INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
67
Davronova Sevara Axror qizi
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
“Pedagogika” fakulteti 1-bosqich magistranti
XORIJ TA'LIM TIZIMINI O‘ZBEKISTONDA QO‘LLANILISHI KERAK
BO‘LGAN JIHATLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, bugungi kunda xorij ta’lim tizimining bizning yurtimiz
O‘zbekistonda qo‘llanilishi kerak bo‘lgan jihatlar to‘g‘risida fikr yuritilgan. Bundan tashqari
O‘zbekistonda xorij ta’lim tizimidan o‘rganish va qo‘llash mumkin bo‘lgan jihatlar haqida so‘z
olib borilgan. Shu jumladan ta’lim to‘g‘risidagi qonunda belgilangan muayyan ta‘lim turlari va
ular orasidagi bog‘liqlik misolida ochib berilgan. Oliy ta’lim muassasalarida
ta’lim sifatini ta’minlash va nazorat qilishda xorij tajribalari asosida oshirish bo’yicha takliflar
berilgan.
Kalit so‘zlar:
xorij ta’lim tizimi, individual yondashuv, innovatsiya, mustaqil fikr, reyting,
baholash, kasbga yo‘naltirish.
Аннотация:
В данной статье рассматриваются аспекты зарубежной системы образования,
которые следует использовать в нашей стране, Узбекистане. Кроме того, обсуждались
аспекты, которые можно извлечь и применить из зарубежной системы образования в
Узбекистане. В том числе конкретные виды образования, указанные в Законе об
образовании, и взаимосвязь между ними. В высших учебных заведениях даны
предложения по повышению качества образования на основе зарубежного опыта.
Ключевые слова:
зарубежная система образования, индивидуальный подход, инновации,
независимое мнение, рейтинг, оценка, профориентация.
Annotation:
This article discusses aspects of the foreign education system that should be used in
our country, Uzbekistan. In addition, it was discussed about the aspects that can be learned and
applied from the foreign education system in Uzbekistan. Including the specific types of
education specified in the Law on Education and the relationship between them. In higher
education institutions proposals for improving the quality of education based on foreign
experiences are given.
Key words:
foreign education system, individual approach, innovation, independent opinion,
rating, assessment, career guidance.
Kirish
:
.
Bugungi kunda yurtimizda taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning
asosiy qismini, albatta, oliy taʼlim tizimidagi islohotlar tashkil etadi.
Ta'lim tizimi jamiyatning madaniy, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishiga ta'sir qiluvchi eng muhim
elementlardan biridir.
O‘zbekiston tarixan boy o‘tmishga ega, ta’lim uslublari xilma-xil davlatdir. Biroq,
globallashayotgan dunyoda mahalliy qadriyatlar va an'anaviy ta'lim yondashuvlarining o'zi
yetarli bo'lmasligi mumkin. Xorijiy ta’lim tizimlari integratsiyasi O‘zbekistonning ta’lim
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
68
dinamikasini modernizatsiya qilish va xalqaro standartlarga moslashtirish borasidagi sa’y-
harakatlarining bir qismidir.
O‘zbekistondagi mavjud ta’lim tizimi bilan birgalikda xorijiy ta’limni qo‘llash uchun asos
yaratish maqsadida milliy va xalqaro ta’lim yondashuvlariga e’tibor qaratish zarur.
Mamlakatimizda ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlar ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan
bo‘lib, bu jarayonda muvaffaqiyat namunalari, xorijda olingan ta’lim modellari muhim o‘rin
tutadi. Xususan, ta’lim sohasida misol tariqasida ko‘p tilga olinadigan mamlakatlar tizimlari
O‘zbekistonda joriy etilayotgan deb hisoblangan ko‘plab yangiliklarning asosini tashkil qilishi
mumkin. O‘zbekiston ta’lim tizimiga xorijiy tajribani joriy etish muayyan sohalarda yuqori
natijalarga erishish, shu bilan birga ta’lim sohasida teng imkoniyatlarni ta’minlashga qaratilgan
sa’y-harakatlarni o‘z ichiga oladi. Shu nuqtai nazardan, xorijiy ta’lim olib keladigan
innovatsiyalar orasida o‘quv dasturlarini diversifikatsiya qilish, o‘qituvchilar malakasini oshirish,
o‘quvchiga yo‘naltirilgan ta’lim usullarini qo‘llash kabi masalalar kiradi. Binobarin, ta’lim
sohasidagi bu o‘zgarishlar nafaqat shaxslar farovonligiga, balki jamiyatning umumiy
farovonligiga ham hissa qo‘shish imkoniyatiga ega. Ammo shuni ta'kidlash kerakki, har bir
yangilik mahalliy dinamika va madaniy kontekstga muvofiq baholanishi kerak.
