RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
281
КASBIY KREATIVLIK VA UNING PEDAGOGIK JARAYONDAGI O‘RNI
ISMOILOVA YULDUZXON TURAYEVNA
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti dotsenti,
yulduzismoilova12345@gmail.com
KOMILOVA NILUFAR NIZOMOVNA
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti.magistranti
nilukomilova9190@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada oilada yuzaga keladigan konfliktli vaziyatlarning sabablari, ularni
hal etish usullari va oila a’zolarining nizolarni bartaraf etishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada
konfliktlarning oilaviy munosabatlarga salbiy ta’siri va ularni oldini olish bo‘yicha samarali
strategiyalar yoritiladi. Shuningdek, oila ichidagi muloqot madaniyati, bag‘rikenglik va o‘zaro
hurmat tamoyillarining nizolarni hal etish jarayonidagi ahamiyatiga alohida e’tibor qaratiladi.
Kalit so‘zlar:
Konflikt, konfliktologiya, nizoli vaziyatlar, oilaviy nizolar, bola tarbiyasi, oila
muhiti, muloqot madaniyati, psixologik yondashuv, bag‘rikenglik, konfliktlarni boshqarish.
.
Kirish.
Zamonaviy jamiyatda ta’lim tizimi oldida turgan dolzarb vazifalardan biri — kasbiy
jihatdan yuqori malakali, ijodiy fikrlay oladigan, yangilikka ochiq va innovatsion yondashuvlarga
ega pedagog kadrlarni tayyorlashdan iboratdir. Ta’lim mazmunining yangilanishi, o‘qitish
metodikalarining rivojlanishi va raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi pedagogdan nafaqat
bilim beruvchi, balki yaratuvchan, muammolarni tahlil qila oladigan, mustaqil fikrlovchi shaxs
sifatida namoyon bo‘lishni talab qilmoqda. Shu jihatdan olganda, kasbiy kreativlik — pedagogik
faoliyatda muvaffaqiyat kaliti bo‘lib, u o‘qituvchining o‘z ishiga yangicha yondashuvini, dars
jarayonini samarali tashkil etish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
Kasbiy kreativlik — bu nafaqat yangi g‘oyalarni ilgari surish, balki ularni pedagogik
faoliyatga samarali tatbiq etish, har bir o‘quvchining qiziqishi va imkoniyatlarini hisobga olgan
holda ta’lim jarayonini tashkil etish demakdir. Ushbu maqolada kasbiy kreativlikning mazmuni,
uning pedagogik jarayondagi o‘rni va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, kreativ pedagog
shaxsining shakllanishi, kasbiy mahorat va pedagogik innovatsiyalar bilan bog‘liq jihatlar yoritib
beriladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida so‘nggi yillarda
ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, uning sifat ko‘rsatkichlarini oshirish va xalqaro andozalarga
moslashtirish borasida qator muhim qaror va farmonlar qabul qilindi. Jumladan, "2022–2026
yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi",
"Ta’lim tizimini 2030
yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi"da pedagog kadrlarning kasbiy malakasi va kreativ salohiyatini
oshirishga alohida e’tibor qaratilgan.
Metod va metodologiya
. Kasbiy kreativlik — zamonaviy pedagogning ajralmas fazilatiga aylanib
bormoqda. Shunday ekan, mazkur mavzuni ilmiy jihatdan o‘rganish va amaliyotda qo‘llash dolzarb
ahamiyat kasb etadi. Kasbiy kreativlik – bu shaxsning o‘z kasbiy faoliyatiga ijodiy yondashuvi,
mavjud muammolarni yangicha hal etish qobiliyati va doimiy yangilanishga intilishidir. Pedagogik
faoliyatda esa bu tushuncha o‘qituvchining dars jarayonini samarali tashkil etishi, o‘quvchilarda
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 28.01.2022 yildagi PF-60-son
2
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 29.04.2019 yildagi PF-5712-son
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
282
mustaqil fikrlash, tanqidiy tahlil va yangilik yaratish ko‘nikmalarini shakllantirishdagi faoliyati
orqali namoyon bo‘ladi.
Zamonaviy pedagog shaxsining kasbiy faoliyati ko‘p jihatdan kreativ yondashuvga asoslanadi.
