ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
22
TADBIRKORLIKNI QO’LLAB QUVVATLASHDA SOLIQ YUKINI
KAMAYTIRISHNING AHAMIYATI
Ergashova M.J
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti magistri,
e-mail: mohigulergashova1510gmail.com
Tel: +998974558588
Dehqonova N.Sh
Yashil iqtisodiyot kafedrasi kata o’qituvchi PhD
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda soliq yukini kamaytirish iqtisodiy rivojlanishni tezlashtirish,
yangi ish o‘rinlari yaratish va tadbirkorlarning samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb
etadi. Soliq yuki yuqori bo‘lgan davlatlarda biznes yuritish xarajatlari ortib, tadbirkorlar uchun
yangi loyihalarni boshlash yoki mavjudlarini kengaytirish qiyinlashadi. Shu sababli, soliq yukini
kamaytirish orqali davlatlar tadbirkorlik uchun qulay muhit yaratadi.
Soliq yukini pasaytirishning asosiy afzalliklaridan biri — tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan sof
foydaning ko‘payishi. Bu o‘z navbatida, tadbirkorlarni o‘z biznesini kengaytirishga va
raqobatbardosh mahsulotlar yaratishga undaydi. Soliqlarni pasaytirish orqali davlat o‘z hududiga
xorijiy investorlarni jalb qilish imkoniyatiga ham ega bo‘ladi. Shu bilan birga, soliq yukining
kamayishi norasmiy iqtisodiyotning qisqarishiga, ya'ni tadbirkorlarning faoliyatini
qonuniylashtirishiga yordam beradi.
Ko‘plab davlatlar tadbirkorlikka soliq yuki yuklamaslik orqali iqtisodiy faollikni
rag‘batlantirishni maqsad qilgan. Masalan, AQSh, Buyuk Britaniya va boshqa rivojlangan
davlatlar soliq imtiyozlari va chegirmalar orqali kichik va o‘rta bizneslarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Shuningdek, tadbirkorlar o‘zlarining daromadlarini investitsiyalarga yo‘naltirib, iqtisodiy
o‘sishni ta'minlashga hissa qo‘shadi.
Umuman olganda, soliq yukini kamaytirish tadbirkorlik rivojini qo‘llab-quvvatlashda davlat
uchun strategik vosita bo‘lib, bu orqali iqtisodiyotda barqaror o‘sishni ta'minlash va jamiyat
farovonligini oshirish mumkin bo‘ladi.
O'zbekiston Respublikasida soliq yukini kamaytirishning bir nechta samarali yo‘llari mavjud, va
bu usullar iqtisodiy o‘sish va tadbirkorlik faoliyatining rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko‘rsatishi
mumkin. Quyidagi yo‘llarni taklif qilishimiz mumkin:
1. Soliq stavkalarini pasaytirish. O'zbekistonda soliq stavkalarining pasaytirilishi, ayniqsa kichik
va o‘rta biznes uchun katta afzallik yaratishi mumkin. Tadbirkorlar uchun daromad va foyda
solig‘ini kamaytirish, yirik korxonalarga esa korporativ soliqni kamaytirish orqali bozor
faolligini oshirish mumkin. Bu, o‘z navbatida, ish o‘rinlari yaratishga va raqobatbardosh
mahsulotlarni ishlab chiqarishga undaydi.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
23
2. Soliq imtiyozlarini joriy etish. Tadbirkorlikni rag‘batlantirish uchun soliqqa oid imtiyozlarni,
masalan, yangi ish boshlayotgan kompaniyalar uchun soliqlardan ozod qilish, o‘z faoliyatini
kengaytirayotgan kichik va o‘rta bizneslar uchun chegirmalar va grantlar taqdim etish samarali
bo‘lishi mumkin. Shuningdek, texnologik innovatsiyalarni joriy etayotgan kompaniyalarga, ilm-
fan va texnikaga oid investitsiyalarni amalga oshirayotganlarga soliq imtiyozlarini berish ham
ularning rivojlanishiga ko‘maklashadi.
3. Soliqni to‘lashni soddalashtirish. O‘zbekistonning soliq tizimi ko‘plab tadbirkorlar uchun
murakkab bo‘lishi mumkin. Soliq to‘lash jarayonini soddalashtirish va xodimlar uchun zarur
bo‘lgan hujjatlarni qisqartirish orqali soliq ma'muriyatining samaradorligini oshirish lozim.
Elektron tizimlarning joriy etilishi va “raqamli soliq” tizimining kengaytirilishi soliq
to‘lovchilarni qulayroq qilish, vaqt va mablag‘ni tejashga yordam beradi.
