RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
330
QASHQADARYO VOHASINING TURIZM SALOHIYATI
KARIMOV BAHROM DJALOLOVICH
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti dotsenti
KARIMOVBAHROM23@GMAIL.COM
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti magistranti
RAHMONOV MALIK
Raxmonovmalik77@gmail.com
Annotatsiya:
Qashqadaryo vohasining yirik hududlaridan biri bo‘lgan bu hudud o‘zining
uzoq tarixi davomida O‘rta Osiyo sivilizatsiyasida muhim siyosiy, iqtisodiy-ijtimoiy, etnik va
madaniy ahamiyatga ega mintaqa bo‘lgan. Bugungi kunda Qashqadaryo viloyatining turizm
salohiyati— Oʻzbekiston Respublikasidagi tarixiy obidalar hamda rekreatsion resurslar
imkoniyatlariga ega boʻlgan hududdir. Ushbu maqolada aynan Qashqadaryo viloyatining turizm
salohiyatining Afzal jihatlari masalasi ishonchli manbalar asosida bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
Arxeologik obyektlar, tarixiy ob’ektlar, monumental yodgorliklar, dam olish
maskanlari, agroturizm, obida, Ko’kgumbaz, festival.
Kirish:
Qashqadaryo viloyatida Respublikadagi jami tarixiy obidalarning 17,76%
joylashgan. Qashqadaryo viloyatda bugungi kunda 1 ming 468 madaniy meros obyekti roʻyxatga
olingan boʻlib, ularning 1 ming 189 tasi arxeologiya, 208 tasi arxitektura, 43 ta monumental
yodgorliklar, 34 tasi diqqatga sazovor joylar[1] hisoblanadi. “Oʻzbekiston Respublikasida ichki va
ziyorat turizmini yanada rivojlantirish chora tadbirlari” toʻgʻrisidagi 2021-yil 9-fevral sanasidagi
PF-6165 son Farmoning 9-bandiga muvofiq Qashqadaryo viloyatida turizmni rivojlantirish va
infratuzilmani yaxshiliash maqsadida Qashqadaryo viloyati hokimligi byudjetdan tashqari 200 mlrd
soʻm mablagʻ ajratilgan. Qashqadaryo viloyatida tarixiy obidalar soni asosan Shahrisabz, Qarshi va
Kitob tumanlarida koʻp uchraydi. Shahrisabz shahri UNESCO butun jahon maʼdaniy merosligiga
kiritilgan.
Qashqadaryo viloyatida oʻzining uzoq oʻtmishiga ega ekanligi sabab tarixiy obidalar soni
va ilmiy yangiligi turfa xillikni tashkil etadi. Qashqadaryo viloyatida tarixiy obidalar soni hududlar
kesimida turlicha hisoblanadi. Bugungi kunda viloyatda 48 ta mehmonxona, 194 ta mehmon uylari,
16 ta hostellar turistik qatlam uchun xizmat ko‘rsatmoqda. Hududda 17 ta yirik turistik ob'ektlar
mavjud bo‘lib, yil davomida 700 mingdan ortiq turistlarni o‘zida qabul qiladi. Maʼlumot uchun,
Qashqadaryodagi “Varganza” qishlogʻi viloyatdagi birinchi agroturizm qishlogʻi hisoblanadi. Bu
yerda 2019-yilda birinchi marta “Anor” xalqaro agroturizm festivali boʻlib oʻtgan va qishloqqa
“agroturizm qishlogʻi” maqomi berilgan.
Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanidagi “Bashir” qishlogʻi turizm qishlogʻiga
aylantirilmoqda. “Hazrati Bashir” ziyoratgohi aynan shu qishloqda joylashgan. Qayd etish lozimki,
2022-yilda “Hazrati Bashir” ziyoratgohiga 400 000 nafardan ortiq mahalliy va xorijiy turist tashrif
buyurgan. Ushbu maskan nafaqat betakror tabiati, balki oʻziga xos tarixi bilan ham eʼtibor jalb qilib
keladi. Qashqadaryo O‘zbekistondagi o‘zining go‘zal tabiati, tarixiy obidalari va madaniy merosi
bilan mashhur hududdir. Bu yerda Shahrsabzning qadimiy xarobalari, Nurota tog‘larining tabiiy
issiq buloqlari, Gulkam kanyonining manzarali sharsharalari, Kasbi shaharchasining an’anaviy
hunarmandchiligi kabi sayyohlar uchun keng ko‘lamli diqqatga sazovor joylar mavjud.