An’anaviy usullarga suyanib qolmasdan, har bir darsni o‘quvchining qiziqishlari, ehtiyojlari va
individual xususiyatlarini inobatga olgan holda loyihalash kreativlikni talab etadi. Kasbiy kreativlik
pedagogdan quyidagi ko‘nikmalarni talab qiladi:
muammoni tahlil qilish va yangi yondashuvlarni ishlab chiqish;
dars jarayonida interaktiv metodlar, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash;
har bir o‘quvchining shaxsiy rivojlanishiga mos metodlarni tanlash;
pedagogik innovatsiyalarni izlab topish va amaliyotga tatbiq etish.
Pedagogik jarayonda kreativlik nafaqat dars mazmunini boyitadi, balki o‘quvchilarning ta’limga
bo‘lgan munosabatini o‘zgartiradi, ularni faol ishtirokchi va yaratuvchiga aylantiradi. Shu sababli,
pedagogning kasbiy rivojlanishida kreativlik asosiy mezonlardan biri bo‘lib qolmoqda. Ta’lim
tizimidagi islohotlar ham ushbu yondashuvni qo‘llab-quvvatlamoqda. Xususan, yangi avlod o‘quv
dasturlari, raqamli platformalarning joriy etilishi, malaka oshirish kurslarida ijodiy yondashuvlarga
urg‘u berilishi – bularning barchasi kasbiy kreativlikning rivojlanishiga xizmat qiladi. Bugungi
kunda Asana, Moodle, Google Classroom kabi raqamli platformalar orqali pedagoglar o‘z darslarini
nafaqat interaktiv shaklda o‘tkazmoqda, balki o‘quvchilar bilan doimiy hamkorlikda yangilik
yaratishga ham erishmoqda.
Kasbiy kreativlikni shakllantirish uchun pedagog quyidagi yo‘nalishlarda izlanishi zarur:
doimiy o‘z ustida ishlash va yangiliklarni o‘rganish;
tajriba almashish va innovatsion loyihalarda faol ishtirok etish;
ijodiy muhit yaratish va o‘quvchilarni motivatsiyalash;
ta’limda moslashuvchanlik va zamonaviy metodlarni qo‘llash.
Kasbiy kreativlik – bu pedagogning kasbiy mahoratini oshiruvchi, uni boshqalardan ajratib
turuvchi asosiy ko‘rsatkichdir. Shu sababli, pedagogik jarayonda bu sifatni rivojlantirish ta’lim
samaradorligining oshishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Natijalar va tahlil.
Kasbiy kreativlik (ijodiylik) masalasi so‘nggi yillarda pedagogika,
psixologiya va sotsiologiya fanlarining diqqat markazida bo‘lib, turli tadqiqotchilar tomonidan har
xil yondashuvlar asosida o‘rganilmoqda. Bu borada xorijiy tadqiqotlar tajribasida kreativlikni
shakllantirish masalasi S.Thaler, E.Torrance va boshqalar ishlarida ko‘rib chiqilgan. Ular noaniq,
assimetrik, murakkab obyektlarni fikrlash jarayoniga jalb qilish orqali kreativ shaxslar o‘z
tasavvurlarini yanada yuqoriroq va uyg‘un tarzda tartiblashtirishini ta’kidlaydilar.
O‘zbek olimlaridan Sh.T.Ergashev, M.Ibrohimov, J.Yo‘ldoshev, N.Muslimov, A.Mirzayev,
N.Yo‘ldoshevlar tomonidan kasbiy kompetensiyalar, pedagogik mahorat va ijodiy yondashuvlar
bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar kasbiy kreativlikni o‘rganishda asosiy nazariy va amaliy manba
bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, kasbiy kreativlik nafaqat iqtidor va qobiliyat bilan
bog‘liq, balki uni rivojlantirishda motivatsiya, muhit, metodik yondashuvlar, refleksiya kabi omillar
muhim o‘rin tutadi. Shuningdek, bugungi kunda raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayoniga
chuqur kirib borishi kasbiy kreativlikni rivojlantirishga yangi imkoniyatlar ochmoqda.
Tadqiqot jarayonida olib borilgan tahlillar, kuzatuvlar va so‘rovnomalar asosida pedagogik
faoliyatda kasbiy kreativlikning o‘rni beqiyos ekani aniqlandi. Kreativ yondashuvga ega bo‘lgan
o‘qituvchilar dars jarayonini samarali, qiziqarli va interaktiv tashkil eta olishadi. Bu esa
o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, muammoni tahlil qilish va yangilikka intilish kabi muhim
ko‘nikmalarning shakllanishiga xizmat qiladi.
