Social sciences

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida belgilab qo‘yilgan fuqarolarning konstitutsiyaviy burchlari yoritilgan. Fuqarolarning shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik burchlari jamiyat taraqqiyoti va barqarorligining asosiy omili sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada har bir fuqaroning Konstitutsiyaga rioya etish, davlatni himoya qilish, soliq to‘lash, tarixiy va madaniy merosni asrash, atrof-muhitni muhofaza qilish kabi burchlari to‘g‘risida batafsil tushuncha berilgan. Burchlarning bajarilishi mamlakatda qonun ustuvorligini, ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.

This article briefly highlights the positive aspects of Uzbekistan's current economic integration with foreign countries, security and stability, cultural and scientific ties, as well as its active foreign policy.

Zamonaviy ta’limning asosiy vazifasi o‘quvchiga nafaqat fundamental bilim berish, balki unga keyingi ijtimoiy moslashish, o‘z-o‘zini tarbiyalash tendensiyasini ri vojlantirish uchun barcha zarur shart-sharoitlarni ta’minlashdir. Hozirgi vaqtda o‘qituvchi oldidagi asosiy vazifalardan biri o‘quv jarayonini o‘quvchilar uchun qiziqarli, dinamik va zamonaviy qilishdir. Bunda esa o‘qituvchilarga interfaol texnologiyalar yordamga keladi. O‘qitishda eng yangi texnologiyalardan foydalanish ko‘rinishini oshiradi, materialni idrok etishni osonlashtiradi. Bu o‘quvchilarning motivatsiyasiga va o‘quv jarayonining umumiy samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois oliy texnika ta’lim muassasalari talabalari uchun interfaol o‘qitish metodlarini ishlab chiqish vazifasi O‘zbekiston Respublikasi uchun dolzarb hisoblanadi. Shu maqsadda elektrotexnika va elektronika fanining “Energiya tejovchi transformatorlar” mavzusidagi mashg‘ulotlarda quyidagi interfaol o‘qitish usullaridan foydalanish taklif etiladi: aqliy hujum, Venn diagrammasi, klaster, atamalar zanjiri va “SWOT – tahlil”.

Ushbu maqolada Bahodir Qobulning “Enashamol” qissasi haqidagi fikrlar tahlilga tortilgan. Bahodir Qobul asarlari oddiy, jo‘ngina o‘qilmaydi. Uni shunchaki ko‘z yugurtirib o‘qib ketish mumkin emas. Muallif asarlari o‘quvchidan fikrlash, mushohada qilishni talab qiladi. Chunki, yozuvchi ko‘nikilgan an'anaviy badiiy uslublardan chekingan holda yangicha nasriy badiiy ifoda topishga urinadi. Buning uddasidan chiqadi ham. Qissalarda tasvirlangan bola, Ena, Ota, Mardon, Opa obrazlaridan tashqari juhud suratkash kabi qator obrazlar ham biz uchun begona emas. Ular ham yaqin o‘tmishning parchalari, lahzalari kabi xotiramizga oson o‘rnashadi.

The basic principles of the"electronic Parliament" are explained by their contribution to the strengthening of productive and democratic values in the sphere of activity. In particular, today the reports of foreign organizations and experts of the electronic Parliament separately distinguish the following principles of activity

O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasidagi joy nomlarining leksik-semantik, funksional-stlistik xususiyatlari yoritib berildi.

Maqolada dorivor gulxayri oʻsimligining biologik muhitda oʻsishi, uning taʼrifi, dorivorlik ahamiyati, foydasi, tabobatda qoʻllanilishi haqida bayon etilgan.

The article emphasizes the importance of analyzing the semantic field as a systematic approach. It is noted that the study of the lexemes of “Devonu Lugotit Türk” on the basis of a systematic semantic field provides important information about the development of the vocabulary of the field, allows us to determine the peculiarities of the naming of the people, national and cultural values, customs and traditions expressed in the lexemes. A microfield analysis of the dictionary's lexemes is presented. On this basis, the encyclopedic nature of the vocabulary is revealed.

