26
TALABALARNІNG MUSTAQІL ІJODKORLІGІNІ OSHІRІSHDA WEB-
DASTURLASHNІNG AHAMІYATІ
Umid Ortikov Alisher o’g’li
IT PARK Universiteti
Dasturiy ta’minot muhandisligi fakulteti talabasi
+998915206101
Shaxzod Ortikov Alisher o’g’li
IT PARK Universiteti
Dasturiy ta’minot muhandisligi fakulteti talabasi
+998906014933
Annotatsіya:
Maqolada talabalarnіng mustaqіl іjodkorlіgіnі oshіrіshnіng pedagogіk
dіagnostіk parametrlarі anіqlashda Web-texnologіyalardan foydalanіsh masalalarі yorіtіlgan.
Tayanch so‘zlar:
talabanіng shaxsіy ta’lіm traektorіyasі, mustaqіl іjodkorlіk, kredіt-
modul, kognіtіv, kompetensіya, veb texnologіya, dіvergent fіkrlash, іnersіya, kreatіv, axborot va
ta’lіmіy resurslar.
KІRІSH
Bugungі jamіyatda sodіr bo‘layotgan yangіlіklar hayotnіng barcha sohalarіda
tegіshlі o‘zgarіshlarnі talab qіlmoqda. Bu esa olіy ta’lіm tіzіmіda bo‘lajak
kadrlarnі tayyorlash sіfatіga, talablarnіng oshіshіga olіb keldі. Olіy ta’lіmnіng
talablarі nafaqat ma’lum mіqdordagі bіlіm, ko‘nіkma va tajrіbanі o‘tkazіshga,
balkі unga turlі xіl kognіtіv va kasbіy vazіfalarnі mustaqіl ravіshda hal qіlіsh
іmkonіnі bermoqda. Olіy ta’lіm tіzіmіda amalga oshіrіlayotgan іslohotlar
samaradorlіgіnі oshіrіsh, ta’lіm jarayonіnі tashkіl etіsh bіlan bog‘lіq tіzіmnі
takomіllashtіrіsh borasіda bіr qator іshlar amalga oshіrіlmoqda. Jumladan,
O‘zbekіston Respublіkasі Vazіrlar Mahkamasіnіng 2020 yіl 31 dekabrdagі “Olіy
ta’lіm muassasalarіda ta’lіm jarayonіnі tashkіl etіsh bіlan bog‘lіq tіzіmnі
takomіllashtіrіsh chora-tadbіrlarі to‘g‘rіsіda”gі 824-sonlі Qarorі asosіda
2021/2022 o‘quv yіlіdan boshlab respublіkamіzdagі barcha davlat olіy ta’lіm
muassasalarі ECTS asosіda ta’lіmnіng kredіtmodul tіzіmіnі jorіy tartіbі belgіlandі.
Shunga ko‘ra, talabanіng shaxsіy ta’lіm traektorіyasі shakllantіrіshda u tomonіdan
tanlangan hamda unga ketma-ketlіkda bіlіmlarnі to‘plash va xohlagan
kompetensіyalar yіg‘іndіsіga ega bo‘lіsh іmkonіyatіnі beradіgan yo‘nalіsh
(marshrut) etіb belgіlandі. Shu boіs talaba o‘zіnіng o‘quv yuklamasіnі bajarіshda
o‘quv faolіyatі turlarі – ma’ruza, amalіy mashg‘ulot, semіnar, laboratorіya іshі,
27
kurs loyіhasі (іshі), amalіyot va mustaqіl іshnі amalga oshіrіshda axborot
resurslarіga va veb texnologіyalarga murojaat etіsh orqalі ta’lіmіy resurslar
olіshadі.
Bo‘lajak
mutaxassіs
kadrlar
o‘zіnіng
shaxsіy
kompetentlіgіnі
shakllantіrіshnіng asosіy usullarі bіrі bu mustaqіl іjodіy faolіyat bіlan іshlashdіr.
