ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
913
RITORIKA (NUTQ SAN’ATI)NING O‘RTA TIBBIYOT XODIMLARI
FAOLIYATIDAGI O‘RNI
Majidova Nigina Karim qizi
Shaxrisabz Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi
texnikumi valeologiya fani o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ritorika — bu fikrni aniq, lo‘nda, ravon, tushunarli va estetik shaklda ifodalash
san’atidir. U qadimdan insonlarni ishontirish, ularning fikriga ta’sir ko‘rsatish, ularni
rag‘batlantirish vositasi sifatida qaralgan. Ayniqsa, sog‘liqni saqlash sohasida ishlovchi
mutaxassislar — jumladan, o‘rta tibbiyot xodimlari uchun nutq madaniyati va ritorika
tamoyillarini bilish kasbiy muvaffaqiyat garovidir.
Kalit so‘zlar:
ritorika, tibbiyot xodimi, san’at, ta’lim, uslub.
Abstract:
Rhetoric is the art of expressing thoughts in a clear, concise, fluent, understandable
and aesthetic form. It has long been considered a means of persuading people, influencing their
opinions, and motivating them. Especially for professionals working in the field of health care -
including paramedical staff, knowledge of the principles of speech culture and rhetoric is a
guarantee of professional success.
Keywords:
rhetoric, medical worker, art, education, style.
Аннотация:
Риторика — это искусство выражения мыслей ясно, кратко, бегло, доходчиво
и эстетично. Его долгое время считали средством убеждения людей, влияния на их мнение
и мотивации. Особенно для специалистов, работающих в сфере здравоохранения, в том
числе для фельдшеров, знание основ культуры речи и риторики является залогом
профессионального успеха.
Ключевые слова:
риторика, медицинский работник, искусство, образование, стиль.
O‘rta tibbiyot xodimlari (hamshiralar, feldsherlar, laborator texniklari) kasbiy faoliyatida doimiy
ravishda bemorlar, shifokorlar, bemor qarindoshlari va boshqa mutaxassislar bilan muloqot
qiladi. Shu sababli:
Nutqning aniqligi va ravonligi bemor holatini to‘g‘ri tushunishga yordam beradi.
Og‘zaki ko‘rsatmalarni to‘g‘ri yetkazish, noto‘g‘ri talqinlar va xatolarning oldini oladi.
Qat’iy, lekin samimiy ohangda muloqot bemor ishonchini oshiradi.
2. Ritorikaning asosiy tamoyillari tibbiyotda
Ritorikaning uch asosiy tamoyili Aristotel tomonidan ilgari surilgan:
Etos
– nutq egasining ishonchliligi (tibbiy xodimning professionalligi, axloqiy qiyofasi).
Patos
– tinglovchi (bemor) his-tuyg‘ularini hisobga olish (empatya).
Logos
– fikrlarning mantiqiy izchilligi (aniq, tushunarli izohlar berish).
Tibbiy muloqotda ushbu tamoyillar samarali aloqa va bemor roziligini ta’minlaydi.
3. Tibbiyotda ritorikaning amaliy ifodasi
Savol-javoblarni yuritish:
Bemor holatini aniqlash uchun aniq, tushunarli savollar
berish.
Ko‘rsatma va maslahatlar:
Tibbiy tavsiyalarni sodda va aniq til bilan izohlash.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
914
Og‘riq va qo‘rquvni kamaytirish:
Dalil va tushuntirish orqali bemorning ichki holatini
yumshatish.
Axloqiy va madaniy yondashuv:
Har qanday muloqotda etika, hurmat va sabrni saqlash.
4. Ritorik kompetensiyani shakllantirish zarurati
O‘rta tibbiyot xodimlari uchun nutq madaniyatini rivojlantirish — bu:
Xavfli muloqot xatolarining oldini olish.
Bemor bilan ishonchli aloqa o‘rnatish.
Kasbiy etika me’yorlariga rioya qilish.
Stressli vaziyatlarda ijobiy muloqot yurita olish imkonini beradi.
Tibbiyot ta’limida ritorika o‘rganilishi ham nazariy, ham amaliy mashg‘ulotlar orqali olib
borilishi kerak.
Tibbiyotda muloqot nafaqat axborot uzatish vositasi, balki davolash jarayonining tarkibiy
qismidir. Shifokorlar yoki hamshiralar bemor bilan qanday gaplashsa, bemor shu asosda o‘zini
ruhiy jihatdan qanday tutish, shifoga ishonish yoki umidsizlikka tushish holatiga kirib boradi.
Shunday ekan, o‘rta tibbiyot xodimining so‘zlashuv nutqi ravon, mantiqiy, iltifotli va dalillarga
boy bo‘lishi lozim.
Ritorika tibbiyot xodimlariga bir necha yo‘nalishda yordam beradi:
Bemor bilan psixologik aloqani mustahkamlash
: Xushmuomalalik, ishonchli ovoz ohangi va
empatiyaga asoslangan muloqot bemorning ruhiy holatini barqarorlashtiradi.
Tushunarli axborot yetkazish
: Tibbiy ma’lumotlarni sodda, lo‘nda va bemorga tushunarli tilda
izohlash, noto‘g‘ri tushunchalarning oldini olish imkonini beradi.
Kasbiy obro‘ni mustahkamlash
: Nutqi ravon, o‘z fikrini aniq ifoda eta oladigan mutaxassis har
doim hurmat qozonadi va bemorlar orasida ishonchli shaxsga aylanadi.
Shuningdek, jamoada ishlash, rahbarlar yoki boshqa tibbiyot mutaxassislari bilan professional
muloqotga kirishishda ham ritorikaning asosiy elementlari — muloqot madaniyati, tinglash
qobiliyati, savollarga aniq javob qaytarish ko‘nikmalari zarur.
Ritorik kompetensiyalar o‘z ustida ishlaydigan, kitob o‘qiydigan, leksikasini boyitadigan va
tahliliy fikrlashga o‘rganadigan tibbiyot xodimlarida mustahkamlanadi. Zero, nutq faqat vosita
emas — u insoniy munosabatlar ko‘prigi, davolashning bir qismi va axloqiy madaniyat
ko‘rsatkichi hamdir.
Adabiyotlar ro‘yxati:
