RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
361
MUSTAQILLIK YILLARIDA O’ZBEKISTONDA JISMONIY TARBIYA VA
SPORTNING HUQUQIY ASOSLARINING SHAKLLANISHI
ERGASHEV FIRDAVS
Axborot texnologiyalar menejment universiteti o’qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur ishda O‘zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishganidan
so‘ng jismoniy tarbiya va sport sohasida olib borilgan islohotlar, ularning huquqiy asoslari va ushbu
yo‘nalishda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlar tahlil qilinadi. Xususan, O‘zbekiston
Respublikasining Konstitutsiyasi, “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonun, Prezident
farmonlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va boshqa me’yoriy hujjatlar orqali sport sohasining
huquqiy poydevori qanday shakllanganligi o‘rganiladi. Shuningdek, sportning rivojlanishiga
qaratilgan davlat dasturlari, sport tashkilotlari faoliyati va yoshlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilishdagi ijtimoiy ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Ishda mustaqillik davrida sportning xalqaro
maydondagi o‘rni, sportchilarimizning yutuqlari hamda ularni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari
ham tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda sport va jismoniy tarbiyaning rivojlanishidagi
huquqiy asoslarning bosqichma-bosqich shakllanish jarayonini ochib beradi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston, mustaqillik, jismoniy tarbiya, sport, huquqiy asoslar, qonunchilik,
normativ-huquqiy hujjatlar, davlat siyosati, sog‘lom turmush tarzi, sport tashkilotlari, yoshlar, sport
siyosati, xalqaro hamkorlik, sportchilarning yutuqlari, sport qonunchiligi.
Kirish:
O’zbekiston mustaqillikka erishgach dunyodagi o’zgarishlar jarayonida o’zining betakror
ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy yangilanishlari dasturiga ega bo’lgan mamlakat sifatida dunyo
hamjamiyatiga kirib bordi. Yangi svilizatsiya va insoniyat taraqqiyotiga kuchli ta’sir o’tkazishga
qodir mamlakat sifatida o’zining keng imkoniyatlarini namoyon eta boshladi. O’zbekiston
mustaqilligining dastlabki yillaridan boshlab jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishi milliy
taraqqiyotimiz rivojining omili sifatida katta e’tibor qaratildi. “Biz xalqaro sport maydonlarida
O’zbekistonning nufuzi va obro’-e’tiborini oshirishga katta hissa qo’shgan sportchilarimiz bilan
faxrlanamiz. Shu bilan birga, oliy sportda erishilgan yutuqlar bilan chegaralanmasdan, ommaviy
sportga ham katta e’tibor berishimiz kerak”
, – degan edi O‘zbekiston Respublikasi Preizdenti
Sh.M.Mirziyoyev.
Jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishdagi dastlabki qadam 1992-yil 14-
yanvardagi O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX sessiyasida “Jismoniy tarbiya va sport
to’g’risida”gi qonunning qabul qilinishi bo’ldi
. Ushbu qonunda xalqaro hujjatlarda aks etgan inson
va fuqaro huquqlariga oid normalar o’z aksini topdi. Qonunga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi
fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodlari, shaxsiy va jamiyatdagi
holatidan qat’iy nazar jiismoniy tarbiya va sport mashg’ulotlarida qatnashishga, jamoatchilik
birlashmalarini tuzishga, jismoniy tarbiya va sport harakatini boshqarishda ishtirok etish
huquqlariga ega bo’ldi. Shuningdek, chet el fuqarolari hamda fuqaroligi bo’lmagan shaxslar
jismoniy tarbiya va sport sohasida O’zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega,
deb belgilab qoyildi. Qonunda O’zbekiston Respublikasi Milliy Olimpiya Qo’mitasi, jismoniy
tarbiya va sport jamiyatlari, sport turlari boyicha federatsiyalar, jamg’armalar, sport klublari va
ularning asosiy maqsadlari, jismoniy tarbiya va sportga oid boshqa jamoat birlashmalarining
vakolatlari belgilab berildi.
