58
STEAM TA`LIM TIZIMI AFZALLIKLARI
To‘raqulov Akbar Rustam o‘g‘li
DTPI Boshlang‘ich ta’lim kafedrasi o‘qituvchisi
Sanjar Xudoyberdiyev
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti pedagogika fakulteti boshlangʻich
taʼlim 2-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqoladada STEAM ta`lim tizimi nima va uning
vazifalari, samaradorligi, qanday ta`lim sohalarda qo‘llash mumkinligi haqida
ma`lumot beriladi. Davomida esa, bu ta`lim tizimida xorijiy tillarnni o‘qitilsa
qanday natija bo‘lishi haqida qisqacha tushunchalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
STEAM ta`lim tizimi, ta`lim berish, xorijiy tillar, fan,
texnologiya, muhandislik, ilm-fan.
Bugungi kunda bolalar juda zehnli va aqlli. Ular yangi davr texnologiyalari
bilan hamnafas bo‘lib ulg‘aymoqda. Ularni bilim olishga qiziqtirish va bilim
berishni yangi uslubiy yo‘llarini izlash zamon talabi. Ta’lim berishda hozir
noan`anaviy bir uslubini ko‘rishimiz mumkin. Unda bolalar o‘nlab fanlar va
darsliklarni maxsus fan qilib o‘qishmaydi. Bu STEAM ta’lim tizimi.
STEAM ta`lim tizimi o‘zi nima? Agar ushbu qisqartmani yoysak,
quyidagilarni olamiz: STEAM bu - S - science, T - technology, E - engineering, A
- art va M - math. Ingliz tilida bu shunday bo‘ladi: tabiiy fanlar, texnologiya,
muhandislik, san’at va matematika. Ushbu yo‘nalishlar zamonaviy dunyoda eng
mashhur bo‘lib kelayotganini unutmang. Shuning uchun bugungi kunda STEAM
tizimi asosiy tendentsiyalardan biri sifatida rivojlanmoqda. STEAM ta’limi
yo‘nalishi va amaliy yondashuvni qo‘llash, shuningdek, barcha beshta sohani
yagona ta’lim tizimiga integratsiyalashuviga asoslangan. STEAM yondashuvi
o‘quv samaradorligiga qanday ta’siri shuki, amaliyot nazariy bilimlar singari
muhimdir. Ya’ni, o‘rganish paytida biz nafaqat miyamiz bilan, balki qo‘limiz bilan
ham ishlashimiz ke rak. Faqat sinf devorlarida o‘rganish tez o‘zgaruvchan dunyo
bilan hamqadam emas. STEAM yondashuvining asosiy farqi shundaki, bolalar turli
xil mavzularni muvaffaqiyatli o‘rganish uchun ham miyani, ham qo‘llarini
ishlatadilar. Ular olgan bilimlarni o‘zlari “ o‘ qib oladilar”. STEAM ta’lim
muhitida bolalar bilimga ega bo‘ladilar va darhol undan foydalanishni
o‘rganadilar. Shuning uchun, ular o‘sib ulg‘ayganlarida va hayotiy muammolarga
duch kelganda, atrof muhitning ifloslanishi yoki global iqlim o‘zgarishi bo ’ladimi,
bunday murakkab masalalarni faqat turli sohalardagi bilimlarga tayanib va
59
birgalikda ishlash orqali hal qilish mumkinligini tushunadilar. Bu mavzu bo‘yicha
bilimga tayanish etarli emas. Amaliy qobiliyatga e’tibor berib, talabal y erda faqat
bitta ar o‘zlarining irodasini, ijodkorligini, moslashuvchanligini rivojlantiradi va
boshqalar bilan hamkorlik qilishni o‘rganadi. Ushbu ko‘nikmalar va bilimlar
asosiy ta’lim vazifasini tashkil etadi, ya’ni , ta’lim tizimi nimaga intilishini.
Ta’limga us hbu yangi yondashuv , bu butun nazariya va amaliyotni
birlashtirishning mantiqiy natijasidir.
STEAM Amerikada ishlab chiqilgan. Ba’zi maktablar bitiruvchilarning
martabalarini e’tiborga olishdi va fan, texnologiya, muhandislik va matematika
kabi fanlarni birlashtiri shga qaror qilishdi va STEM tizimi shu tarzda shakllandi.
