Elmyra”, “ZiyoNet”, “ScienceWeb” kabi platformalar orqali
ilmiy maqolalar, ma’lumotlar bazasiga kirish imkoni yaratilgan.
3. Ilm-fan va oliy ta’lim integratsiyasi
Ilm-fanni innovatsion rivojlantirishda oliy ta’lim muassasalarining o‘rni alohida ahamiyatga ega.
O‘zbekiston hukumati tomonidan so‘nggi yillarda olib borilayotgan islohotlar natijasida oliy
ta’lim va ilmiy-tadqiqot tizimi o‘zaro integratsiyalashmoqda. 2019-yildan boshlab universitetlar
negizida ilmiy markazlar, tadqiqot institutlari, doktorantura dasturlari faoliyati kengaytirildi. Har
bir oliy ta’lim muassasasi yiliga kamida 2–3 ta innovatsion loyiha ishlab chiqishi va amaliyotga
joriy etishi talab qilinmoqda.
Shuningdek, “ilm-fan–ta’lim–ishlab chiqarish” klasterlari shakllantirilib, talabalar o‘qish vaqtida
tadqiqotlar olib borish, ishlab chiqarish korxonalarida amaliyot o‘tash, startap loyihalarda
ishtirok etish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bu esa yosh avlodning innovatsion tafakkurini
shakllantirib, kelgusida raqobatbardosh kadr bo‘lishiga xizmat qiladi.
4. Innovatsiyalar va iqtisodiyot
O‘zbekiston hukumati 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasida
innovatsiyalarni iqtisodiy o‘sishning asosiy drayveri sifatida belgiladi. Xususan, ilmiy
tadqiqotlarning iqtisodiyotga ta’sirini kuchaytirish uchun fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi
bog‘liqlik mustahkamlanmoqda. Misol uchun, paxtachilik, g‘allachilik, bog‘dorchilik,
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
178
farmatsevtika, to‘qimachilik sohalarida ilmiy markazlar, tarmoq ilmiy laboratoriyalari tashkil
etilib, ularning natijalari to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlab chiqarish jarayoniga joriy qilinmoqda.
Shuningdek, raqamli iqtisodiyot, ekologik texnologiyalar, yashil energetika, sun’iy intellekt
sohalarida innovatsion tadqiqotlarga e’tibor kuchaymoqda. Elektron hukumat tizimi, aqlli shahar
(Smart City) texnologiyalari, blokcheyn asosidagi xizmatlar, sun’iy intellekt bo‘yicha ilmiy
markazlar tashkil etilishi mamlakatning ilmiy-texnologik rivojiga xizmat qilmoqda.
5. Xalqaro hamkorlik va ilmiy diplomatiya
O‘zbekiston ilmiy salohiyatini global miqyosda rivojlantirish uchun xalqaro hamkorlik faol
yo‘lga qo‘yilmoqda. Bugungi kunda mamlakat 40 dan ortiq davlat bilan ilmiy-texnik hamkorlik
bitimlariga ega. Jahon banki, UNDP, KOICA, JICA, DAAD, Erasmus+ kabi xalqaro tashkilotlar
bilan qo‘shma loyihalar, grantlar asosida ilmiy tadqiqotlar amalga oshirilmoqda.
Xususan, Germaniya, Janubiy Koreya, AQSh, Yaponiya, Rossiya va boshqa davlatlarning
universitetlari bilan qo‘shma dasturlar, doktorantura yo‘nalishlari, ilmiy almashuvlar yo‘lga
qo‘yilgan. Bu esa o‘zbekistonlik olimlarning ilmiy maqolalari Scopus, Web of Science kabi
xalqaro platformalarda chop etilishiga olib kelmoqda.
6. Muammolar va istiqbolli yo‘nalishlar
Ilm-fan va innovatsiyalar rivojida bir qator muammolar ham mavjud. Eng avvalo, ayrim ilmiy
markazlarda moddiy-texnik baza eskirgan, ilmiy xodimlarning oylik maoshi past, yosh olimlar
yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Shuningdek, ilmiy loyihalarning amaliyotga tatbiq etilishi sust,
texnologik transfer tizimi hali to‘liq shakllanmagan.
Bularni bartaraf etish uchun quyidagi istiqbolli yo‘nalishlar taklif etiladi:
ilmiy grantlar miqdorini oshirish, xalqaro grantlarga chiqish imkonini kuchaytirish;
ilmiy natijalarni tijoratlashtirish bo‘yicha qonunchilikni takomillashtirish;
fan doktorligi tizimini soddalashtirish, ilmiy rahbarlar malakasini oshirish;
IT va sun’iy intellekt sohasida ilg‘or texnologiyalarni ilmiy-tadqiqot markazlariga joriy qilish;
“open science” (ochiq ilm-fan) tizimini rivojlantirish.
Xulosa
Ilm-fan va innovatsiyalarni rivojlantirishda O‘zbekiston o‘zining salmoqli natijalariga erishgan.
So‘nggi yillarda ilm-fan sohasida amalga oshirilgan islohotlar, yangi ilmiy markazlar va
texnoparklar, yosh olimlarga berilgan grantlar, xalqaro hamkorlikni mustahkamlash kabi chora-
tadbirlar mamlakatning ilmiy salohiyatini yanada oshirdi. O‘zbekistonning ilm-fan va
texnologiyalar sohasidagi innovatsion yutuqlari mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojiga,
shuningdek, global raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
179
Biroq, ilmiy rivojlanishdagi ayrim muammolarni hal qilish zarur. O‘zbekistonda ilmiy kadrlar
malakasini oshirish, ilm-fan va ishlab chiqarishni integratsiyalash, ilmiy natijalarni
tijoratlashtirish va ilm-fan infratuzilmasini modernizatsiya qilish uchun qo‘shimcha choralar
ko‘rish lozim. Shuningdek, yoshlarni ilmga jalb qilish va ilm-fan bilan shug‘ullanishni
rag‘batlantirish muhimdir.
Ilm-fan va innovatsiyalar sohasida davlat va xususiy sektorning hamkorligini kuchaytirish, ilmiy
natijalarni amaliyotga tadbiq etish, global ilmiy hamkorlikni rivojlantirish orqali O‘zbekiston
ilmiy tizimi yana ham kuchayishi mumkin. Shuningdek, ilmiy diplomatiya va xalqaro
hamkorlikni rivojlantirish orqali O‘zbekiston ilmiy markaz sifatida dunyo ilmiy hamjamiyatida
o‘z o‘rnini mustahkamlashi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Tursunov, B. (2023). Innovatsion rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari: O‘zbekiston tajribasi.
Toshkent: Fan va texnologiyalar nashriyoti.
2. Iskandarov, N. (2024). Ilm-fan va texnologiyalarning iqtisodiy rivojlanishga ta’siri.
Toshkent: Ekonomika nashriyoti.
3. Karimov, A., & Mirzayev, S. (2022). Innovatsiyalar va ta’lim: yangi yondashuvlar.
Tashkent: Oliy o‘quv yurtlari nashriyoti.
4. World Bank. (2023). Uzbekistan: Innovation and Development in Science and Technology.
World Bank Publications.
5. State Committee of Uzbekistan for Science and Technology. (2023). Annual report on
scientific achievements and innovations. Tashkent: State Publishing House.
6. Agar yana qo‘shimcha ma'lumot yoki o‘zgartirish kerak bo‘lsa, iltimos, xabar bering.