The basis of the lexicon of Khorezm dialects is the layer charasterestic of the original Turkic languages. It is known that lexemes from the work “Divan Lughat al-turk” which is the source of the ancient Turkic language, have been preserved most in the dialects of the Oghuz group. Therefore, in this article, the relationship of the lexicon of the work to the Khorezm Oghuz dialect was studied. Changes in the meaning of Oghuz words and their etymology were discussed.

Maqolada “Devonu lug‘otit turk” asaridagi onomastika, antroponimika, etnonimika va toponimika, dialektologiyaga oid dalillar hamda adabiy manbalar ozarbayjon tili va adabiyotiga qiyoslangan holda o‘rganilgan. Onomastik leksikaning shakllanishida ko‘plab lingvistik va ekstralingvistik omillarning roli Ozarbayjonda yozilgan bir qator onomastikaga oid maqolalar va dissertatsiyalarni o‘rganish orqali aniqlandi. Maqolada Ozarbayjon olimlarining devondagi shomanizmga oid qarashlari, asarda ishtirok etgan eng qiziq toponimlar (Qishloq terminlari, Ko‘l atamasi ishtirokidagi toponimlar), geografik nomlar yig‘ish, ularning kelib chiqishini oydinlashtirish, bir qator sabablar tufayli nomlarni almashtirilish sabablari, ularning ma’nosini aniqlash ushbu maqolada oldinda turgan vazifalardan biridir. Maqolada asarda keltirilgan taxalluslar, shaxs otlari, etnonimlarning tarixiy taraqqiyoti haqida so‘z yuritiladi, bosqichlari oydinlashtiriladi, etimologik tahlil qilinadi, ma’nolari haqida fikr-mulohazalar bildiriladi.

Mazkur maqolada Mahmud Koshg‘ariyning “Devoni lug‘otit turk” asarining jahon tilshunos olimlari tomonidan o‘rganilganligi hamda asar yuzasidan qilingan tadqiqot ishlari haqida ayrim fikr-mulohazalar va tahlillar aks etgan. Bundan tashqari. “Devon”ning zamonaviy tilshunoslik yo‘nalishlari doirasida ham tadqiq qilingan ilmiy ishlarga alohida urg‘u berildi. Chunki bugungi kun fan olamidagi yangiliklar bevosita ushbu asarga ham aloqador ekanligi o‘z isbotini topadi.

Mahmud Qoshg'ariyning "Devonu lug'otit-turk" asari birinchi tilshunoslikka atab yozilgan asar hisoblanadi. Bu asar faqat tilshunoslik bilan cheklanib qolmasdan, balki Markaziy Osiyoda yashovchi qabilalar tarixi va adabiyotga oid materiallarni o'z ichiga olgan.M. Qoshg'ariy "Devon" ni 1074-yilda yozib tugatgan. Asar ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Ushbu maqola "Devonu lug'otit-turk" asari haqidagi ma'lumotlar va o'rganilish tarixiga qaratilgan.

Ushbu ishning asosiy maqsadi dasturlashni o‘rganuvchilar uchun kerakli bilimlarni online yetkazib berish, interaktiv muloqotni shakllantirib berish va o‘zbek tilidagi platformani yaratishdan iboratdir. Dasturlashni o‘rganuvchilarning bilim darajasini baholashni avtomatik tashkillashtirish va o’qituvchilar uchun statistik monitoringni olib borishni amalga oshirishdir.

Ushbu maqolada “Buyuk Ipak yoʻli”ning tarixiy geografik xususiyatlari, Buyuk
Ipak yoʻli dunyo sivilizatsiyasi rivojlanishidagi oʻrni, nemis olimi Ferdinand fon Rixtgofen
tamonidan Buyuk Ipak yoʻli haqida bergan ma’lumotlari, yurtimizdagi qadimiy katta savdo
yoʻlining oʻrni, “Buyuk Ipak yoʻli” mavqeiga oid ma’lumotlar keltirilgan.