(Fan, texnika, muhandislik va matematika). Keyinchalik bu erda Art qo‘shildi va
endi STEAM oxirigacha shakllandi. O‘qituvchilar ushbu mavzular, aniqrog‘i
ushbu fanlardan bilimlar kelajakda talabalar ning yuqori malakali mutaxassis
bo‘lib etishishiga yordam beradi, deb hisoblashadi. Oxir oqibat, bolalar yaxshi
bilim olishga intilishadi va uni darhol amalda qo‘llashadi. Dunyo o‘zgarib
bormoqda, hatto ta’lim bir joyda turmasa ham. So‘nggi o‘n yilliklardagi
o‘zgarishlar yoqimli, ammo shu bilan birga bizni havotirlantiradi. Ushbu yangi
narsalarning ixtiro qilinishi bilan odamlar ilgari duch kelmagan ko‘plab yangi
muammolar mavjud. Har kuni yangi ish turlari va hattoki butun kasbiy sohalar
paydo b o‘ladi, shuning uchun zamonaviy o‘qituvchilar o‘qitadigan bilimlari va
mahoratlari vaqt talablariga javob beradimi yoki yo‘qmi deb o‘ylashlari kerak.
O‘zingizning g‘oyangizni topishga bilim yordam beradi, ammo haqiqiy ish bu
g‘oyani haqiqatga aylantiradi. Agar biz an’anaviy ta’limning asosiy maqsadi
bilimlarni o‘rgatish va bu bilimlardan fikrlash va ijod qilish uchun foydalanish deb
aytsak, STEAM yondashuvi bizni olgan bilimlarni haqiqiy ko‘nikmalar bilan
birlashtirishga o‘rgatadi. Bu maktab o‘ quvchilariga nafaqat ba’zi bir g‘oyalarga
ega bo‘lish, balki ularni amalda qo‘llash va amalga oshirish imkoniyatini beradi.
O‘sha. haqiqatda ishlatilishi mumkin bo‘lgan bilimgina haqiqatan ham qadrlidir.
STEAM yondashuvining eng mashhur namunasi Massachu sets Texnologiya
Instituti (MIT). Ushbu dunyo universitetining shiori “Mens et Manus” (Aql va
qo‘l). Massachusets Texnologiya Instituti bolalarga STEAM tushunchasini
oldindan o‘rganish va tanishish imkoniyatini berish uchun STEAM kurslarini
ishlab chiqdi va hattoki ba’zi ta’lim muassasalarida STEAM o‘quv markazlarini
yaratdi. 2014-yilda Quddusda bo‘lib o‘tgan “STEAM forward” xalqaro
konferensiyasida quyidagi bayonotlar bildirildi: Bolalarni STEAMga jalb qilish.
60
Ushbu ta’lim maktabgacha yoshdan boshlab boshlanishi kerak, shuning uchun
dasturlarni bolalar bog‘chalariga kiritish kerak. Fan tili bu ingliz tilidir. Agar ilm-
fanni o‘rganish va olim bo‘lishni istasangiz, bu tilni bilishingiz kerak. Qizlar uchun
Steam-ta’lim dasturlari kerak. Ilm-fan sohasidagi qizlar, ularning tartibliligi tufayli,
o‘g‘il bolalar qila olmaydigan narsalarni qilishlari mumkin. Science is fun! Ilm-
fan quvnoq bo‘lishi kerak, u o‘quvchilar uchun qiziqarli va o‘ziga jalb qiluvchi
bo‘lishi kerak. Xulosa qilib aytganda, shuni ta’kidlashni istardikki, an’anaviy
o‘qitish uslublari bilan taqqoslaganda, o‘rta maktabdagi STEAM yondashuvi
bolalarni tajribalar o‘tkazishga, modellar tuzishga, mustaqil ravishda musiqa va
filmlar yaratishga, o‘z g‘oyalarini haqiqatga aylantirishga va yakuniy mahsulotni
yaratishga undaydi. Ushbu ta’lim yondashuvi bolalarga nazariya va amaliy
ko‘nikmalarni samarali tarzda birlashtirishga imkon beradi va universitetga kirish
va keyingi o‘qishni osonlashtiradi. Ingliz tili o‘qitish: ushbu sinf o‘quvchilariga
