ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
145
ILHOM JABBOROV; MAESTRONING IJODI VA HAYOTI.
Azamat Kamalovich Xatamov
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti,
Tasviriy san'at fakulteti, Haykaltaroshlik kafedrasi professori
Annotatsiya:
Ilxom Jabbarov — O'zbekistonning eng mashhur va ajralib turadigan
haykaltaroshlaridan biri. Uning san'ati O'zbekistonning madaniy merosining ajralmas qismiga
aylangan. Ushbu maqolada, Jabbarovning hayoti, ijodi va asarlari haqida batafsil ma'lumotlar
keltirilgan. U o'zining mahobatli haykallari orqali O'zbekistonning tarixiy shaxslarini, jumladan,
sohibqiron Amir Temur kabi buyuk hukmdorni yuksaltirib, milliy g'urur va madaniy merosni
saqlashga muvaffaq bo'lgan. Maqola Jabbarovning asarlariga bo'lgan e'tibor, ularning
zamonaviylik va an'anaviylikni uyg'unlashtirishdagi roli haqida tahlil qiladi. Shuningdek,
maqolada uning san'ati, pedagogik faoliyati va olgan mukofotlari haqida ham so'z boradi.
Kalit so'zlar:
Ilxom Jabbarov, Haykaltaroshlik, Mahobatli haykaltaroshlik, Amir Temur haykali,
O'zbekiston san'ati, Madaniy meros, Yodgorlik haykallar, O'zbekiston mustaqilligi, Milliy
qadriyatlar, San'at asarlari, Tarixiy shaxslar, O'zbek haykaltaroshlik maktabi, O'zbekiston
madaniyati, San'at pedagogikasi, Jabbarovning san'ati, Milliy ramzlar, O'zbekistonning tarixi va
madaniyati, Haykal va mustaqillik, San'ati va tarixi bo'yicha yutuqlar.
Ilxom Jabbarov – O'zbekistonning eng yorqin va ajralib turadigan haykaltaroshlaridan biri
bo'lib, uning san'ati mamlakatning madaniy merosining ajralmas qismiga aylangan. Uning
asarlari O'zbekiston tarixidagi eng muhim voqealar bilan chambarchas bog'liq bo'lib, ular
Markaziy Osiyo san'atida chuqur iz qoldirdi. Jabbarov o'zining mahobatli haykallari orqali
an'analar va yangiliklarni uyg'unlashtirishga muvaffaq bo'lib, davrning ramzlariga aylangan
obrazlarni yaratdi.
Ilxom Jabbarov 1946-yil 30-iyunda Toshkent viloyatining Urta Chirqich tumanida, o'sha
paytda Sovet Ittifoqining tarkibida bo'lgan O'zbekistonda tug'ilgan. Yoshligidan san'atga qiziqish
bildirgan Jabbarov 1965-yilda
Respublika san'ati maktabini
tamomladi. 1971-yilda esa A.N.
Ostrovskiy nomidagi
Toshkent teatr va san'at institutida
tahsilini yakunlab, haykaltaroshlik
bo'yicha mutaxassislik oldi. Ushbu ta'lim uning san'ati yo'lida mustahkam poydevor bo'ldi, u
sovet davrida boshlangan va mustaqil O'zbekistonda davom etgan ijodiy faoliyatini boshladi.
1970-yillarda Jabbarov haykaltaroshlik sohasida ishlay boshladi, o'z asarlarida yangi ifodalar va
chuqur mazmunni izlab, diqqatni tortdi. Uning asarlari o'ziga xos tarzda obra'zlar va
ramziylikning uyg'unlashgan shakllarini o'z ichiga olgan, bu esa o'sha davrda kam uchraydigan
bir yondashuv edi. 1995-yildan boshlab
Respublika san'ati maktabida
o'qituvchilik qilgan,
1997-yildan boshlab Kamoliddin Behzod nomidagi
Milliy rassomlik va dizayn institutida
haykaltaroshlik ustaxonasiga rahbarlik qilib, kelajak avlodlarga bilim va tajribasini uzatdi.