Oqsaroy — Shahrisabzdagi meʼmoriy yodgorlik (1380—1404). Amir Temur qurdirgan.
Shaharning shim.sharqidagi bosh maydonda joylashgan. Bir za-monlar muhtasham, xashamatli
boʻlgan bu saroyning bizgacha yemirilib, haroba holga kelgan ulkan peshtogʻi, ikki chekkasidagi
minorasi, saroy poydevorining bir qismigina saqlangan. Oqsaroyning hozirgi koʻrinishi ham
salobatli va goʻzaldir. Bu salobatlilik va goʻzallikka gʻishtlarning yaxlit boʻlib koʻrinishini
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
331
taʼminlash — old va shim. de-vor yuzasini sirkor parchinlar bilan bir tekisda ishlash tufayli
erishilgan. Peshtoq ravogʻining eni 22,5 m, balandligi 40 m, umumiy balandligi 50 m dan oshadi.
Peshtoq minorasi ichidagi aylanma zina orqali yuqoriga chiqilgan. Ulug‘bek Mirzo otasi Shoxrux
Mirzo nomidan qurdirgan (1434-1435). Peshtoq ravog‘ida ularning nomlari va qurilish vaqti
bitilgan tarixiy yozuvlar saqlangan. Ko‘k gumbaz masjidi Dorut-tilovat ansambli tarkibidagi asosiy
jome masjid hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish
va yangi ish o‘rinlari yaratish strategiyasi doirasida Qashqadaryo va mamlakatimizning boshqa
hududlarida turizmni rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlarni amalga oshirmoqda. Ayniqsa,
Qashqadaryo turizmi mintaqaga sayyohlarni jalb etish va O‘zbekistonning umumiy turizm
industriyasiga hissa qo‘shishda muhim ahamiyat kasb etishi kutilmoqda. Qashqadaryoga turistlar
borishini 10 sababi mavjud.
1. Oqsaroy ziyoratgohi: Shahrisabz tumanidagi Sohibqiron Amir Temur davrida qurilgan
me’moriy yodgorlik (1380-1404). Shahar bosh maydonida joylashgan. Uning old tarafida Amir
Temur haykali bunyod etilgan. Bir zamonlar muhtasham, xashamatli bo‘lgan bu saroyning bizgacha
yemirilib, xaroba holga kelgan ulkan peshtoqi, ikki chekkasidagi minorasi, saroy poydevorining bir
qismigina saqlangan. Oqsaroyning hozirgi ko‘rinishi ham salobatli va go‘zaldir. Peshtoq
ravog`ining eni 22,5 metr, balandligi 40 metr, umumiy balandligi 50 metrdan oshadi. Peshtoq
minorasi ichidagi aylanma zina orqali yuqoriga chiqilgan. Devonxona peshtog`ida arslon va quyosh
tasviri va Temur davlatining uch halqa shaklidagi nishoni bo‘lgan. Oqsaroy devorlaridagi ranglar
jilosi, tarixiy, falsafiy va diniy mavzudagi, kufiy, suls yozuvlari, koshinkori bezaklar, naqshlarning
o‘zaro uyg`unligi binoga ajoyib va sehrli mazmun bag`ishlagan. Ranglarning oy yorug`ida jilolanib
oqarib ko‘rinishidan bino "Oqsaroy” deb nomlangan. Saroyning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri-
tom tepasiga ishlangan hovuzdir. Bu yodgorlikni ko‘rish uchun har yili dunyoning turli
burchaklaridan minglab sayyohlar keladi.
2. Mirzo Ulug`bek nomidagi xalqaro kenglik stansiyasi: Kitob tumani Xalqaro parallelda
(39 gradus 08 minut) o‘tuvchi yagona aholi yashaydigan joy. Bu hududda jahonda sanoqli kenglik
rasadxonalaridan biri qurilgan. Ushbu rasadxonada ko‘plab yangi sayyoralar kashf etib kelinmoqda.
