ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
915
MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYALANUVCHILARINING KREATIV IQTIDORINI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK USLUBLARI
Mansurova Dilafruz,
Tadqiqotchi
Annotatsiya:
Bolaning kreativ qarorlarini boshqarish — bu pedagog va ota-onalarning bolada
yuzaga kelgan ijodiy fikrlar, g‘oyalar va tashabbuslarni to‘g‘ri yo‘naltirish, rivojlantirish va
ularga ijobiy ta’sir ko‘rsatish jarayonidir. Bu boshqaruv bola mustaqil fikrlashga undalgan holda,
uning shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydigan tarzda amalga oshiriladi.
Kalit so‘zlar:
kreativlik, bola psixologiyasi, ta’lim, tarbiya, mentalitit, udum, pedagogika,tarbiya.
Аннотация:
Управление творческими решениями ребенка — это процесс, посредством
которого педагоги и родители правильно направляют, развивают и положительно влияют
на творческие мысли, идеи и инициативы ребенка. Такое управление осуществляется
таким образом, чтобы способствовать личностному развитию ребенка, поощряя
самостоятельное мышление.
Ключевые слова:
творчество, детская психология, образование, воспитание, менталитет,
традиция, педагогика, воспитание.
Abstract:
Managing a child's creative decisions is the process of educators and parents correctly
directing, developing and positively influencing the creative thoughts, ideas and initiatives that
arise in a child. This management is carried out in a way that encourages the child to think
independently and supports his personal development.
Keywords:
creativity, child psychology, education, upbringing, mentality, tradition, pedagogy,
upbringing.
Quyida bolaning kreativ qarorlarini boshqarish jarayoni haqida asosiy tushunchalar keltiriladi:
Bolaning kreativ qarorlarini boshqarishning mohiyati
Bola ijodiy qaror qabul qilganida, bu uning ichki dunyosi, tajribasi va kuzatuvlarining natijasidir.
Ushbu qarorlar har doim ham to‘g‘ri yoki amaliy bo‘lmasligi mumkin, lekin ularni to‘g‘ridan-
to‘g‘ri tanqid qilish emas, balki ularni rivojlantirish kerak bo‘ladi. Boshqaruv — bu nazorat
qilish emas, balki yo‘naltirish, ko‘maklashish va rag‘batlantirish demakdir.
Kreativ qarorlarni boshqarishning asosiy tamoyillari
Erkinlik
va
ishonch
muhitini
yaratish
Bola o‘z fikrini bildirishdan cho‘chimaydigan, erkin savollar bera oladigan muhitda bo‘lishi
kerak. Shu tarzda bola o‘z g‘oyalarini erkin bayon qiladi.
Ijobiy
munosabat
bildirish
Bolaning har qanday kreativ qarorini — hatto noodatiy yoki real bo‘lmaganini ham — ijobiy
qabul qilish kerak. Bu uning motivatsiyasini oshiradi.
Savollar
orqali
yo‘naltirish
“To‘g‘ri emas”, deb aytish o‘rniga “Bu fikr juda qiziq, yana qanday variantlarni o‘ylab ko‘rish
mumkin?” degan savollar bilan bolani o‘z fikrini chuqurlashtirishga undash foydali.
Tanlov
va
mustaqillikni
qo‘llab-quvvatlash
Bolaga bir necha yechimlar orasidan tanlash yoki o‘z uslubini tanlash imkonini berish, unga
ijodiy erkinlik beradi va javobgarlikni o‘rgatadi.
Kuzatish
va
tahlil
qilish
Bola qanday ijodiy faoliyatlarga qiziqish bildirayotganini kuzatib borish va ularni baholab emas,
tahlil qilib, undan kelib chiqib keyingi bosqichlarni belgilash kerak.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
916
Kreativ
fikrni
rivojlantiruvchi
muhit
tashkil
qilish
Muammo yechish, rol o‘ynash, loyihalar tuzish, ijodiy suhbatlar orqali bolaning fikrlash
darajasini oshirish mumkin.
Kreativ qarorlarni boshqarishda pedagogning roli
Yo‘naltiruvchi emas, hamfikr va hamkor bo‘lish;
Bolaning individual xususiyatlarini inobatga olish;
Har bir ijodiy fikrga e’tibor berish va uni rivojlantirish yo‘llarini ko‘rsatish;
Rag‘batlantirish, maqtov, ijobiy baholash orqali motivatsiya yaratish;
Bolaga vaqt va imkoniyat berish, tezda natija kutmaslik.
Bolaning kreativ qarorlarini boshqarish bu ularni cheklash emas, balki yo‘naltirish, shakllantirish
va rivojlantirishdir. Bolaning har bir g‘oyasi — bu uning fikrlashining natijasi bo‘lib, pedagog va
ota-onalar ushbu fikrlarni qadrlab, ularga asoslanib bola salohiyatini ro‘yobga chiqarishga
yordam berishlari lozim.