Ayniqsa, yosh pedagoglarda kreativ salohiyat yuqori bo‘lib, ular raqamli texnologiyalarni
qo‘llash, zamonaviy metodlarni sinab ko‘rish hamda yangicha fikrlashga moyildirlar. Biroq ularda
amaliy tajriba yetishmasligi ularning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qilmoqda.
Shu bilan birga, ko‘plab ta’lim muassasalarida kreativlikni rivojlantirishga doir metodik va texnik
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
283
sharoitlar yetarli darajada emasligi kuzatildi.
O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, kasbiy kreativlikni rivojlantirish uchun pedagoglar
o‘rtasida doimiy metodik tajriba almashinuvi, innovatsion dars ishlanmalari va seminar-treninglar
katta ahamiyat kasb etadi. Kreativlikka ega bo‘lgan pedagoglar dars jarayonini nafaqat
o‘quvchilarga qiziqarli, balki samarali va ta’sirchan qilib tashkil eta olishadi. Bu esa ta’lim
sifatining oshishiga, o‘quvchilarning faollashuviga va pedagogik jarayonning modernizatsiyasiga
zamin yaratadi.
Xulosa.
Kasbiy kreativlik – bu zamonaviy ta’lim talablariga mos, yangilikka intiluvchi, ijodkor
va tashabbuskor pedagog shaxsini shakllantirishning muhim omilidir. O‘qituvchining kasbiy
faoliyatida kreativlikning mavjudligi dars jarayonining samaradorligini oshiradi, o‘quvchilarning
fikrlash doirasini kengaytiradi hamda ularni faol va mustaqil ta’lim oluvchilarga aylantiradi.
Tadqiqot davomida aniqlanishicha, kasbiy kreativlik o‘qituvchining o‘z ustida ishlashi, yangicha
metodlarga ochiqligi, texnologiyalarni puxta o‘zlashtirishi va pedagogik innovatsiyalarga faol
integratsiyasi bilan chambarchas bog‘liqdir.
Shuningdek, o‘qituvchilarni kasbiy rivojlantirishda kreativlikni rag‘batlantirish, pedagogik
muhitda erkin va ijodiy yondashuvni qo‘llab-quvvatlash, zamonaviy metodik va texnologik
vositalardan foydalanish orqali ta’lim sifatini oshirish mumkin. Bugungi islohotlar, davlat dasturlari
va strategiyalar ham pedagoglarning kasbiy kreativligini rivojlantirishga keng yo‘l ochmoqda.
Adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 28.01.2022 yildagi PF-60-son
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 29.04.2019 yildagi PF-5712-son
3. Муслимов Н.А ва бошқалар. Педагогик компетентлик ва креативлик асослари. Ўқув-
методик қўлланма. – Т.: “Sano standart”, 2015. – 120 б.
4. Торренс Э.П. Теоретические основы психологической диагностики креативности
[Текст] / Э.П.Торренс - М., 1998. - 120с.
5. Xujayarova N. S. Development of Professional Competence of Future Primary School
Teachers on the Basis of a Creative Approach - As a Social Pedagogical Problem // Journal
Impact Factor Services for International Journals MIDDLE EUROPEAN SCIENTIFIC
BULLETIN ISSN 2694-9970. Impact Factor: 7.525 Volume 23, April 2022, Pages 68-72
https://cejsr.academicjournal.io/index.php/journal/article/view/1188
6.
Алланазаров, М. Х. (2024). TABOTABOIY QARASHLARIDA TEOLOGIK VA
GNOSEOLOGIK BILISH USLUBLARI SINTEZLASHUVI.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
4
(8), 459-470.
7. Islamovna, K. G. (2025). Preparing Elementary Students for Emergencies–As a Pedagogical
Problem. Spanish Journal of Innovation and Integrity, 40, 169-172.
8.
Sultanmurodovna, K. N., & Zebuniso, Q. (2025). Pedagogical Theories on the Education of
Children with Disabilities.
Spanish Journal of Innovation and Integrity
,
39
, 147-149.
9.
Xosilova, Z., & Buriyeva, S. (2025). CORRECTIONAL WORKS WITH MENTALLY
DEAD CHILDREN.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(1), 937-940.
10.
Shaxmurodova, D. . (2023). BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINI ANGLASH VA
TUSHUNISH DARAJALARINI BAHOLASHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI.
FAN,
TA’LIM VA AMALIYOT INTEGRATSIYASI
,
4
(2), 36-39.
