ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
44
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA TA’LIM SIFATINI OSHIRISH MUAMMOLARI
VA ISTIQBOLLARI
Sultanova Ulboʻsin
Nizomiy nomidagi TDPU Boshlangʻich taʼlim fakulteti talabasi
E-mail: ulbosinsultanova37@gmail.com
Annotatsiya:
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida innovatsion texnologiyalarni
ta’lim tizimiga joriy etish orqali ta’lim sifatini oshirish masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek,
mavjud muammolar, ularning sabablari, zamonaviy echimlar va istiqbolli yo‘nalishlar tahlil
qilinadi. Ilmiy-metodik yondashuvlar va ilg‘or tajribalar asosida amaliy natijalar muhokama
qilinadi hamda kelgusidagi takliflar bildiriladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli transformatsiya, innovatsion texnologiyalar, ta’lim sifati, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), raqamli kompetensiyalar, onlayn ta’lim
Kirish:Bugungi raqamli iqtisodiyot va ta’lim tizimidagi dolzarb muammolar
Raqamli transformatsiya — bu zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)
yordamida barcha sohalarni, jumladan, ta’lim tizimini tubdan isloh qilish jarayonidir.
O‘zbekiston ham bu yo‘nalishda jadal rivojlanayotgan mamlakatlardan biri bo‘lib, ta’lim
sohasiga innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish milliy taraqqiyot strategiyasining ustuvor
yo‘nalishiga aylangan.
2022-yil 28-fevraldagi PQ–118-sonli qarorda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, AKTni har bir
sohada, xususan, ta’limda keng qo‘llash masalasi alohida e’tirof etilgan. Bu esa O‘zbekistonda
ta’limning sifatini zamonaviy texnologiyalar asosida oshirish uchun huquqiy va institutsional
zamin yaratdi [1].
Ammo real hayotda bu maqsadlarni amalga oshirishda bir qator muammolar mavjud bo‘lib, ular
quyidagicha tahlil qilinadi:
1. Infratuzilmaning yetishmasligi
Muammo: Aksar hududlarda, ayniqsa, chekka qishloq joylarida internet tezligi past, raqamli
qurilmalar (kompyuterlar, planshetlar, interaktiv doskalar) yetarli emas. Ko‘pgina maktablar va
OTMlar eski texnik jihozlar bilan ishlashmoqda.
Natija: O‘quvchilarning teng imkoniyatda raqamli ta’lim olish huquqi cheklanmoqda, bu esa
sifatli ta’limga bo‘lgan kirishni cheklaydi.
Yechimlar:
Davlat-xususiy sheriklik asosida AKT infratuzilmasini rivojlantirish;
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
45
"Bir o‘quvchi – bitta planshet" tamoyilini amalda joriy qilish;
Qishloq hududlarida sun’iy yo‘ldosh orqali internet qamrovini kengaytirish.
2. Pedagoglarning raqamli kompetensiyalarining pastligi
Muammo: Ko‘plab pedagoglar zamonaviy AKT vositalarini to‘liq o‘zlashtirmagan, onlayn
platformalar, interaktiv dasturlar, sun’iy intellekt asosidagi vositalar bilan ishlashda qiynaladilar.
Natija: Bu raqamli ta’limning samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Pedagogik uslublar
yangilanmaydi, texnologiyalar imkoniyatidan yetarlicha foydalanilmaydi.
Yechimlar:
O‘qituvchilar uchun doimiy va majburiy raqamli savodxonlik kurslarini tashkil etish;
Sertifikatlangan malaka oshirish dasturlarini ishlab chiqish;
Har bir OTM va maktabda “Digital Coach” (raqamli murabbiy) tizimini joriy etish.
3. Raqamli kontent va metodik materiallarning yetishmasligi
Muammo: Hozirgi kunda o‘zbek tilida yuqori sifatli, interaktiv, milliy o‘quv dasturiga mos
raqamli darsliklar va o‘quv videolar yetarli emas. Ko‘pincha xorijiy resurslarga tayaniladi, bu
esa moslashuvda qiyinchilik tug‘diradi.
