ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
884
YOSHLARNING PSIXOLOGIK BARQARORLIGINI MUSTAHKAMLASHDA
TANQIDIY VA SOG‘LOM FIKRLASHNI TIZIMLI TARG‘IB QILISHNING
AHAMIYATI
Raximova Nodira Ramanovna
Toshkent shahar Uchtepa tumani
228-maktab psixologi
ANNOTATSIYA:
Mazkur ishda yoshlarning psixologik barqarorligini mustahkamlash masalasi
yoritilgan bo‘lib, bunda tanqidiy va sog‘lom fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishning o‘rni
alohida tahlil qilingan. Bugungi globallashuv davrida tashqi salbiy axborot va ruhiy bosimlar
yosh ongiga ta’sir ko‘rsatmoqda. Shuning uchun ham tanqidiy fikrlash — real voqelikni to‘g‘ri
tahlil qilish, sog‘lom qaror qabul qilish, bosimlarga bardoshli bo‘lish kabi ko‘nikmalarni yoshlar
ongiga singdirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ishda tanqidiy va sog‘lom fikrlashni tizimli targ‘ib
qilish orqali yoshlarning ruhiy holatini barqarorlashtirish, ularda mustaqil fikrlash, hayotga
ijobiy qarash, ijtimoiy faol bo‘lish kabi jihatlarni rivojlantirish yo‘llari yoritilgan.
Kalit so’zlar:
Yoshlar, psixologik barqarorlik, tanqidiy fikrlash, sog‘lom fikrlash, targ‘ibot, ong,
ruhiy holat, ijtimoiy muhit, mustaqil fikr, ijobiy qarash, tafakkur, qaror qabul qilish, axborot
xurujlari, ruhiy bosim, tahlil qilish, barqaror ong
Yoshlarning psixologik barqarorligini mustahkamlash bugungi kunda dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi. Globallashuv, axborot oqimining kuchayishi, ijtimoiy tarmoqlardagi salbiy ta’sirlar
yoshlar ruhiyatiga turlicha bosimlar ko‘rsatmoqda. Bunday holatlarda ularni ruhiy jihatdan
tayyor, mustaqil fikrlovchi, hayotga ijobiy munosabatda bo‘ladigan shaxs sifatida tarbiyalash
muhim ahamiyatga ega. Shu nuqtayi nazardan tanqidiy va sog‘lom fikrlashni rivojlantirish
yoshlarning tashqi ta’sirlarga nisbatan barqaror bo‘lishida asosiy omillardan biri sanaladi.
Tanqidiy fikrlash orqali yoshlar har qanday axborotni chuqur tahlil qilib, to‘g‘ri xulosa chiqarish,
mustaqil qaror qabul qilish, yolg‘on va manipulyativ ma’lumotlarni ajrata olish qobiliyatiga ega
bo‘ladilar. Sog‘lom fikrlash esa ularga o‘zini anglash, o‘z his-tuyg‘ularini boshqarish va ruhiy
muvozanatni saqlash imkonini beradi. Bu ikki ko‘nikma tizimli tarzda targ‘ib etilganda,
yoshlarning ongida kuchli psixologik immunitet shakllanadi. Natijada ular turli salbiy ijtimoiy
ta’sirlarga, bosimlarga va stress holatlariga bardosh bera oladigan kuchli shaxsga aylanishadi.
Shu bois ta’lim-tarbiya jarayonida tanqidiy va sog‘lom fikrlashni shakllantirishga alohida e’tibor
qaratish zarur.
Tanqidiy va sog‘lom fikrlashni yoshlar ongiga singdirish faqatgina dars jarayonida emas, balki
oilada, ommaviy axborot vositalari, madaniy-ma’rifiy tadbirlar orqali ham tizimli ravishda olib
borilishi kerak. O‘quvchilarda bu ko‘nikmalarni shakllantirish uchun interaktiv metodlar,
muammoli vaziyatlar asosida tahlil qilish, guruhiy munozaralar, hayotiy misollar bilan ishlash
muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, yoshlarning o‘z fikrini erkin ifoda etishiga, savol berishiga,
turli nuqtai nazarlarni solishtirishiga imkon yaratish kerak. Bu orqali ular turli fikrlarni eshitishga,
hurmat qilishga va asosiysi, mustaqil xulosa chiqarishga o‘rganadilar. Bundan tashqari, ijtimoiy
tarmoqlarda tarqalayotgan noto‘g‘ri axborotlarga qarshi immunitet hosil qilish uchun
mediamadaniyat, axborot xavfsizligi bo‘yicha ham yoshlar bilan muntazam ishlash lozim.