3. Langar ota ziyoratgohi: Istiqlol yillarida ta’mirlanib, ziyoratchilar bilan gavjumlashgan
Hazrati Langar ota ziyoratgohi Langar ota qishlog`ida joylashgan. Dengiz sathidan salkam 1000
metr balandlikda, XVI asrning oxiri XVII asrning boshlarida Ashtarxoniylar davlati hukmdorlari
tomonidan barpo etilgan qo‘sh maqbara Shayx Abul Hasan Ishqiya avlodlari Langar ota shayxlari
maqbarasidir. Shiftdagi rangdor naqshlarda Sohibqiron Amir Temur bayrog`idagi "Abadiy hayot"
ramzi shakllari naqshlangan. Shuningdek, Sulton Vayisdan qolgan ming yillik chinor va ul zotga
daxldor Hukaktosh-Teshiktoshga chiqib, shifobaxsh Boshmanbuloq suvidan ichish mumkin.
4. Dinozavr izi: Hisor qo‘riqxonasi yaqinidagi Qal’ai Sheron soyining tugash qismida
baland ko‘kimtir tosh qoyada Yura davriga oid 190-195 million yil avval yashagan 31 ta dinozavr
izi mavjud.
5. Amir Temur g`ori : Markaziy Osiyoda chuqurligi va uzunligi jihatidan yagona bo‘lgan
g`or. Rivoyatlarga ko‘ra, Sohibqiron Amir Temur o‘zining otliq lashkari bilan ushbu g`orda bir
muddat dushman xavfidan saqlangan. Uzunligi 870 metr, kengligi 7-10 ba’zi joylarda 100
metrgacha yetadi. G`orning shiftlarida uzunligi 1,5-2 metr keladigan tabiat mo‘jizasi - stallaktit
(sumalak) lar mash’ala yorug`ida kamalak ranglarida jilolanadi.
6. Tandir go‘sht: Qashqadaryoning eng mashhur va mazali taomi. Chapani va
mehmondo‘st qashqadaryoliklar kelgan mehmonni albatta, tandir go‘sht bilan siylashadi. Haqiqiy
tan madori bo‘lmish bu taomning lazzatli ta’mi bir umrga og`zinggizda qolishi turgan gap.
7. Suvtushar mo‘jizaviy sharsharasi: Tabiatning go‘zal in’omi hisoblanmish bu
sharsharaning balandligi 84 metr. Dengiz sathidan 2 ming 100 metr yuqoridagi ulkan tosh qoyadan
tushadigan suv parchalari go‘zal qizni eslatadi. Shiddatli oqimdagi suv ko‘pirib oppoq tusga kiradi.
Shuning uchun mahalliy aholi uni "Sutshari" deb ham ataydi.
8. Tohir-Zuhra maqbarasi: G`uzor tumanida joylashgan ushbu maqbara buyuk muhabbat
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
332
egalari Tohir va Zuhraga tegishli. Bu ikki sevishganning muhabbat afsonasi tillarda doston bo‘lgan.
Ziyoratgohda nafaqat shu hududda yashovchi yigit-qizlar, balki diyorimizning turli burchaklaridan,
hattoki, qo‘shni respublikalardan tashrif buyurganlarni, kelin-kuyovlarni uchratish mumkin.
Yurtdoshlarimiz, ayniqsa, yosh-yalanglar ko‘nglida chin muhabbat timsoli bo‘lmish Tohir va
Zuhraga nisbatan ehtirom tuyg`ulari jo‘sh urishi tabiiy. Chunki chin muhabbat qissasiga nisbatan
qiziqish hech qachon so‘nmaydi.
9. "Lochin" oromgohi: Dunyo mo‘jizalarini tomosha qilish uchun, davlatlar bo‘ylab
sayohatga otlanish shart emas. Shahrisabzdagi "Lochin" dam olish maskanida ularning barchasini
ko‘rish mumkin. Parijdagi Eyfel minorasi, Rimdagi Kolizey binosi, yunonlarning Artemida
ibodatxonasi, Hindistondagi Tojmahal, Samarqanddagi Registon va boshqa shu singari obidalarning
nusxasi oromgohda bunyod etilgan. Ularning haqiqiylaridan yagona farqi o‘lchamida xolos.