Natija: Talabalar o‘quv materiallarining mazmunini to‘liq tushunmaydi yoki kontekstdan
yiroqlashadi. Bu esa ta’lim sifatining pasayishiga olib keladi.
Yechimlar:
Mahalliy elektron o‘quv resurslarini yaratish uchun grantlar ajratish;
Raqamli kontent ishlab chiqishda pedagog va IT mutaxassislarining hamkorligini ta’minlash;
O‘quvchilarning yoshi, darajasi va fani asosida moslashtirilgan mobil ilovalar va platformalarni
yaratish.
4. Masofaviy ta’lim sifati va monitoring tizimining zaifligi
Muammo: Pandemiya davrida keng joriy qilingan masofaviy ta’lim tizimi samaradorligi hali
ham to‘liq shakllanmagan. Ko‘plab baholash tizimlari noaniq, darslarda ishtirok nazorati zaif.
Natija: O‘quvchilarning bilim darajasini adolatli va obyektiv baholash qiyinlashadi. Masofaviy
o‘qitish samarasiz deb topilishi mumkin.
Yechimlar:
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
46
Sun’iy intellekt asosida bilimni avtomatik baholash tizimlarini ishlab chiqish;
Faol ishtirokni rag‘batlantiruvchi gamifikatsiya usullarini joriy etish;
Ota-onalar va murabbiylar bilan hamkorlikni kuchaytirish [2].
Adabiyotlar tahlili:
So‘nggi yillarda ta’limda raqamli texnologiyalarni joriy etish, ularning o‘quv jarayoniga
integratsiyasi va ta’lim sifatiga ta’siri bo‘yicha qator ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Ular orasida
Qodirov A. (2023) o‘zining ilmiy maqolasida innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish orqali
ta’limda individual yondashuv imkoniyatlarini yoritgan. U interaktiv platformalar orqali
o‘quvchilar ehtiyojiga mos ta’lim tashkil qilishning metodologik asoslarini ko‘rsatadi.
Ergasheva D. (2022) esa o‘z izlanishlarida masofaviy ta’limning o‘ziga xos xususiyatlari,
afzalliklari va kamchiliklarini tahlil qilib, zamonaviy platformalar (Zoom, Google Meet,
Microsoft Teams) orqali darslarni tashkil qilish samaradorligini empirik ma’lumotlar asosida
asoslagan. Uning fikricha, raqamli texnologiyalar asosida o‘quvchini faollikka undash,
o‘zlashtirishni nazorat qilish imkoniyatlari an’anaviy usullarga qaraganda samaraliroq bo‘lishi
mumkin.
Karimov Sh. (2021) o‘z tadqiqotida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining ta’limdagi roli,
ayniqsa, baholash jarayonini avtomatlashtirish, shaxsga moslashtirilgan o‘quv dasturlarini ishlab
chiqishdagi o‘rni haqida fikr bildirgan. U o‘quvchilarning bilim darajasini aniqlovchi SI
algoritmlaridan foydalanish ta’lim sifati va samaradorligini oshirishi mumkinligini ilmiy asosda
isbotlagan.
Xulosa sifatida, yuqoridagi adabiyotlar umumiy ravishda quyidagi jihatlarni tasdiqlaydi:
Innovatsion texnologiyalar ta’limda yondashuvlar xilma-xilligini oshiradi;
Raqamli platformalar orqali o‘quv jarayoni yanada shaffof va monitoring qilinadigan bo‘ladi;
Sun’iy intellekt texnologiyalari bilim darajasini baholash va moslashtirishda yangi imkoniyatlar
yaratadi;
Ammo bu texnologiyalarning muvaffaqiyatli joriy etilishi uchun infratuzilma, kadrlar salohiyati
va didaktik moslashuv muhim ahamiyatga ega [3].
Tadqiqot metodlari
Maqola ilmiy asosda tayyorlanib, quyidagi metodologik yondashuvlardan foydalanildi:
1. Tahliliy yondashuv (Analitik metod)
Bu usul orqali O‘zbekistonning ta’lim tizimida raqamli transformatsiya bo‘yicha hozirgi holat,
davlat siyosati, mavjud loyihalar va statistik ma’lumotlar o‘rganildi. Masalan, PQ–118-sonli
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
47
qaror asosida qabul qilingan strategiyalar tahlil qilinib, amaldagi chora-tadbirlar va ularning
natijalari ko‘rib chiqildi.