nafaqat murakkab akademik til va so‘z boyligi, balki murakkab tarkib va
protseduralar ham tushunishlari kerak. O‘qituvchilar va o‘quvchilarning fan,
texnika va matematikadan bilimlarini oshirishda yordam beradigan bir necha
usullardan foydalanishlari mumkin. O‘qituvchilar va o‘quvchilarni qo‘llab-
quvvatlaydigan bir nechta ajoyib vebsaytlar mavjud. Ushbu veb-saytlarning
ba'zilari turli xil mavzularda yozilgan qisqa maqolalar, shu jumladan fan,
muhandislik va matematikaga oid masalalarni, o‘quvchilarga turli xil
ko‘nikmalarni hosil qilishda yordam beradi. O‘quvchilarga ushbu mavzularga oid
maqolalarni o‘qish orqali ular, savodxonlik mahoratini oshirishlari mumkin,
bilimlarni shakllantirish, va shu bilan birga tushunish qobiliyatlarini
rivojlantirishlari mumkin va qancha ko‘p yangiliklar o‘qisa va video sifatida ko‘rib
tamosha qilsa, u o‘quvchi oldin nazariy jihatdan o‘rgangan so‘z boyliklari yoki
xorijiy tilning biror bir grammatik jihatini amalyotda qanday bo‘lishi haqida ushbu
videotasmalar yoki turli maqolalar orqali ma’limotga ega bo‘ladi O‘quvchilar
bilimlarini chuqurlashtirish vositasi sifatida so‘z boyligini o‘stirishga e'tibor
qaratishlari kerak. Saytlarda esa umumiy akademik lug‘at bilan boyitilgan yangi
so‘zlar mavjud bo‘ladi. Xorijiy tillarni o‘rganish sohalarida so‘z boyligi muhim
ahamiyatga ega. Ushbu sohadagi murakkablik so‘zlarning ko‘p qismi lotin tilidan
kelib chiqqanligi sababli, ispan, italyan, frantsuz yoki portugal tillarida
so‘zlashadigan o‘quvchilarga, akademik lug‘at so‘zlaridagi lotincha ildizlar ularga,
o‘z ona tillarida bo‘lishi mumkinligi haqida ma'lumot berish zarur. Xorijiy
tillarni o‘rganish yo‘nalishida yana bir asosiy tushuncha bu tushunarli ma'lumotlar
61
berish. Ingliz tilini o‘rganuvchilar siz ko‘rsatayotgan ko‘rsatmalarni tushunishlari
kerak. O‘qitishni yanada tushunarli qilishga yordam beradigan ko‘plab
strategiyalar mavjud bo‘lsa-da, bir nechta sodda narsalarga fotosuratlar, eskizlar,
grafikalar yoki videolar kabi materiallardan foydalangan maqsadga muvofiq
bo‘ladi. Xulosa qilib aytganda Steam Ta`lim tizimi yangicha metodika va
ishlanmalarga boy bo‘lgan tizim. Bu tizim bilan o‘quvchilarimizni texnologiyalar
bilan hamnafas bo‘lgan holatda tarbiyalaymiz. Bugungi kunda hamma yosh avlod
texnologiyalarga qiziqadi. Demak, bu tizimda qiziquvchanlik bilan o‘rganishadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI :
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi
“O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” PF-5712-son Farmoni.
2.
Djenis Van Kliv. STEAM fanlar blokidagi fanlar kesimida 200ta
tajriba. Qo`llanma. -Moskva: 1995-y.
3.
Akbar, T. (2022). Opportunities to Form Spiritual Competence in
Students of the 10-11th Class.
Web of Scholars: Multidimensional Research
Journal
,
1
(8), 160-167.
4.
Rustamovich, T. R. A. (2021). Islom Ta’limotlarda Shaxs Ma’naviyati
Masalalari.
TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
1
(5),
186-190.
5.
Ahmedov Sunnat 6-adabiyot darsligi. - Toshkent :"Ma'naviyat",
2017.-160b
