ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
96
КОРРУПЦИЯВИЙ ЖИНОЯТЛАР БЎЙИЧА ПАРАЛЛЕЛ МОЛИЯВИЙ ТЕРГОВ
ЎТКАЗИШНИНГ КРИМИНАЛИСТИК ЖИҲАТЛАРИ
Валижонов Ойбек Каримжон ўғли
Ҳуқуқни мухофаза қилиш академияси
“Тергов фаолияти” йўналиши магистранти
Аннотация:
Ушбу мақолада коррупциявий жиноятларни тергов қилишда параллел
молиявий тергов ўтказишнинг криминалистик жиҳатлари таҳлил қилинган. Шунингдек,
параллел молиявий терговнинг ўзига хос хусусиятлари, уни ўтказишда қўлланиладиган
криминалистик усул ва воситалар, ҳамда мавжуд муаммолар ва уларнинг ечимлари кўриб
чиқилган.
Аннотация:
В данной статье проанализированы криминалистические аспекты проведения
параллельно - финансового расследования при рассмотрении коррупционных
преступлений. Также рассмотрены особенности параллельно - финансового
расследования, криминалистические методы и средства, применяемые при его проведении,
а также существующие проблемы и способы их решения.
Annotation:
This article analyzes the forensic aspects of conducting parallel financial
investigations in the investigation of corruption crimes. It also examines the specific features of
parallel financial investigations, forensic methods and tools used in their implementation, as well
as existing problems and their solutions.
Муҳим сўзлар:
коррупциявий жиноятлар, параллел молиявий тергов, криминалистика,
жиноят предмети, молиявий таҳлил, жиноят оқибатида етказилган зарар, мусодара,
далилларни тўплаш.
Ключевые слова:
коррупционные преступления, параллельно финансовое расследование,
криминалистика, предмет преступления, финансовый анализ, ущерб, причиненный
преступлением, конфискация, сбор доказательств.
Keywords:
corruption crimes, parallel financial investigation, forensic science, crime object,
financial analysis, damage caused by crime, confiscation, evidence collection.
Коррупциявий жиноятлар бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида содир этилаётган
умумий жиноятларнинг салмоқли қисмини ташкил қилмоқда. 2023 йилда судлар
томонидан
кўрилган
4128 та иш коррупцион жиноятлар билан боғлиқ бўлиб, энг кўп содир этилганлари
ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш (2 067), пора бериш (894),
фирибгарлик (769), пора олиш (121) ва мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш (125)
ҳисобланади.
Бундай жиноятларни тергов қилиш жараёнида молиявий ҳаракатларни кузатиш, жиноят
оқибатида етказилган зарарни ҳисоблаш ва жиноий фаолият натижасида топилган
маблағларни аниқлаш муҳим ҳисобланади. Параллел молиявий тергов айнан шу жараённи
мукаммал равишда олиб боришни таъминлайди.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
97
Параллел молиявий тергов – жиноятнинг молиявий томонларини аниқлаш ва таҳлил
қилиш мақсадида олиб бориладиган тадбирлар мажмуидир. Бу усул халқаро миқёсда
коррупция, уюшган жиноятчилик, терроризмни молиялаштириш ва жиноий даромадларни
легаллаштиришга қарши курашишда самарали деб эътироф этилган.
Хорижий тажрибалардан маълумки, АҚШ, Буюк Британия, Германия ва Франция каби
давлатлар параллел молиявий тергов методларини коррупцияга қарши курашда кенг
қўллайди. Бу давлатларда молиявий кузатув ва таҳлил қилишнинг автоматлаштирилган
тизимлари йўлга қўйилган.
Шунингдек, профессор Жефрей Робинсон ҳам параллел молиявий терговни коррупцияга
қарши курашишнинг энг муҳим воситаси сифатида баҳолаб, уни жиноят содир
этилишидан олдинги, содир этилиши вақтидаги ва ундан кейинги молиявий
операцияларни ўрганиш жараёни сифатида таърифлайди
Ўзбекистон Республикасида параллел молиявий терговга оид бир неча муҳим қонунлар
қабул қилинган. Хусусан, 26.08.2004 йилда “Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни
легаллаштиришга, терроризмни молиялаштиришга ва оммавий қирғин қуролини
тарқатишни молиялаштиришга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун,
2008 йилда
Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги
Конвенциясига қўшилиши, 29.06.2020 йилда “Коррупцияга қарши курашиш тизимини
такомиллаштириш”га оид Фармон, 06.07.2021 йилда “Коррупцияга қарши муросасиз
муносабатда бўлиш муҳитини яратиш”га оид Фармон, 28.06.2021 йилда тасдиқланган
“Жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга қарши курашиш миллий
тизимини ривожлантириш” Стратегияси шулар жумласидандир.
Параллел молиявий тергов жиноятнинг молиявий томонларини таҳлил қилиш, ноқонуний
молиявий операцияларни аниқлаш, коррупциявий жиноятларнинг оқибатларини бартараф
этишга қаратилган. Бунда қуйидаги асосий усуллар қўлланилади:
-
Ҳужжатли далилларни таҳлил қилиш
– банк кўчирмалари, бухгалтерия ҳужжатлари,
солиқ ҳисоботлари, шартномалар, тўлов ҳужжатларини ўрганиш;
-
Электрон далилларни йиғиш
– электрон молиявий маълумотлар базалари, аудиторлик
ҳисоботлари, блокчейн ва криптовалюта операцияларини таҳлил қилиш;
-
Экспертлик хулосалари
– молиявий таҳлил дастурлари, махсус экспертлар иштирокида
таҳлиллар ўтказиш;
-
Тезкор қидирув фаолияти натижалари
– тезкор қидирув тадбирлари ўтказиш орқали
мол-мулкларни аниқлаш ва уларнинг келиб чиқиш манбалари бўйича маълумотларни
таҳлил қилиш;
-
Ташкилотлар ва мансабдор шахсларнинг манфаатлар тўқнашувларини таҳлил
қилиш.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
98
Хулоса қилиб айтганда, параллел молиявий тергов коррупциявий жиноятларнинг
молиявий механизмини очиб беришда муҳим аҳамият касб этади. Шунингдек, у
коррупцияга қарши курашишда самарали восита бўлиб, унинг татбиқ этилиши
жиноятларнинг олдини олиш ва жиноий йўл билан орттирилган даромадларни мусодара
қилиш имконини беради. Бундан келиб чиқиб, қуйидаги таклифлар илгари сурилади:
1. Параллел молиявий терговни ўтказиш методикасини такомиллаштириш ва халқаро
стандартларга мувофиқлаштириш.
2. Коррупцияга қарши курашишда молиявий кузатув ва таҳлил механизмларини
кучайтириш.
3. Параллел молиявий терговни амалиётга жорий қилиш учун махсус эксперт гуруҳларини
шакллантириш;
4. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг тергов ишларида молиявий таҳлил
имкониятларини кенгайтириш;
5. Жиноий даромадларни аниқлаш ва мусодара қилиш бўйича илғор электрон тизимларни
жорий этиш.
6. Терговчилар учун махсус молиявий таҳлил ва криминалистика бўйича малака ошириш
дастурларини ишлаб чиқиш.
Параллел молиявий тергов коррупциявий жиноятларни фош этиш ва уларнинг
оқибатларини бартараф этишда асосий воситалардан бири сифатида қаралиши лозим.
Ушбу таклифлар параллел молиявий тергов амалиётини такомиллаштиришга ва
коррупцияга қарши кураш самарадорлигини оширишга хизмат қилади