2. Taqqoslash usuli (Komparativ tahlil)
Raqamli ta’lim bo‘yicha ilg‘or xorijiy tajribalar, xususan, Finlandiya, Estoniya, Janubiy Koreya,
Singapur kabi mamlakatlar ta’lim tizimlari bilan solishtirildi. Ularning raqamli platformalar
(Smart School, eKool, Edmodo) orqali ta’limni qanday tashkil etayotgani O‘zbekiston tajribasi
bilan taqqoslanib, farqlar va o‘rganilishi zarur bo‘lgan jihatlar aniqlashtirildi [4].
3. Empirik kuzatuv (Amaliy kuzatish)
O‘zbekistonning ayrim oliy ta’lim muassasalarida joriy etilgan innovatsion texnologiyalar
(masalan, Moodle, ZiyoNET, EduMarket platformalari) amalda qanday ishlayotgani o‘rganildi.
Platformalardan foydalanish chastotasi, foydalanuvchi fikrlari va darslarda qo‘llanilishiga oid
holatlar tahlil qilindi.
4. So‘rovnoma va intervyular
Tadqiqot doirasida turli OTMlarda faoliyat yuritayotgan 50 nafar o‘qituvchi va 100 nafar talaba
o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazildi. Ularning innovatsion texnologiyalardan foydalanish darajasi,
raqamli ta’limga munosabati, mavjud muammolar va takliflari aniqlab olindi. Shuningdek, 10
nafar tajribali pedagog bilan intervyular o‘tkazilib, chuqur fikrlar olindi.
Natijada, quyidagi holatlar aniqlandi:
Pedagoglarning 70% raqamli texnologiyalarni cheklangan darajada qo‘llaydi;
Talabalar 85% hollarda raqamli platformalarni afzal ko‘radi, biroq sifatli kontent
yetishmasligidan shikoyat qiladi;
Internet sifati va texnik jihozlar eng muhim to‘siqlar sifatida qayd etilgan.
Muammolar va ularning yechimlari
Raqamli transformatsiya jarayoni O‘zbekistonda keng miqyosda yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa-da, uni
samarali amalga oshirishda qator tizimli muammolar mavjud. Quyidagi jadvalda ushbu
muammolar va ularning amaliy yechimlari keltirilgan:
Muammolar:
1.AKT infratuzilmasining yetishmasligi
Yechim:
Davlat-xususiy sheriklik asosida texnik bazani mustahkamlash, AKT fondlari orqali ta’lim
muassasalariga texnik yordam ko‘rsatish.
2. Pedagoglarning raqamli ko‘nikmalari pastligi
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
48
Yechim:
Doimiy malaka oshirish kurslari joriy etish, onlayn va oflayn sertifikatlashtirish tizimini yaratish,
"raqamli murabbiy" tizimini ishlab chiqish.
3. Raqamli kontent yetishmasligi
Yechim:
Mahalliy IT-kompaniyalar bilan hamkorlikda elektron darsliklar yaratish, ochiq ta’lim
platformalarini ishlab chiqish, davlat grantlari ajratish.
4. Masofaviy ta’lim sifati pastligi
Interaktiv metodlar, o‘yinlashtirish (gamifikatsiya), sun’iy intellekt asosida baholovchi
algoritmlarni tatbiq etish.