Vazirlar Mahkamasining 1993-yil 18-martdagi “O’zbekiston Respublikasida futbolni
1
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2018-yil 20-sentyabr kuni jismoniy tarbiya va sport
sohasini rivojlantirish masalalariga bag’ishlangan yig’ilishdagi nutqi.
2
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil 3-son.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
362
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori qabul qilindi. Qarorga muvofiq 2000-
yilgacha futbolni rivojlantirish milliy dasturi ishlab chiqildi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 21-mayda “O’zbekiston
Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qo’mitasi to’g’risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi
qaroriga muvofiq Davlat jismoniy tarbiya va sport qo’mitasi sohadagi boshqaruv organi deb
hisoblandi va o’z faoliyatida bevosita Vazirlar Mahkamasiga boysunishi belgilab qoyildi.
Qo’mitaning vazifalari etib respublikada jismoniy tarbiya va sportni rivojlanish istiqbollarini ishlab
chiqish, yillik prognozlarni shakllantirish, aholini jismoniy tarbiyalashning ilmiy asoslangan
tizimini amaliyotga joriy etish va ushbu masalalar boyicha ilmiy tadqiqotlar o’tkazish, yoshlarni
mehnatga va O’zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida xizmat qilishga tayyorlash, xalq
oyinlarini, sportning milliy turlari boyicha musobaqalarni tashkil etish va o’tkazish, sportchilarning,
sport faxriylarining, jismoniy tarbiya va sport mutaxassislarining ijtimoiy himoyasi masalalarini hal
etish, jismoniy tarbiya kadrlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va taqsimlash, mamlakatning xalqaro
sport aloqalarini rivojlantirish belgilab qoyildi.
Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 27-maydagi “O’zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g'risida”gi qarorining qabul qilinishi bilan “Sog'lom avlod”
davlat dasturi ishlab chiqildi. Bu qaror asosida “O’zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va
sportni rivojlantirishning davlat dasturi” konsepsiyasi yaratildi.
Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 1-iyunda “O’zbekiston Respublikasi boksni
rivojlantirishni qo’llab-quvvatlash jamg’armasini tashkil etish to’g’risida”gi qaroriga ko’ra yetakchi
va yosh istiqbolli sportchilarni tayyorlash hamda ularni xalqaro musobaqalarda qatnashishlarini
moddiy jihatdan ta’minlash kabi ustuvor vazifalar qoyildi. “Jismoniy tarbiya va sport to’g'risida”gi
qonun 2000-yil 26-mayda yangi tahrirda qayta qabul qilindi
O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, unga jalb qilish hamda targ’ibot
qilishga oid tashkiliy-huquqiy masalalar yuzasidan Vazirlar Mahkamasining 2000-yil 6-iyundagi
“O’quvchi va talaba yoshlar musobaqalari tizimini tashkil etish to’g’risida”gi qarorida umumta’lim
maktablari, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o’quvchilari hamda oliy ta’lim muassasalari
talabalarining “Umid nihollari”, “Barkamol avlod” va “Universiada” sport musobaqalari tashkil
qilindi. “Umid nihollari” oyinlari umumta’lim maktabi yoshlari uchun, “Barkamol avlod” oyinlari
kollej va akademik litseylar yoshlari uchun, “Universiada” oyinlari esa oliy ta’lim yoshlari uchun
o’tkazib kelinmoqda. “Umid nihollari” oyinlari 2002-yil Farg‘onada, 2003-yil Urganchda, 2006-yil
Qarshida, 2009-yil Gulistonda, 2012-yil Termizda, 2015-yil Xorazmda, 2018-yil Respublika
miqyosida o’tkazildi. “Barkamol avlod” oyinlari 2001-yil Jizzaxda, 2003-yil Andijonda, 2005-yil
Toshkentda, 2008-yil Nukusda, 2011-yil Termizda, 2014-yil Farg’onada, 2017-yil Jizzaxda
o’tkazildi. “Universiada” oyinlari esa 2000-yil Namanganda, 2002-yil Buxoroda, 2004-yil
Samarqandda, 2007-yil Toshkentda, 2010-yil Andijonda, 2013-yil Buxoroda, 2016-yil Farg’onada
bo’lib o’tdi. O’zbekiston yoshlarining “Umid nihollari”, “Barkamol avlod” va “Universiada” sport
oyinlarini o’z ichiga olgan uch bosqichli noyob tizim bugun millionlab o’g’il-qizlarni ham jismoniy,
ham ma’naviy sog’lom bo’lib ulg’ayishiga xizmat qildi. Mamlakatimizda bolalar sportiga ham
alohida e’tibor qaratilib 2002-yil 31-oktabrda “O’zbekiston Bolalar sportini rivojlantirish
jamg’armasi” tuzildi.