10. Chiyali bozori: Chiroqchi tumani o‘zining Chiyali (Payshanba) bozori hamda "yaxna"
taomi bilan mashhur. Chiyali bozori haqda eshitmagan kishi bo‘lmasa kerak. Hatto asarlarda ham
uning dovrug`i tilga olingan. Har yakshanba kuni bo‘ladigan bozor o‘z davrida kamyob tovarlarning
mo‘l-ko‘lligi bilan mashhur bo‘lgan. Barcha viloyatlardan xaridorlar kelib, bozordan o‘zlari uchun
kerakli narsalarni xarid qilishadi. [2]
Zamonaiy turistik joylardan biz Qarshi shahrida joylashgan Qarshi ko‘prigini misol
keltirishimiz mumkin. Qarshi koʻprigi – Qashqadaryo koʻprigi Qarshi shahri hududidan oqib oʻtgan
Qashqadaryo daryosi ustida qurilgan, shaharni ikkala qismini bir-biri bilan bogʻlaydigan koʻprik. [3]
Qarshi shahri ramzlaridan biri. Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan Moddiy madaniy
merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan. Oxirgi marta 2016-yil taʼmirdan
chiqqan. Bu yerda asosan yoshlar tashrif buyuradi. Kechki sayr uchun qulay joylardan biri deb
takidlab o‘tsak ham bo‘ladi.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki Qashqadaryo O‘zbekistonning xilma-xil tarixiy
obidalari, go‘zal tabiati va madaniy merosi bilan har yili ko‘plab sayyohlarni o‘ziga jalb etuvchi
hududdir. Viloyatdagi tarixiy obidalarning aksariyati Shahrisabz, Qarshi va Kitob tumanlarida
joylashgan bo‘lib, Shahrisabz YuNESKOning Jahon madaniy merosi ro‘yxatiga kiritilgan. [4]
Viloyatda turizm sohasi yaxshi rivojlangan boʻlib, 48 ta mehmonxona, 194 ta mehmon uyi va 16 ta
hostel tashrif buyuruvchilarga xizmat koʻrsatadi. Qashqadaryo o‘zining agroturizmi bilan ham
mashhur, Varganza qishlog‘i mintaqadagi birinchi agroturizm qishlog‘i hisoblanadi. O‘zbekiston
hukumati iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, yangi ish o‘rinlari yaratish maqsadida Qashqadaryo
va mamlakatimizning boshqa hududlarida turizmni rivojlantirishga harakat qilmoqda.
Adabiyotlar:
1. “Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori”. Lex.uz
(4-oktabr 2019-yil
2. “Qarshi shahrining 8 ta qadimiy meʼmoriy yodgorliklari”. uzbekistan.travel. 2022-yil
3.
Firdavs G’ulom o’g, E., & Farangiz, A. (2025). MUSTAQILLIK YILLARIDA
O’ZBEKISTONDA MILLIY URF-ODATLAR, QADRIYATLAR VA AN’ANALARNING
QAYTA TIKLANISHI.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni
hamda rivojlanish omillari
,
5
(2), 35-42.
4. Ҳолиқов, Ғ. (2025). ЎЗБЕКИСТОННИНГ ТИББИЁТ СОҲАСИ БЎЙИЧА ОСИЁ
ДАВЛАТЛАРИ БИЛАН АЛОҚАЛАРИ.
TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA
INNOVATSION G ‘OYALAR
,
1
(7), 45-49.
5. Bahrom, K. (2022). SOCIO-ECONOMIC LIFE AND ADMINISTRATIVE TERRITORY OF
SHAKHRISABZ PRINCIPIALITY IN THE 19TH CENTURY.
Academicia Globe:
Inderscience Research
,
3
(09), 59-63.
6. Sayxonovna, M. M. (2022). Psychological characteristics of modern primary school teacher
professional training.
ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
333
REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071
,
11
(04), 15-20.
7. BEKMURODOVA, H. (2024). O ‘smirlarni kasbga yo ‘naltirish jarayonida individual xarakter
xususiyatlarining ta’siri muhim ijtimoiy-psixologik omil sifatida.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.2), 78-
82.