Ta'lim tizimi mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishida juda muhim rol o'ynaydi,
shuning uchun O'zbekistonda joriy etilishi kerak bo'lgan xorijiy ta'lim tizimlarini aniqlash
mavjud tizimning kuchli va zaif tomonlarini sinchkovlik bilan baholashni talab qiladi. Bu
mamlakatimizda ta’lim darajasini oshirish, yosh avlodni kelajakka puxta tayyorlashda muhim
ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, ta’lim sohasidagi yaxshilanishlar aholining umumiy farovonligiga
ta’sir ko‘rsatib, iqtisodiy taraqqiyotga xizmat qilishi mumkin.
O‘zbekiston ta’lim tizimini yanada rivojlantirish va xalqaro standartlarga moslashtirish
uchun dunyoning ilg‘or mamlakatlari tajribasidan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Quyida
xorijiy ta’lim tizimidan o‘rganish va O‘zbekistonda qo‘llash mumkin bo‘lgan asosiy jihatlarni
ko’rib chiqamiz.
1.Amaliyotga Yo‘naltirilgan Ta’lim
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, nazariy bilim bilan bir qatorda amaliy mashg‘ulotlar ham
muhimdir. Masalan, Germaniyaning
dual ta’lim tizimi
o‘quvchilarni o‘qish jarayonida amaliy
ishga jalb qilishga asoslangan. Bu yondashuv O‘zbekistonda ham keng joriy etilmoqda, bu bilan
talabalar bitiruv davomida ish tajribasiga ham ega bo‘lmoq lar.
Shu qatorda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori,
Oliy ta’lim tizimida dual ta’limni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Kambag‘allikni qisqartirishda tadbirkorlik subyektlari
bilan o‘zaro manfaatli hamkorlik o‘rnatishga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida” 2023-yil 12-
iyundagi PF-93-son Farmoni hamda “Chirchiq shahrida qishloq xo‘jaligi mashinasozligi
klasterini tashkil etishni yanada jadallashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2022-yil 28-iyuldagi
PQ-335-son qarori ijrosini ta’minlash maqsadida Vazirlar Mahkamasi qarorida, Oliy ta’lim, fan
va innovatsiyalar vazirligi, Savdo-sanoat palatasi hamda Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik
vazirligining 2025/2026 o‘quv yilidan boshlab oliy ta’lim tizimida bosqichma-bosqich dual
ta’lim asosida o‘qitishni yo‘lga qo‘yish, shu jumladan, “Kasb egasi” dual ta’lim tizimini tashkil
etish to‘g‘risidagi taklifiga rozilik berish. Oliy ta’lim tizimida dual ta’limni tashkil etish tartibi
to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
69
Dual ta’lim
— nazariy qismi oliy ta’lim tashkilotida, amaliy qismi esa korxonada (ish joyida)
o‘tkaziladigan ta’lim jarayoni hisoblanib uning maqsadi shundan iborat;
talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash;
talabalarda ta’lim olayotgan ta’lim yo‘nalishi (mutaxassisligi) bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni
shakllantirish;
talabalar uchun tashkiliy-huquqiy shaklidan qat’i nazar, korxonalarda ishlab chiqarish
(shuningdek, tashkiliy-boshqaruv) faoliyatiga oid tajribalarni o‘rganishni tashkil etish;
talabalarning kasbiy va ijodiy qiziqishlarini rivojlantirish;
bitiruvchilarning zamonaviy texnika va texnologiyalar bilan ishlashi uchun zarur amaliy
ko‘nikma va malakalarga ega bo‘lishini ta’minlash;
oliy ta’lim tashkiloti va korxonada o‘qitish, shuningdek, oliy ta’lim tashkilotining o‘quv
jarayoniga yangi o‘qitish texnologiyalarini joriy etish orqali talabalarning raqobatbardoshligini
oshirish.