Jismoniy tarbiya va sportni ommaviy axborot vositalari orqali keng targ'ib qilish, uning
mohiyatini mamlakat aholisiga yetkazish maqsadida Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 4-noyabrda
“Ommaviy sport targ’ibotini yanada kuchaytirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi qarori qabul qilinib,
unga binoan, O‘zbekiston televideniyasida maxsus “Sport” telekanali tashkil etildi
Xulosa o‘rnida shuni aytib o’tish lozimki, O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, jismoniy
tarbiya va sport sohasining huquqiy asoslarini yaratish va mustahkamlash davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Qabul qilingan qonunlar, Prezident farmon va qarorlari,
3
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil 5-6-son.
4
O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2003-yil 21-son.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
363
hukumat dasturlari orqali sport tizimini isloh qilish, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, yosh
avlodni jismonan barkamol qilib tarbiyalash bo‘yicha muhim chora-tadbirlar amalga oshirildi.
“Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonun va boshqa me’yoriy hujjatlar sport sohasini huquqiy
jihatdan tartibga solish, sportchilarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda muhim ahamiyat
kasb etdi. Natijada, mustaqillik yillarida O‘zbekiston sportchilari xalqaro miqyosda yuksak
natijalarga erishdi, sport infratuzilmasi kengaydi, aholining sportga bo‘lgan qiziqishi ortdi. Bu esa
mamlakatda sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish, sport orqali ijtimoiy tarbiyani kuchaytirish va
milliy g‘ururni yuksaltirishga xizmat qildi.
Adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1992-yil 3-son.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 2000-yil 5-6-son.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami, 2003-yil 21-son.
4.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2018-yil 20-sentyabr kuni
jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirish masalalariga bag’ishlangan yig’ilishdagi nutqi.
5.
Ҳолиқов, Ғ. (2025). ЎЗБЕКИСТОННИНГ ТИББИЁТ СОҲАСИ БЎЙИЧА ОСИЁ
ДАВЛАТЛАРИ БИЛАН АЛОҚАЛАРИ.
TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA
INNOVATSION G ‘OYALAR
,
1
(7), 45-49.
6.
Bahrom, K. (2022). SOCIO-ECONOMIC LIFE AND ADMINISTRATIVE TERRITORY OF
SHAKHRISABZ PRINCIPIALITY IN THE 19TH CENTURY.
Academicia Globe:
Inderscience Research
,
3
(09), 59-63.
7.
Sayxonovna, M. M. (2022). Psychological characteristics of modern primary school teacher
professional training.
ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT
REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071
,
11
(04), 15-20.
8.
BEKMURODOVA, H. (2024). O ‘smirlarni kasbga yo ‘naltirish jarayonida individual xarakter
xususiyatlarining ta’siri muhim ijtimoiy-psixologik omil sifatida.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.2), 78-
82.
9. Аkhmedov, B. A. (2019). THE ROLE OF UZBEKISTAN ON ESTABLISHING KARAKUL
(ASTRAKHAN) SHEEP BREEDING IN FOREIGN COUNTRIES.
Theoretical & Applied
Science
, (3), 72-75.
10. Akhmedov, B. A. (2020). KARAKUL BREEDING DURING THE BUKHARA EMIRATES.
In
НАУЧНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ МОЛОДЫХ УЧЁНЫХ
(pp. 160-162).