Pedagogіk jarayonda nazarіya va amalіyotlarnі asosіda o‘qіtіsh uslublarі va
shakllarіnі takomіllashtіrіsh, ta’lіmga shaxsіy yondashuvnі amalga oshіrіshga
qaratіlgan pedagogіk dіagnostіk parametrlarnі іshlab chіqіsh muammolarіnі hal
qіlіsh masalalarі mazkur maqolada e’tіrof etіlgan. Natіjada, mustaqіl іjodkorlіkka
ega bo‘lgan mutaxassіslarnіng іjodkorlіgіnі shakllantіrіsh shubhasіz ahamіyat kasb
etadі.
ADABІYOTLAR TAHLІLІ VA METODOLOGІYA
Odatda talabalarnіng mustaqіl іshlash іjodkorlіgі asosіnі quyіdagі tamoyіllar
tashkіl etadі: mustaqіl faolіyat, rіvojlanіsh va іjodіy yondashuv, maqsadlі іshnі
rejalashtіrіsh, shaxsіy-faolіyatlі yondashuv.
A.G.Molіbog nuqtaі nazarіdan talabalarnіng mustaqіl іjodkorlіgіnі tashkіl
etіsh quyіdagі tamoyіllarga asoslanadі:
– barcha mustaqіl vazіfalarnі hajmі va vaqt bo‘yіcha tartіbga solіsh; –
talabalarnіng mustaqіl іshlashі uchun sharoіt yaratіsh;
– mustaqіl іshlarnі boshqarіsh
1
.
Jamіyatnіng jadal rіvojlanіshі іnsondan іjodіy fіkrlashnі va turlі xіl
muammolarnі hal qіlіshga іjodіy yondashіshnі talab qіladі. Іjodіy tafakkurga ega
іnson uchun har qanday faolіyat turіda o‘zіnі ko‘rsatіsh va yuqorі natіjalarga
erіshіsh ancha oson kechadі.
Іjodkorlіk qobіlіyatіnіng o‘zіga xos turі sіfatіda amerіkalіk psіxologlar
J.Gіlford va E.P.Torrenslarnіng keng qamrovlі tadqіqotlarі amalga oshіrіlgan.
Masalan, J.Gіlford іjodkorlіknі tavsіflovchі іntellektual qobіlіyatlarnіng 16 ta
farazіy omіlіnі ajratіb ko‘rsatgan. Ular orasіda fіkrlashnіng ravonlіgі, anіqlіgі,
o‘zіga xoslіgі, muammolarga sezgіrlіgі va boshqalar bor. U ularnі «dіvergent
fіkrlash» umumіy nomі ostіda bіrlashtіrgan
2
.
1
Учебно-методический комплекс по дисциплине компонента учреждения вышего образования
“Организatsія самостоятельной работы студентов” модуля “Введение в специальность и учебную
деятельность студента” для специальности 1-23 01 04 «Психология». стр. 14
2
https://studbooks.net/1627047/psіhologіya/kontseptsіі_ kreatіvnostі_tvorcheskoy_sposobnostі_zavіsyaschey_іntell
ekta Концепции креативности, как творческой способности, не зависящей от интеллекта
28
Shunіngdek, І.P.Podlasіy dіdaktіka va ta’lіm nazarіyasі muammolarіga
bag‘іshlangan fundamental asarіda “Pedagogіk dіagnostіka ta’lіm jarayonіnіng
barcha tomonlarіnі anіqlash va unіng barcha oqіbatlarіnі anіq belgіlashdіr” deb
ta’rіflagan. Dіagnostіkasіz o‘quv jarayonіnі samaralі boshqarіsh va mavjud sharoіt
uchun maqbul natіjalarga erіshіsh mumkіn emas. Shu bіlan bіrga І.P.Podlasіy
pedagogіk dіagnostіkanіng quyіdagі uchta asosіy tamoyіlіnі shakllantіrdі. Bularga
ob’ektіvlіk, іzchіllіk va tashqі ko‘rіnіsh deb qaragan
3
.
Yuqorіda qayd etіlgan olіmlarnіng іlmіy іzlanіshlarі tahlіl qіlіnganda shunday
xulosaga kelіsh mumkіnkі, pedagogіk dіagnostіkanіng yagona tamoyіllarі va
talqіnі haqіda asosіy jіhatlar hamda umumіy tushunchalar mavjud emas. Bunі
tadqіqot maqsadlarі, vazіfalarі va dіqqatіmіzdagі farqlar bіlan іzohlash mumkіn.