Psixologik barqarorlikning asosiy belgilaridan biri bu — insonning o‘z his-tuyg‘ularini anglash,
ularni boshqarish va har qanday holatda ijobiy yo‘l topa olishidir. Tanqidiy va sog‘lom
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
885
fikrlovchi shaxs aynan mana shu fazilatlarni egallaydi. Shunday ekan, kelajak avlodni sog‘lom
va barqaror ruhiy muhitda tarbiyalash, ularni turli psixologik xavf-xatarlardan himoyalash uchun
tanqidiy va sog‘lom fikrlashni bolalikdan boshlab singdirish dolzarb va zarur vazifadir.
Yoshlar orasida uchraydigan ruhiy muammolar, stress, tashvish, ishonchsizlik kabi holatlar
ko‘pincha ularning fikrlash tarziga, muammolarga yondashuviga bog‘liq bo‘ladi. Agar o‘quvchi
tanqidiy fikrlashga ega bo‘lsa, u duch kelgan har qanday holatni faqat hissiyot bilan emas, balki
mantiqiy tahlil asosida baholaydi. Bu esa uni noto‘g‘ri qarorlar, salbiy ta’sirlar va turli
manipulatsiyalardan asrashga xizmat qiladi. Ayniqsa, maktab davri yoshlarning shaxsiyati
shakllanadigan muhim bosqich hisoblanadi. Shu sababli bu davrda ularga sog‘lom fikrlash
asoslarini o‘rgatish, hayotiy muammolarni ijobiy hal etish yo‘llarini ko‘rsatish pedagog va
psixologlarning asosiy vazifasidir. Bundan tashqari, ota-onalar ham farzandlarida mustaqil
fikrlashni rag‘batlantirishi, ularning fikriga quloq solishi, hissiy qo‘llab-quvvatlash orqali ruhiy
barqarorlikka hissa qo‘shishlari kerak. Tanqidiy va sog‘lom fikrlash — bu faqat bir mahorat
emas, balki bu hayotda to‘g‘ri yo‘l topishga xizmat qiladigan kuchli quroldir. Yoshlar bu
ko‘nikmaga ega bo‘lsalar, ular nafaqat o‘z muammolarini hal eta oladilar, balki jamiyatdagi turli
ijtimoiy, madaniy va ma’naviy jarayonlarga ham ongli ravishda yondashadilar. Ular hayotda faol,
tashabbuskor va ijobiy shaxs sifatida shakllanadilar. Shu bois ushbu ko‘nikmalarni tizimli,
bosqichma-bosqich va ongli tarzda yoshlar ongiga singdirish, ularni zamonaviy tahdid va
muammolarga tayyorlash bugungi ta’lim-tarbiya tizimining ustuvor vazifalaridan biri bo‘lishi
lozim. Tanqidiy va sog‘lom fikrlashni shakllantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va
psixologik yondashuvlardan samarali foydalanish muhimdir. Masalan, debatlar, rolli o‘yinlar,
ijodiy topshiriqlar, tahliliy esse yozish kabi faol o‘qitish usullari yoshlarning tafakkurini
faollashtiradi, ularda muammoga turli burchaklardan qarash ko‘nikmasini rivojlantiradi.
Diagramma.1
Yoshlarning psixologik barqarorligini mustahkamlashda tanqidiy va sog‘lom
fikrlashni tizimli targ‘ib qilishning ahamiyati
Shu bilan birga, psixologik treninglar, guruhiy mashg‘ulotlar va motivatsion suhbatlar orqali
o‘quvchilarni ichki dunyosini o‘rganish va ruhiy holatini mustahkamlash mumkin. Bu jarayonda
muallim, psixolog va ota-onaning hamkorligi asosiy o‘rinda turadi. Chunki yoshlar ko‘pincha
tashqi ta’sirlarga beriluvchan bo‘lishadi va ularni to‘g‘ri yo‘lga solish uchun atrof-muhitning
ijobiy ta’siri juda katta ahamiyatga ega. O‘quvchi o‘z fikriga hurmat bilan qaralayotganini sezsa,
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
886
u o‘zini qadrlangan deb biladi va ichki ishonchi ortadi. Bu ishonch esa uning psixologik
barqarorligining mustahkam poydevori hisoblanadi. Shu sababli har bir tarbiyachi, pedagog va
ota-ona yoshlarning fikrini qadrlashi, ularni o‘ylashga, savol berishga, o‘z nuqtai nazarini
bildirishga rag‘batlantirishi kerak. Zero, tanqidiy va sog‘lom fikrlovchi shaxs — bu nafaqat o‘z
hayotini, balki jamiyatning kelajagini ham ijobiy tomonga o‘zgartira oladigan kuchli shaxsdir.