Maktabgacha ta’lim bosqichida bolalarning kreativ (ijodiy) bilimlarini rivojlantirish — ularning
tafakkurini, tasavvurini, mustaqil fikrlash qobiliyatini va muammoni hal qilish ko‘nikmalarini
shakllantirishda muhim omildir. Quyida maktabgacha yoshdagi bolalarda kreativlikni oshirishda
samarali bo‘lgan asosiy metodlar yoritiladi:
Bolalarning kreativ bilimlarini oshirish metodlari
Erkin
ijodiy
faoliyatga
rag‘batlantirish
Bolalarga o‘z fikr va hissiyotlarini erkin ifoda etish imkonini berish, ularni rangli qalamlar,
bo‘yoqlar, konstruksiyalar, loy, tabiiy materiallar bilan ishlashga jalb qilish orqali ijodiy
tasavvurlarini kengaytirish mumkin.
Savol-javoblar
va
muammoli
vaziyatlar
yaratish
O‘qituvchi tomonidan turli noan’anaviy savollar berilishi, muammoli vaziyatlar yaratib, boladan
turli yechimlarni taklif etish so‘ralishi bolada mustaqil fikrlash va yangicha qarashlarni yuzaga
keltiradi. Bu metod bolani faol va ijodiy fikrlashga undaydi.
Rol
o‘ynash
va
teatrlashtirish
o‘yinlari
Bolalar hayotdagi voqealarni o‘zlaricha sahnalashtirish orqali nafaqat muloqot ko‘nikmalarini,
balki tasavvur, emotsional ifoda va ijodiy fikrni ham rivojlantiradilar. Bu usul ayniqsa
dramatizatsiya, qo‘g‘irchoq teatrlari orqali yaxshi natija beradi.
Tasviriy
san’at
va
musiqaga
asoslangan
metodlar
Ranglar bilan ishlash, ritmni his qilish, musiqaga mos harakat qilish va musiqa asboblarida ijro
etish kreativ fikrlashni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bolalar musiqiy va vizual obrazlar
orqali o‘z g‘oyalarini ifoda etishga o‘rganadilar.
Fantaziya
va
ijodiy
hikoya
tuzish
Bolalarga rasmlar asosida yoki erkin ravishda ertak, hikoya yoki ssenariy to‘qish topshiriqlari
berish orqali ularning til madaniyati va obrazli fikrlashi rivojlanadi.
Konstruktiv
va
loyihaviy
ishlar
Lego, kubik, mozaika kabi vositalar orqali turli predmetlarni yasatish, o‘yinchoq yoki maketlar
yasash bolaning tafakkuri, rejalashtirish va yangi g‘oya yaratish ko‘nikmasini shakllantiradi.
Tabiat
bilan
ishlash
va
kuzatuv
metodlari
Tabiatdagi o‘zgarishlar, hayvonlar yoki o‘simliklar hayoti haqidagi kuzatuvlar asosida bolaga
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
917
savollar berish, topqirlik talab qiluvchi topshiriqlar berish ularning kuzatuvchanlik va obrazli
fikrlashini kuchaytiradi.
Interfaol
metodlar
"Brainstorming" (fikrlar to‘foni), klaster, assotsiatsiyalar zanjiri kabi metodlar bolalarning tez va
original fikrlashiga yordam beradi. Ushbu metodlar ko‘proq guruhda ijod qilish va o‘zaro fikr
almashish orqali amalga oshiriladi.
Xulosa
Bolalarda kreativlikni oshirish uchun ularga erkinlik berish, har tomonlama faoliyatga jalb qilish
va ijodiy muhit yaratish muhim. Maktabgacha ta’limda o‘yin, san’at, muloqot va tajriba asosida
olib borilgan metodlar bolalarning aqliy, emotsional va estetik rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Har bir bola tabiatan ijodkor, pedagog esa uning ijodiy salohiyatini yuzaga chiqaruvchi yo‘l-
yo‘riqlarni bilishi kerak.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Тюфанова И. В. Мастерская юных художников. Развитие изобразитель ных
способностей старших дошкольников [Текст] / Санкт– Петербург, изд–во “Детство–
Пресс”, 2004. – 80 с. 46. 2. Урунтаева, Г.А. Дошкольная психология [Текст] : Учеб.
пособие для студ. сред. пед. учеб. заведений. – 5–е изд., стереотип. / Г. А. Урунтаева. – М. :
Изда тельский центр “Академия”, 2001. – 336 с. 3. Федеральный государственный
образовательный стандарт дошкольного образования (приказ Министерства образования и
науки Российской федерации № 1155 от 17.10.2013г.). 4. Шадриков, В. Д. Психология
деятельности и способности человека [Текст] : Генетика. В 2 ч. Часть 1 2–е изд. испр. и
доп. Учебное пособие для СПО / В. Д. Шадриков. – М, : Издательская корпорация “Логос”,
1996. – 320 с: ил