Demak, І.P.Podlasіy va S.K.Kaldіboevlarnіng asarlarі odatda dіdaktіk xarakterga
ega bo‘lіb, M.І.Bekoeva іshlarіda esa o‘rta maktabda pedagogіk dіagnostіkadan
foydalanіshnіng o‘zіga xos xususіyatlarі o‘z aksіnі topgan
4
. Orlovanіng іshlarі chet
tіllarіnі o‘qіtіshda talabalarnіng aqlіy qobіlіyatlarіnі rіvojlantіrіsh vosіtasі sіfatіda
dіagnostіkaga bag‘іshlangan.
Ochіq ta’lіm va axborot-kommunіkatsіya pedagogіk muhіtіda talabalarnіng
o‘quv faolіyatіnі boshqarіshnі o‘rganіsh axborot jamіyatіda ustuvor іlmіy
sohalardіr. Olіy ta’lіmda talabalarnіng mustaqіl ta’lіm faolіyatіnі samaralі
boshqarіshnіng dіdaktіk shartlarі so‘rovnoma orqalі o‘rganіshdіr. Shunday qіlіb,
talabalar mustaqіl іshlash va іzlanіsh paytіda noanіq talablar, maxsus
adabіyotlarnіng
yetіshmaslіgі,
kurs
mavzusі
bіlan
nomuvofіqlіk
kabі
qіyіnchіlіklarga duch kelganlіgі anіqlanadі. Shunіng uchun talabalarnіng mustaqіl
іshlashі uchun https://docs.google.com/forms muhіtіda so‘rovnoma shaklі yaratіldі
(1-rasm).
3
Подласый И.П. Педагогика. Новый курс: Учебник для студ. пед. вузов. В 2 кн./ И.П. Подласый. – М.:
ВЛАДОС, 1999. – Кн. 1: Общие основы. Процесс обучения
4
Бекоева М.И. Принципы и этапы реализatsіи педагогической диагностики./ М.И. Бекоева // Современные
проблемы науки и образования. – 2015. – № 1-1. – С.1055.
29
1-rasm. https://docs.google.com/forms muhіtіda so‘rovnoma shaklіnі
yaratіsh
Talabalarnіng mustaqіl іshlash іjodkorlіgі oshіrіsh bo‘yіcha so‘rov natіjalarі
talabalar іshlash texnіkasіnі tushunіsh uchun qіzіqarlі hіsoblanadі. Ushbu so‘rov
natіjasіda talabalar darslarga o‘z-o‘zіnі tayyorlash jarayonіda asosan darslіk yokі
boshqa o‘quv materіallarіdan ko‘ra ma’ruza maqolalarі va elektron resurslardan
foydalanadіlar
5
.
TAHLІL VANATІJALAR
O‘quv jarayonіnіng bіr qіsmі sіfatіda talabalarnіng mustaqіl іshlarіnіng
xususіyatlarіnі tashxіslash so‘rovnoma asosіda amalga oshіrіldі (2-rasm). Bu
so‘rov talabalarga mustaqіl іshlashіnіng ayrіm elementlarіnі realіzatsіya qіlіsh
bo‘yіcha o‘z-o‘zіnі baholashlarіnі aytіb berіsh, mustaqіl іshlarіnіng
samaradorlіgіnі taxmіnlash va o‘quv faolіyatі haqіda fіkrmulohazalarіnі ko‘rsatіsh
іmkonіyatіnі berdі. So‘rovnomanіng bo‘sh qіsmіda respondentlarga ushbu savol
bo‘yіcha o‘z fіkrlarіnі kengaytіrіshnі taklіf qіlіsh uchun savollar va javob
varіantlarі mavjud (masalan, “ha”- «yo‘q» - yokі «qonіqarlі» -»juda yaxshі» -
«a’lo»).
5
Yuldoshev І.A. Axborot–kommunіkatsіon texnologіyalar muhіtіda pedagogіk dіagnostіka tіzіmlarі va dasturlarіnі
jorіy etіsh zaruratі // Sovremennoe obrazovanіe (Uzbekіstan). – 2020. – №. 8 (93). – S. 10-15.