Shu bois yosh avlodni aynan mana shunday fazilatlar asosida tarbiyalash, ularni psixologik
xavfsizlik va sog‘lom tafakkur bilan qurollantirish dolzarb, zarur va vaqt talabi hisoblanadi.
Shuningdek, o‘quvchilarning ichki dunyosini to‘g‘ri tushunish va ularga individual yondashuvni
joriy etish zarur. Har bir bola o‘ziga xos, o‘ziga xos ehtiyojlari va xususiyatlari bilan ajralib
turadi. Shuning uchun, ta’lim jarayonida har bir o‘quvchining psixologik holatini o‘rganish va
ularni mos tarzda rivojlantirish uchun maxsus metodlarni qo‘llash zarur. Masalan, faoliyati orqali
o‘quvchining ijtimoiy va psixologik ko‘nikmalarini rivojlantirish, jamoada ishlash qobiliyatini
oshirish va o‘zini hurmat qilishni rag‘batlantirish mumkin.
Bundan tashqari, ijobiy ta’sir qilishning yana bir muhim jihati — o‘quvchiga muvaffaqiyatlarida
qo‘llab-quvvatlash va salbiy holatlardan chiqishga yordam berishdir. Har bir kichik muvaffaqiyat
va yutuq, hatto oddiy bir qadam, bolada ishonchni oshirishga xizmat qiladi. Bu esa ularning
motivatsiyasini oshiradi, ular o‘zlariga bo‘lgan ishonchini oshiradi va kelajakdagi
qiyinchiliklarga tayyor bo‘lishiga yordam beradi. Shu bilan birga, o‘quvchilarni turli noxush
holatlardan, jumladan, tashvishlar, stress va depressiyadan himoya qilish uchun psixologik
yordam va maslahatlar berish zarur. Ota-onalar, pedagoglar va psixologlarning birgalikdagi sa’y-
harakatlari orqali o‘quvchilarning psixologik salomatligini saqlash va ularni ruhiy barqarorligini
mustahkamlash mumkin. Masalan, maxsus mashg‘ulotlar va treninglar orqali o‘quvchilarga o‘z
his-tuyg‘ularini boshqarish, stressni yengish va o‘zini ifoda etishning sog‘lom usullarini
o‘rgatish zarur. Yosh avlodning psixologik xavfsizligini ta’minlash, ularning o‘zini hurmat
qilishini rivojlantirish va ijobiy psixologik holatini mustahkamlash — bu nafaqat ta’lim
tizimining, balki jamiyatning eng dolzarb masalalaridan biridir. Shuning uchun, har bir
tarbiyachi, psixolog va pedagog o‘zining kasbiy faoliyatida bu muhim tamoyillarni asos qilib
olishlari kerak. Faqat shunday qilib, biz sog‘lom va baxtli kelajakni qurishimiz mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон ёшларига
байрам табриги. https://uza.uz/posts/57521
2. Кирницкий В.В. Проблема формирования патриотических ценностей в массовом
сознании российской молодежи: диссертация... кандидата философских наук. - Москва,
2016. - 176 с
3. Исмоилов Т.И. Ўзбекистонда уюшмаган ёшларнинг ижтимоий фаоллиги [монография].
–Т., 2021
4. Жураев Б.Т. Социально-духовное развитие студентов //РоссияУзбекистан.
Международные образовательные и социально-культурные технологии: векторы развития.
– 2019. – С. 22-23.
5. Amonov M.N. Ijtimoiy-pedagogik faoliyatni tashkil etishga qaratilgan jarayon mazmuni
//Экономика и социум. – 2023. – №. 4-1 (107). – С. 40-43.
ISSN: 3030-3931, Impact factor: 7,241
Volume 7, issue 1, Aprel 2025
https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi
worldly knowledge
OAK Index bazalari :
research gate, research bib.
Qo’shimcha index bazalari:
zenodo, open aire. google scholar.
Original article
887
6. Ziyocom.uz