Jabbarovning uslubi o'ziga xos va tanib olish mumkin bo'lib, chuqur falsafiy fikrlarni yashirgan
har bir asarda aks ettiradi.
«Xayol»
(yog'och 1974),
«Mashrab»
(yog'och 1974),
«Oqshom»
(yog'och , shamot 1980),
«Dam olish»
(shamot 1982),
«1941-45 yillar»
triptix (shamot 1985)
kabi asarlari, ramziylik, milliy motivlar va realizmning birlashuvini o'z ichiga olgan. Bu asarlar
inson ruhiyatining murakkabligini ifodalaydi va uning go'zalligi hamda kuchini namoyish etadi,
bu esa uning san'ati markaziy g'oyasiga aylangan.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
146
O'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng, Ilxom Jabbarov o'zining mahobatli
haykaltaroshlik ijodiga ko'proq e'tibor qaratib, milliy kimlikni va O'zbekiston tarixining
ahamiyatini aks ettiradigan asarlarni yaratishga kirishdi. Uning eng muhim ishlari — buyuk
tarixiy shaxslar va voqealarga bag'ishlangan badiiy haykallar. Jabbarovning san'ati tarixida
alohida o'rin tutadigan asarlardan biri sohibqiron Amir Temurga bag'ishlangan haykallardir. Bu
haykallar nafaqat sohibqiron Amir Temurning buyukligi va qudratini ramzi sifatida, balki
O'zbekistonning milliy g'ururini va mustaqillikni tiklashdagi ahamiyatini anglatadi.
Toshkentdagi
sohibqiron
Amir
Temur
Haykali
(1992)
1992-yilda Toshkentda sohibqiron Amir Temurga bag'ishlangan haykal o'rnatildi, bu esa
nafaqat madaniy ob'ekt, balki shahar uchun muhim timsolga aylandi. Dastlabki loyiha haykalni 1
metr pastroq va kichikroq qilishni ko'zda tutgan edi. Biroq, Ilxom Jabbarovning tashabbusi bilan
haykal yanada balandroq va kattaroq qilib bajarildi, bu esa maydon bilan uyg'unlashib, tarixiy
shaxsning ulug'vorligini ko'rsatishga yordam berdi. Bu qaror dastlab mahalliy rasmiylarni
xavotirga solgan bo'lsa-da, natijada O'zbekiston prezidenti I.A. Karimov bu o'zgarishni ma'qullab,
Jabbarovning
ijodiy
yondashuvini
qadrladi.
Toshkentdagi haykal, sohibqiron Amir Temurni ot ustida tasviri, uning qudrati va buyukligini
aks ettiradi. Bu haykal hozirgi kunda Toshkentning madaniy va tarixiy hayotida muhim o'rin
tutadi va shaharning eng mashhur turistik nuqtalaridan biriga aylangan.
Samarkanddagi
sohibqiron
Amir
Temur
Haykali
(1997)
1997-yilda Samarkandda ham sohibqiron Amir Temurga bag'ishlangan yana bir haykal
o'rnatildi. Samarkand — Amir Temurning ona shahri, shuning uchun bu haykalning o'rnatilishi
ayniqsa ahamiyatli boldi. Samarkanddagi haykal sohibqiron Amir Temurni taxtda otirgan holati
ifoda qilingan, bu kompozitsiya uning buyuk sarkarda va adolatli xukumdor ekanligini ko'rsatadi
va uning imeriyasining o'ziga xosligiga shu taxtda otirgan obrazi yaratilgan.