Dual ta’limning asosiy vazifalari esa quyidagilardan iborat:
mehnat bozori ehtiyojlariga, iqtisodiyot tarmoqlarini va rivojlanish istiqbollariga mos ravishda
mutaxassislar tayyorlash;
ijtimoiy sheriklikni takomillashtirish;
oliy ta’lim tashkilotining ta’lim dasturlari mazmuni va tuzilmasining mobilligini ta’minlash;
ishlab chiqarish sharoitidagi kasbiy tajribani o‘rgatish uchun talabalarga yetarli sharoit yaratish;
talabalarga o‘qish va ishlash imkoniyatlarini yaratish.
2.
Individuallashtirilgan Ta’lim Yondashuvi
AQSh va Kanada ta’lim tizimida har bir ta’lim oluvchining qobiliyatiga mos yondashuv
mavjud. O‘zbekistonda ham har bir ta’lim oluvchining qiziqishlariga moslashtirilgan ta’lim
dasturlarini yaratish orqali ularning potensialini maksimal darajada ochish mumkin.
O‘zbekistonda oliy pedagogik ta’limni turli yondashuvlar asosida tashkil etish masalasiga
asosiy e’tibor qaratilmoqda [1]. Bundan maqsad esa Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi
asosida sifatli ta’limga ega bo‘lishdir. Individual ta’lim mana shunday turli yondashuvlarning
muhim shakllaridan biri hisoblanadi. Individual ta’lim, ta’lim shakllaridan eng qadimiysi bo‘lib,
u qadimgi davr va o‘rta asrlarda keng qo‘llanilgan.
Individual o‘qitish – bu o‘quv jarayonining tashkil etishning shakli bo‘lib, bunda pedagog va
talaba yakkama-yakka o‘zaro ta’sir ko‘rsatadilar, talaba o‘quv vositalari (kitoblar, kompyuter va
h.k.) yordamida uzluksiz mustaqil ta’lim oladi. Afzalliklari shundan iboratki: pedagogik
jarayonning (mazmun, usul,sur’at va hokazo) talaba qobiliyatlariga moslashuvchanligi;
talabaning bilim olish darajasi doimiy monitoringini amalga oshirish va zaruriy tuzatishlar
kiritish natijasida optimal pedagogik jarayonni tashkil etish. Individullashtirilgan o‘qitish
texnologiyasi bunda o‘quv jarayonini tashkil etishda individual yondashish va o‘qitishning
individual shakli ustuvor hisoblanadi. O‘qitishning barcha shaxsga yo‘naltirilgan
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
70
texnologiyalarida u yoki bu me’yorda individual yondashish qo‘llaniladi, ammo
individullashtirilgan o‘qitishda, individullashtirish o‘quv maqsadlariga erishishning asosiy
vositasi hisoblanadi. Individullashtirilgan o‘qitishning asosi talabaning individual-pedagogik
xususiyatlarini o‘rgatish hisoblanadi.
3.
Ta’limda Innovatsion Texnologiyalarni qo‘llash
Singapur va Janubiy Koreya ta’lim tizimlarida
raqamli ta’lim
va
onlayn platformalar
keng
qo‘llaniladi. O‘zbekistonda ham:
Masofaviy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish;
O‘zbekistonda masofaviy ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish dolzarb masalalardan biri bo‘lib,
bu jarayon bir qancha yo‘nalishlarda rivojlantirilishi mumkin:
Texnologik infratuzilmani rivojlantirish
Bunda Internet tezligi va sifati oshirilishi kerak, ayniqsa qishloq joylarida,talabalar va
o‘qituvchilar uchun arzon internet paketlari va subsidiya tizimlari joriy etilishi lozim.Masofaviy
ta’lim platformalarini yaratish va yanada takomillashtirish .
O‘qituvchilar malakasini oshirish
O‘qituvchilarga masofaviy dars berish ko‘nikmalarini o‘rgatish bo‘yicha kurslar tashkil
etish.O‘quv materiallarini raqamlashtirish va onlayn interaktiv darslarni ishlab chiqish.
Raqamli kontentni rivojlantirish
O‘zbek tilidagi elektron darsliklar, interaktiv testlar, video darsliklar va virtual laboratoriyalarni
yaratish.Sun’iy intellekt asosida ishlaydigan ta’lim tizimlarini rivojlantirish (shaxsiylashtirilgan
o‘qitish imkoniyatlari).
Huquqiy bazani takomillashtirish
Masofaviy ta’limni rasmiy tan oluvchi qonuniy asoslarni kuchaytirish.Onlayn kurslar orqali
sertifikat va diplom berish tizimini yaratish.