4. Soliq bazasini kengaytirish. Soliq bazasining kengaytirilishi orqali davlat ko‘proq daromad
to‘plashi mumkin, bu esa soliq stavkalarini pasaytirish uchun mablag‘ manbai yaratadi. Shu
bilan birga, “so‘zlar va amallar” orqali soliqni kamaytirish emas, balki soliq evaziga yangi
daromadlar yaratish orqali davlat tizimining adolatliligini ta'minlash mumkin.
5. Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish. Xorijiy investorlar uchun qulay soliq imtiyozlari va
chegirmalarni joriy qilish, O'zbekistonga kapital va texnologiyalarni jalb qilishga yordam beradi.
Xususan, savdo va sanoat zonalarida soliq imtiyozlari taqdim etilishi, xorijiy va mahalliy
investorlarga bir xil sharoit yaratishi kerak. Bunday yondashuv soliq tizimining ortiqcha yukini
kamaytiradi va iqtisodiy o‘sish uchun yangi imkoniyatlarni yaratadi.
6. Norasmiy iqtisodiyotga qarshi kurash. O‘zbekiston iqtisodiyotining katta qismi norasmiy
sektorda faoliyat yuritadi. Soliq bazasini kengaytirish va tadbirkorlikni rasmiylashtirish orqali
norasmiy sektorni qonuniylashtirish mumkin. Bu nafaqat davlatning soliq yig‘imlarini oshiradi,
balki iqtisodiyotni yanada barqaror qiladi.
7. Soliq to‘lovchilarni ta’limlash va maslahatlar berish. Tadbirkorlarni soliq tizimi va unda
yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolar haqida ta’limlash orqali soliq to‘lovchilarning o‘z
huquq va majburiyatlarini tushunishi yaxshilanadi. Soliq xizmati va tijorat tashkilotlari
tomonidan soliq maslahatlarini taqdim etish, tadbirkorlarning soliq yuki va xatolarni
kamaytirishga yordam beradi.
8. Qayta ishlash va ekologik soliq imtiyozlari. Ekologik jihatdan toza texnologiyalarni
rivojlantirish va chiqindilarni qayta ishlashga sarmoya kiritayotgan kompaniyalar uchun soliq
imtiyozlarini berish ham samarali usul bo‘lishi mumkin. Bu, nafaqat iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantiradi, balki atrof-muhitni himoya qilishga qaratilgan tadbirlarni kuchaytiradi.
9. Mikro va kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash. Mikro va kichik bizneslar uchun soliq
imtiyozlarini joriy etish, shuningdek, ularning soliq to‘lash tizimiga oson kirishlarini ta'minlash
kerak. Bu bizneslar uchun soliq to‘lashni soddalashtirish va uning jarayonlarini avtomatlashtirish,
shuningdek, o‘zaro hamkorlik uchun imkoniyatlar yaratish orqali rag‘batlantirish mumkin.
Xulosa. Soliq yukini kamaytirish O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini
ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. Tadbirkorlikni rag‘batlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish,
raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab chiqarish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
24
yuqoridagi tavsiyalarni amalga oshirish mumkin. Soliq tizimini soddalashtirish va adolatli
ravishda joriy etish, iqtisodiy o‘sishning muhim turtkisi bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:
1. O‘zbekiston Respublikasi Soliq Kodeksi. (2021). O‘zbekiston Respublikasi Adliya Vazirligi
tomonidan tasdiqlangan va amalda bo‘lgan soliq qonunlari to‘plami
2. O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiy islohotlar va soliq siyosati. (2022). O‘zbekiston
Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi.
3. Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF). (2020). Tax Policy for Developing Countries: Trends,
Challenges, and the Way Forward. Washington, D.C.
4. OECD. (2021). OECD Economic Outlook, Volume 2021 Issue 2: The Role of Tax Policy in
Economic Growth. OECD Publishing, Paris.
5. Shuhratov, B. (2018). Soliq siyosatining iqtisodiy rivojlanishga ta’siri: O‘zbekiston tajribasi.
Toshkent, O‘zbekiston.
6. Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash: Soliq siyosati va iqtisodiy o‘sish. (2019). Iqtisodiyot, soliq
siyosati va biznesni rivojlantirish sohasidagi o‘rganishlar. Tahririyat: Iqtisodiyot va soliq siyosati
institutlari.
7. Soliq siyosati va uning iqtisodiy o‘sishga ta’siri: Teoriya va amaliyot. (2020). Soliq siyosati va
uning biznes va iqtisodiy o‘sishga ta’siri. Toshkent: Iqtisodiy Tahlil va tadqiqotlar instituti.
8. Soliq boshqarmasi (2023). Soliq tizimi va uning iqtisodiy o‘sishga ta'siri: O‘zbekiston tajribasi.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq Qo‘mitasi nashri.