Hozirgi vaqtdagi natijalar va yangiliklar
Bugungi kunda O‘zbekiston ta’lim tizimida raqamli transformatsiya yo‘lida bir qator yutuqlar
kuzatilmoqda:
“UzEdu”, “ZiyoNET”, “Maktab.uz” singari yirik milliy platformalar orqali maktab va OTMlar
uchun raqamli resurslar taqdim etilmoqda;
Ko‘plab talabalar uchun “Coursera”, “Udemy”, “Duolingo” kabi xalqaro o‘quv kurslariga bepul
kirish imkoniyati yaratilmoqda;
Ba’zi ta’lim muassasalarida sun’iy intellekt (SI) asosida o‘quv dasturlarni individuallashtirish,
o‘zlashtirish darajasini avtomatik aniqlash tizimlari sinov tariqasida joriy etilgan;
Ayrim OTMlarda raqamli laboratoriyalar, virtual tajriba xonalari va simulyatsiya dasturlari
faoliyat yuritmoqda;
Bu natijalar raqamli ta’limning asta-sekin rivojlanayotganini va yaxshi istiqbollarga ega
ekanligini ko‘rsatadi [5].
Muhokama;
Raqamli transformatsiya – bu faqat vosita emas, balki ta’lim mazmuni, shakli va metodikasini
tubdan o‘zgartiruvchi kuchli omildir.
Bu jarayon quyidagi ijobiy o‘zgarishlarni olib kelmoqda:
Talabalarning mustaqil fikrlash, muammo yechish, ijodiy yondashuv ko‘nikmalari
rivojlanmoqda;
Axborotga tezkor kirish, ta’lim resurslaridan erkin foydalanish imkoniyati kengaymoqda;
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
49
Differensial yondashuv va individual ta’lim imkoniyatlari oshmoqda.
Biroq, bu imkoniyatlar bilan birga xavf-xatarlar ham mavjud:
Axborot ortig‘i (informatsion haddan tashqari yuklama) o‘quvchini charchatadi;
Plagiat holatlari kuchaymoqda;
Diqqatni jamlash qobiliyati zaiflashmoqda;
Ijtimoiy aloqalar cheklanmoqda, real kommunikatsiya pasaymoqda.
Shuning uchun raqamli texnologiyalarni pedagogik maqsadga muvofiq va metodik asoslangan
tarzda integratsiya qilish muhimdir.
Xulosa va takliflar:
Yuqoridagi tahlillar asosida quyidagi xulosa va takliflarni ilgari surish mumkin:
1.Raqamli texnologiyalarni joriy etishda bosqichma-bosqich strategiya ishlab chiqilishi zarur:
Har bir ta’lim bosqichi uchun alohida raqamli transformatsiya konsepsiyasi tayyorlanishi kerak;
Bu strategiya ta’lim mazmuni, metodikasi va baholash tizimlarini raqamlashtirishni o‘z ichiga
olishi lozim.
2.Har bir oliy ta’lim muassasasida “Raqamli transformatsiya markazlari” tashkil etilishi zarur:
Ushbu markazlar yangi texnologiyalarni joriy etish, raqamli kontent ishlab chiqish va
o‘qituvchilarni o‘qitish bilan shug‘ullanadi;
Har bir OTMda IT-maslahatchilar va texnik mutaxassislar faoliyati yo‘lga qo‘yilishi kerak.
3.O‘qituvchilar uchun doimiy ravishda AKT bo‘yicha malaka oshirish va sertifikatlashtirish
tizimi yo‘lga qo‘yilishi kerak:
Bu tizim bosqichli, onlayn va oflayn shaklda, innovatsion metodika asosida tashkil etilishi zarur;
O‘qituvchilarning texnologik savodxonligi doimiy monitoring qilinib, motivatsion mexanizmlar
joriy etilishi kerak.
Raqamli kontentni ishlab chiqishda milliy ta’lim dasturiga mos yondashuv bo‘lishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Qodirov A. “Innovatsion texnologiyalar asosida ta’lim sifatini oshirish yo‘llari”. –
O‘zbekiston pedagogik axborot jurnali
, 2023, №2.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
50
2.
Ergasheva D. “Masofaviy ta’limni samarali tashkil etishning metodologik asoslari”. –
Ilm
va taraqqiyot
, 2022, №4.
3.
Karimov Sh. “Raqamli transformatsiya sharoitida pedagogik faoliyatni takomillashtirish”.
–
Pedagogik innovatsiyalar
, 2021, №3.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–118-sonli qarori, 2022-yil 28-fevral.
5.
– O‘zbekiston ta’lim portali.