Shahrisabzdagi
sohibqiron
Amir
Temur
Haykali
(1997)
Shahrisabzdagi haykal, 1997-yilda, Amir Temurning tug'ilgan shahrida o'rnatildi. Bu haykal,
Amir Temur va uning merosiga hurmat sifatida yaratilgan bo'lib, o'zining mustahkam va
harakatchan obraziga ega. Bu haykallar Amir Temurning buyukligini va uning imeriyasining
tarixiy ahamiyatini ifodalaydi. Jabbarovning asarlari O'zbekistonning yangi mustaqillik davrida
milliy xotirani saqlash va o'z tarixiy ildizlariga qaytishni ta'minlaydi.
Amir Temurga bag'ishlangan haykallardan tashqari, Ilxom Jabbarov bir qancha boshqa
mahobatli haykallarni yaratgan. Ulardan Toshkent shahridagi «
Furqat
» (bronza, granit 1982),
Urgut shahridagi «
Alisher Navoiy
» (mis 1985), Namangan shahridagi «
Mashrab
» (mis 1988),
Farg'ona shahridagi
«Al-Farg'oniy»
(bronza, granit 1998), Toshkent shahridagi «
Ona
» (bronza,
granit 1999), Urgench shahridagi
«Jaloliddin Manguberdi»
(bronza, granit 2000) kabi
mahobatli haykallar kiradi. Ilxom Jabbarovning asarlari milliy va jahon madaniy
identifikatsiyasining ajralmas qismiga aylangan. U san'atdagi yutuqlari uchun ko'plab
mukofotlarga sazovor bo'lgan, jumladan 2001-yilda
«Mehnat Shukhrati»
ordeni bilan
taqdirlangan.
1997-yilda Ilxom Jabbarovga O'zbekiston San'at Akademiyasining akademigi unvoni berilgan,
bu esa uning haykaltaroshlik va san'at sohasidagi muhim hissasini tan olishning namoyishidir.
Ilxom Jabbarov 2024-yilda O'zbekiston Respublikasi Oliy Attestatsiya Komissiyasidan
professor ilmiy unvonini olgan. Bu yuksak ilmiy daraja unga o'zining san'atga qo'shgan beqiyos
hissasi va haykaltaroshlik sohasidagi katta yutuqlari uchun berilgan. Jabbarovning ijodi va
mahobatli haykallar yaratishdagi muvaffaqiyatlari, o'zining o'ziga xos uslubi va san'atdagi
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
147
yuksak me'yorlari bu unvonni olishda muhim omil bo'lgan. U nafaqat O'zbekistonning, balki
butun Markaziy Osiyo hududining mashhur haykaltaroshlari orasida o'zining alohida o'rniga ega.
Ilxom Jabbarov nafaqat buyuk mahibatli haykaltaroshi, balki tarixiy xotirani va madaniy merosni
asrlarga uzatishda o'zining san'ati orqali katta ro'l o'ynagan usta-haykaltaroshdir. Uning
sohibqiron Amir Temurga bag'ishlangan haykallari nafaqat buyuk sarkardaning, balki
O'zbekistonning yangi mustaqil davrining ramzlariga aylandi. Jabbarovning asarlari san'atni
yanada kuchliroq his qilishga va tarixni qadrlashga ilhomlantiradi.
Adabiyotlar:
1.
Davlatov, A. (2010). O'zbekiston Skulpturasi: An'analar va Zamonaviylik. Toshkent:
O'zbekiston San'ati Akademiyasi.
2.
Nigmatullina, L. (2015). Ilxom Jabbarovning San'ati va Markaziy Osiyo San'atidagi O'rni.
San'at va jamiyat, 12, 45-67.
3.
Maxsudov, M. (2008). O'zbekistondagi Monumental Skulptura: Tarixga va
Zamonaviylikka Nazar. San'at Yozuvi, 24(3), 98-112.
4.
Mirzaev, Y. (2017). Monumental Skulptura Ustalarining Tarixi: An'anadan Yangilikka.
Toshkent: San'atshunoslik Ilmiy Markazi.
5.
Jabbarov, I. (2010). San'atdagi Yo'lim. Ilxom Jabbarov bilan Suhbat. San'at va Jamiyat,
18, 34-45.