11. Akhmedov, B. A. (2021). History Of Karakul Industry In Uzbekistan.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(5), 1159-1163.
12. Axmedov, B. (2021). Qorako'lchilik sohasini ilmiy tadqiqotlarda o'rganilishining
ahamiyati.
Journal of Social Sciences
,
2
(01).
13. Axmedov, B. (2023). YEVROPA CHORVACHILIGIDA QORAKO ‘LCHILIK.
Journal of
Social Sciences
,
4
(01).
14.
Nоmоzоv,
Xurshid.
"ОMMАVIY
АXBОRОT
VОSITАLАRINING
IJTIMОIY
FUNKSIYАSI."
TAMADDUN NURI JURNALI
1.64 (2025): 253-255.
15.
Nоmоzоv, X. (2025). ОMMАVIY АXBОRОT VОSITАLАRINING IJTIMОIY
FUNKSIYАSI.
TAMADDUN NURI JURNALI
,
1
(64), 253-255.
16.
Xurshid, N. (2025). AXBOROT XURUJLARINING MANBALARI, ULARNING IJTIMOIY
MUHITDA AMALGA OSHISH USULLARI.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq
etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
41
, 632-636.
17.
Shavkat o’g’li, N. X. (2024). JAMIYATDA INTERNET-MAKON RESURSLARIDAN
FOYDALANISH SOHALARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(2), 113-118.
18.
Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). History of modern construction and urban
development in Samarkand region during the years of independence.
International Journal of
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
364
Artificial Intelligence
,
1
(1), 410-414.
19.
Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). Administrative-territorial division and demographic
indicators of Samarkand during the years of independence.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(1), 405-409.
20.
Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
21.
Bo‘ronov, O. Qishloq joylarda tibbiy profilaktika va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni
ta’minlash ishi tarixi.
Journal of Social Sciences
,
1
(02).
22.
Buronov, O. (2025). Changes In The Murobak Gas Processing Plant In The Years Of
Independence.
Zien Journal of Social Sciences and Humanities
,
40
, 62-67.
23.
Бўронов, О. Қишлоқ врачлик пунктларида тиббий кадрлар салоҳиятини оширишга
қаратилган давлат сиёсати. Ўтмишга назар.№ 7.2023.
Ўтмишга назар
, (7.2023).
24.
Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
25.
Khamidovich, K. G. (2020). The history of turkestan sanitary work.
Journal of Critical
Reviews
,
7
(9), 1126-1129.
26.
Каромов, Г. Х. (2020). ИСТОЧНИКОВЕДЕНИЕ И ИСТОРИОГРАФИЯ ИСТОРИИ
МЕДИЦИНЫ В ТУРКЕСТАНЕ.
ББК 1 E91
,
205
.
27.
Каромов, Г. Х. (2019). Особенности городской культуры Самарканда Раннего
Средневековья.
Евразийское Научное Объединение
, (1-7), 373-374.
28.
Khamitovich, K. G. (2022). HISTORY OF HEALTH WORKS IN TURKESTAN
ASSR.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY
RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036
,
11
(10), 68-72.
29.
Khamitovich, K. G. (2022). Measures in the Sphere of Maternal and Child Health in
Uzbekistan.
Miasto Przyszłości
,
29
, 12-15.
30.
O’G’Li, N. X. S. (2023). YUKSAK AXBOROT MADANIYATI–INTERNET-MAKON
RESURSLARIDAN RATSIONAL FOYDALANISH SHARTI.
Research Focus
,
2
(6), 105-
110.
31.
Shavkat o’g’li, N. X. (2022). THREATS TO INFORMATION SECURITY IN
EDUCATIONAL INSTITUTIONS.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 229-231.
32.
EGAMBERDIYEV, F. (2024). O ‘SMIR BASKETBOLCHILARDA IRODAVIY SIFATLAR
SHAKLLANISHIGA
TA’SIR
ETUVCHI
OMILLARNING
PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.3), 248-252.
33.