From the day of its creation, “Boburnoma” has gone through various times, it has always attracted the attention of orientalists from different countries and for several centuries it continues to be a handbook for readers. There is not any research work in studying of Bobur’s oeuvre on comparing translations of “Boburnoma” into turkish languages with translations into Uzbek. Only in some scientific works certain information may be found. To determine the literacy of translations into other languages, to establish scientific significance through their comparison is an important aspect for the study of the literary and cultural ties of the Uzbek people with other peoples. Namely these aspects are researched in this article: the study of the “Boburnoma” by European peoples and the specifics in their translations. There hasn't been any comprehensive, detailed research about the translations of “Baburnama”. But, some information is found in several researches. Determining the quality of translations into other languages, defining the scientific value of the work through their comparative study are also important in terms of studying the literary and cultural relations of the Uzbek people with other nations of the world. After all, as unanimously noted by world orientalists, the “Baburnama” is a great contribution to human's culture

Ushbu maqolada “Boburnoma” asarining tarixiy va adabiy jihatlari tahlil qilinadi. Bobur Mirzo tomonidan yozilgan bu asar, nafaqat uning shaxsiy hayoti va siyosiy faoliyatini, balki oʻz davrining madaniy, ijtimoiy va siyosiy voqealarini ham yoritib beradi.
Maqolada asarning yozilish tarixi, uning adabiy xususiyatlari, tarixiy manba sifatidagi ahamiyati va madaniyatga ta’siri haqida batafsil ma’lumotlar taqdim etiladi. Shuningdek, maqola “Boburnoma”ning zamonaviy tadqiqotlarda qanday baholanishi va uning bugungi kunda oʻrganilishiga oid masalalarni koʻrib chiqadi. Asar, tarixchilar va adabiyotshunoslar uchun bebaho manba boʻlib, uning tahlili oʻzbek va jahon madaniyatiga qoʻshgan hissasini anglashda katta ahamiyatga ega.

In the development of the old Uzbek literary language, along with Alisher Navoi and his predecessors such as Lutfi, Otoi, Sakkoki, Yaqini, his follower Babur also has a great place. Babur's works written in prose and verse are characterized by the fact that in these works materials related to all aspects of the Uzbek literary language of the 15th-16th centuries are reflected. "Boburnoma", which is considered the pinnacle of Babur's creativity, is not only rich in meaning and content, but also includes the basic layer of the ancient Turkic language (VII-X) and the first old Turkic language of the Karakhanid period (X-XII).
Babur's use of old words used in the daily life of his ancestors should be considered as a sign of his boundless love and sincere respect for his mother tongue. The fact that certain archaisms used in "Boburnoma" are not recorded in other sources of the period indicates the greatness of Babur's phenomenon.

Ushbu maqolada O‘zbek Milliy Akademik drama teatrining 110 yillik mavsumiga bag‘ishlanib sahnalashtirilgan, iste’dodli o‘zbek aktrisasi Ma’suma Qoriyevaning hayoti haqida so‘zlovchi “Birinchi qaldirg‘och” dramasining ayrim muhim taraflari yoritilgan.
Shu bilan birga spektaklni sahnalashtiruvchi bosh rejissyor hamda unda bosh rollarni ijro etgan aktyorlarning rejissyorlik va aktyorlik san’atidagi innovatsion yondashuvlari haqida fikrlar yuritilgan.

Ushbu maqolada, bino va inshootlar xavfsizligi, mamuriy binolarning tuzilishi va ularga qo‘yilgan xavfsizlik talablari haqida mualliflarning nazariy, ummumlashtiruvchi fikrlari keltirilgan. Maqola mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi yunalishlari talablari, mehnat muhofazasi va xavfsizlik mutaxassislari hamda keng izlanuvchilar uchun muljallangan.