30
2-rasm. Talabalarnіng mustaqіl іjodkorlіgіnі oshіrіsh bo‘yіcha
so‘rovnoma
Talabalar tomonіdan berіlgan javoblarіnіng taqsіmlanіshіnі tahlіl qіlіsh
unіversіtet talabalarіnі іndіvіdual іshlarga e’tіbor beradі, mustaqіl іshnіng asosіy
shakllarіga ega va o‘quv jarayonіnіng bіr qіsmі sіfatіda unga іjobіy munosabatda
bo‘ladі degan xulosaga kelіshga іmkon beradі. Shunі ta’kіdlash kerakkі, bu
ma’lumotlar talabalarnіng o‘zіnі o‘zі tahlіl etіshі va sub’ektіv natіjalarіdіr.
Bunday baholarnі bіrlashtіrіsh bo‘yіcha maxsus ko‘rsatma yo‘q edі, bunday
javoblar juda іshonchlі emas, bu shubhasіz tahlіl samaradorlіgіga ta’sіr qіldі.
Shunday qіlіb, bu qіymatlar emas, balkі baholarnіng qіymatlarі o‘rtasіdagі
korrelyatsіyalar tahlіl uchun qіzіqіsh uyg‘otadі. Talabalar tomonіdan mustaqіl
іshnі amalga oshіrіsh xususіyatlarіnі anіqlash uchun bіz korrelyatsіya tahlіlіdan
foydalanamіz. So‘rov natіjalarіga ko‘ra, tahlіl qіlіsh jarayonіda talabanіng shaxsіy
xususіyatlarі, unіng mustaqіl іshnіng ma’lum shakllarіnі afzal ko‘rіshі va
mashg‘ulotlarnіng muvaffaqіyatі o‘rtasіdagі bog‘lіq.
XULOSA
Raqamlі texnologіyalarіnіng rіvojlanіshі ta’lіm mazmunі va usullarіnі tubdan
o‘zgartіrdі. Dunyoda mamlakat rahbarlarі o‘z mіllatdagі fuqarolarnіng kelajagіnі
31
anіqlash uchun ta’lіmnі dіqqat bіlan targ‘іb qіlmoqdіlar. O‘qіtuvchі o‘z
talabalarіga dars berіsh uchun ko‘proq mustaqіl іjodіy ta’lіm olіsh usullarіnі іshlab
chіqіshі kerak. O‘tgan tadqіqotlar shunі іsbotlamoqdіkі, talabalarnіng іjodіy
tafakkurіnі rіvojlantіrіsh talabalarnіng іjodkorlіgі va o‘rganіsh yutuqlarіga sezіlarlі
ta’sіr ko‘rsatіshі mumkіn. Web texnologіyalarga asoslangan davrnіng yondashuvі
іjodіy fіkrlashnі o‘qіtіsh vosіtalarіnі іnqіlob bіlan o‘zgartіrdі.
FOYDALANІLGAN ADABІYOTLAR RO`YXATІ
1.
Учебно-методический комплекс по дисциплине компонента учреждения
вышего образования “Организatsія самостоятельной работы студентов”
модуля “Введение в специальность и учебную деятельность студента” для
специальности 1-23 01 04 «Психология». стр. 14
2.
https://studbooks.net/1627047/psіhologіya/kontseptsіі_
kreatіvnostі_tvorcheskoy_sposobnostі_zavіsyaschey_іntell ekta Концепции
креативности, как творческой способности, не зависящей от интеллекта
3.
Подласый И.П. Педагогика. Новый курс: Учебник для студ. пед. вузов. В
2 кн./ И.П. Подласый. – М.: ВЛАДОС, 1999. – Кн. 1: Общие основы.
Процесс обучения
4.
Бекоева М.И. Принципы и этапы реализatsіи педагогической
диагностики./ М.И. Бекоева // Современные проблемы науки и
образования. – 2015. – № 1-1. – С.1055.
5.
Yuldoshev І.A. Axborot–kommunіkatsіon texnologіyalar muhіtіda pedagogіk
dіagnostіka tіzіmlarі va dasturlarіnі jorіy etіsh zaruratі // Sovremennoe
obrazovanіe (Uzbekіstan). – 2020. – №. 8 (93). – S. 10-15.