8.
Аkhmedov, B. A. (2019). THE ROLE OF UZBEKISTAN ON ESTABLISHING KARAKUL
(ASTRAKHAN) SHEEP BREEDING IN FOREIGN COUNTRIES.
Theoretical & Applied
Science
, (3), 72-75.
9.
Akhmedov, B. A. (2020). KARAKUL BREEDING DURING THE BUKHARA EMIRATES.
In
НАУЧНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ МОЛОДЫХ УЧЁНЫХ
(pp. 160-162).
10.
Akhmedov, B. A. (2021). History Of Karakul Industry In Uzbekistan.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(5), 1159-1163.
11.
Axmedov, B. (2021). Qorako'lchilik sohasini ilmiy tadqiqotlarda o'rganilishining
ahamiyati.
Journal of Social Sciences
,
2
(01).
12.
Axmedov, B. (2023). YEVROPA CHORVACHILIGIDA QORAKO ‘LCHILIK.
Journal of
Social Sciences
,
4
(01).
13. Nоmоzоv,
Xurshid.
"ОMMАVIY
АXBОRОT
VОSITАLАRINING
IJTIMОIY
FUNKSIYАSI."
TAMADDUN NURI JURNALI
1.64 (2025): 253-255.
14. Nоmоzоv, X. (2025). ОMMАVIY АXBОRОT VОSITАLАRINING IJTIMОIY
FUNKSIYАSI.
TAMADDUN NURI JURNALI
,
1
(64), 253-255.
15. Xurshid, N. (2025). AXBOROT XURUJLARINING MANBALARI, ULARNING IJTIMOIY
MUHITDA AMALGA OSHISH USULLARI.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq
etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
41
, 632-636.
16. Shavkat o’g’li, N. X. (2024). JAMIYATDA INTERNET-MAKON RESURSLARIDAN
FOYDALANISH SOHALARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(2), 113-118.
17. Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). History of modern construction and urban
development in Samarkand region during the years of independence.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(1), 410-414.
18. Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). Administrative-territorial division and demographic
indicators of Samarkand during the years of independence.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(1), 405-409.
19. Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
20. Bo‘ronov, O. Qishloq joylarda tibbiy profilaktika va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni
ta’minlash ishi tarixi.
Journal of Social Sciences
,
1
(02).
21. Buronov, O. (2025). Changes In The Murobak Gas Processing Plant In The Years Of
Independence.
Zien Journal of Social Sciences and Humanities
,
40
, 62-67.
22. Бўронов, О. Қишлоқ врачлик пунктларида тиббий кадрлар салоҳиятини оширишга
қаратилган давлат сиёсати. Ўтмишга назар.№ 7.2023.
Ўтмишга назар
, (7.2023).
23. Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
24. Khamidovich, K. G. (2020). The history of turkestan sanitary work.
Journal of Critical
Reviews
,
7
(9), 1126-1129.
25. Каромов, Г. Х. (2020). ИСТОЧНИКОВЕДЕНИЕ И ИСТОРИОГРАФИЯ ИСТОРИИ
МЕДИЦИНЫ В ТУРКЕСТАНЕ.
ББК 1 E91
,
205
.
26. Каромов, Г. Х. (2019). Особенности городской культуры Самарканда Раннего
Средневековья.
Евразийское Научное Объединение
, (1-7), 373-374.
27. Khamitovich, K. G. (2022). HISTORY OF HEALTH WORKS IN TURKESTAN
ASSR.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY
RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036
,
11
(10), 68-72.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
334
28. Khamitovich, K. G. (2022). Measures in the Sphere of Maternal and Child Health in
Uzbekistan.
Miasto Przyszłości
,
29
, 12-15.
29. O’G’Li, N. X. S. (2023). YUKSAK AXBOROT MADANIYATI–INTERNET-MAKON
RESURSLARIDAN RATSIONAL FOYDALANISH SHARTI.
Research Focus
,
2
(6), 105-
110.
30. Shavkat o’g’li, N. X. (2022). THREATS TO INFORMATION SECURITY IN
EDUCATIONAL INSTITUTIONS.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 229-231.
31. EGAMBHI OMILLARNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.3), 248-
252.
1.