Ushbu maqolada “Badoyi al-lug‘at” asarining tuzilishi va hozirgi
zamon lug‘atchiligining rivojlanishi hamda ushbu asarning ahamiyati haqida so‘z yuritilgan bo‘lib, so‘zlarning kelib chiqish tarixi va qadimda qo‘llanish darajasi yoritib berilgan. Maqolada asar yuzasidan izohlar keltirilib o‘tilgan

Ǵárezsizlik dáwiri qaraqalpaq prozası burın qol urılmaǵan temalarǵa, ideyalarǵa qálem terbetiwde, el tariyxında úlken ornı bar real shaxslardıń kórkem obrazın jaratıwda, qaharman xarakterin jasaw jolında burınǵı qatıp qalǵan kestelerden, stereotiplerden qutılıwda, jańasha janrlıq, stillik shoqqılardı iyelewde belgili tabıslarǵa eristi. Usınday jańa ideya-tematika hám janrlıq, stillik izlenisler menen sátli qálem terbetken jazıwshılardıń biri A.Ábdiev boldı.

‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.03.2022 yildagi 145-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ayollar daftari”ni yuritish orqali xotin-qizlar muammolarini tizimli ravishda hal etish va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga asosan, “Ayollar daftari”ga kiritilgan tadbirkorlik va o‘zini o‘zi band qilish faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan xotin-qizlarga asbob-uskuna, mehnat qurollari (tikuvchilik, to‘qimachilik, pazandachilik, soch turmaklash, duradgorlik, chilangarlik, qurilish, qishloq xo‘jaligi (motokultivator, o‘t o‘rish o‘roq mashinasi, payvandlash apparati, o‘simliklarga ishlov berish qurilmasi) va boshqa sohalarda ishlatiladigan mehnat qurollari va apparatlarini xarid qilish uchun 10 million so‘mgacha Aholini tadbirkorlikka jalb qilish jamg‘armasi hisobidan qonunchilikda belgilangan tartibda yoki “Ayollar daftari” jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan “mahalla yettiligi”ning kollegial qarori asosida “Ayollar daftari” jamg‘armasi Vasiylik kengashi qaroriga muvofiq subsidiya ajratiladi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.03.2022 yildagi 145-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ayollar daftari”ni yuritish orqali xotin-qizlar muammolarini tizimli ravishda hal etish va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga asosan, “Ayollar daftari”ga kiritilgan tadbirkorlik va o‘zini o‘zi band qilish faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan xotin-qizlarga asbob-uskuna, mehnat qurollari (tikuvchilik, to‘qimachilik, pazandachilik, soch turmaklash, duradgorlik, chilangarlik, qurilish, qishloq xo‘jaligi (motokultivator, o‘t o‘rish o‘roq mashinasi, payvandlash apparati, o‘simliklarga ishlov berish qurilmasi) va boshqa sohalarda ishlatiladigan mehnat qurollari va apparatlarini xarid qilish uchun 10 million so‘mgacha Aholini tadbirkorlikka jalb qilish jamg‘armasi hisobidan qonunchilikda belgilangan tartibda yoki “Ayollar daftari” jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan “mahalla yettiligi”ning kollegial qarori asosida “Ayollar daftari” jamg‘armasi Vasiylik kengashi qaroriga muvofiq subsidiya ajratiladi.

Ushbu maqolada tarixchi olim Luo Xinning O’rta Osiyo xususan O’zbekistonga tashrifi haqida yozilgan asarining izohi va qisqacha ma’lumoti keltirilgan. Asarda tarixiy va ilmiy manbalar asosida qadimdan rivojlanib kelgan millatlararo munosabat, madaniyat va san’at, savdo aloqalarining qay darajada umumlashib ketgani va bir-biriga ta’siri haqida so‘z boradi.

This article studies the formation and development of “Alla” songs, a traditional poetic genre widespread in Uzbek folklore, and examines the features and artistry of women’s and men’s lullabies