Masofaviy ta’limni hamma uchun ochiq qilish
Nogironligi bo‘lgan shaxslar, uy bekalari va boshqa guruhlar uchun moslashtirilgan kurslar
yaratish. Universitet va maktablarning ochiq ta’lim dasturlarini ishlab chiqish va bepul kurslar
sonini ko‘paytirish.
Ushbu yo‘nalishlar bo‘yicha harakat qilinsa, O‘zbekistonda masofaviy ta’lim imkoniyatlari
kengayib, hamma uchun qulay va sifatli ta’lim olish sharoiti yaratiladi.
Sun’iy intellekt va VR texnologiyalarini o‘quv jarayoniga joriy qilish;
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
71
Sun’iy intellekt (AI) va virtual reallik (VR) texnologiyalarini O‘zbekistondagi o‘quv
jarayoniga joriy qilish masofaviy ta’lim imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirishi mumkin.
Quyida bu texnologiyalarni ta’lim tizimiga tatbiq etishning asosiy yo‘nalishlari keltirilgan:
Sun’iy intellektni ta’lim jarayonida qo‘llash;
Shaxsiylashtirilgan o‘qitish – AI talabalarning bilim darajasini tahlil qilib, ularga mos o‘quv
materiallarini tavsiya qiladi.
AI yordamida repetitor tizimi – Chatbotlar va aqlli yordamchilar orqali o‘quvchilarga 24/7
maslahat berish imkoniyati.
Imtihon va testlarni avtomatlashtirish – AI asosida testlarni avtomatik tekshirish, insho va
loyihalarni baholash.
Talaffuz va yozuvni o‘rgatish – AI yordamida til o‘rganish jarayonini interaktiv qilish (masalan,
Duolingo kabi platformalar orqali).
Virtual reallik (VR) texnologiyalarini joriy etish
Laboratoriya ishlarini simulyatsiya qilish – Fizika, kimyo, biologiya va tibbiyot kabi fanlarda
amaliy mashg‘ulotlarni VR orqali bajarish.
Tarix va geografiya darslarini jonlantirish – O‘quvchilar tarixiy joylarga “virtual sayohat”
qilishi yoki geografik hududlarni 3D shaklda o‘rganishi mumkin.
Kasbiy ta’limda qo‘llash – Muhandislik, tibbiyot va sanoatga oid ta’lim sohalarida VR
yordamida amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish.
Psixologik va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish – VR orqali turli ssenariylar asosida
kommunikatsiya va jamoaviy ish malakalarini o‘stirish.
Elektron darsliklardan keng foydalanish zarur.
4. Mustaqil Fikrlashni Rivojlantirish
Buyuk Britaniya va AQSh ta’lim tizimlari talabalarni mustaqil fikrlash va kreativ muammolarni
hal qilishga o‘rgatadi. O‘zbekistonda ham ochiq bahs-munozaralar, loyiha ishlari va ijodiy
yondashuvlarni keng joriy qilish kerak.
O‘zbekistonda talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish ta’lim tizimining muhim
yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu yoshlarning ijodiy fikrlashi, tanqidiy tahlil qilish qobiliyatini
oshirish va innovatsion yondashuvlarni shakllantirishga xizmat qiladi. Bun jarayonni
rivojlantirishda; Tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantirish, Mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini
shakllantirish, Innovatsion va tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish, Mustaqil fikrlashni
rivojlantirishda pedagoglarning roli, Mustaqil fikrlashga to‘sqinlik qiluvchi omillarni bartaraf
etish yo‘nalishlarida ish olib borilsa, O‘zbekistonda talabalar mustaqil fikrlaydigan, ijodiy va
tanqidiy tahlil qila oladigan mutaxassislar sifatida shakllanishi mumkin.
5. O‘qituvchilar Malakasini Oshirish
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
72
Finlandiya tajribasiga ko‘ra, o‘qituvchilar nafaqat bilim beruvchi, balki ta’lim jarayonida
mustaqil qaror qabul qiluvchi shaxs sifatida shakllanadi. O‘zbekistonda ham:
O‘qituvchilar uchun xalqaro treninglar tashkil qilish;
Innovatsion pedagogik metodlarni o‘rgatish;
Tajribali xorijiy mutaxassislarni jalb qilish muhimdir.
6. Baholash Tizimini Takomillashtirish
Yaponiya va Janubiy Koreya tajribasiga ko‘ra, baholash tizimi o‘quvchilarning faqatgina
yodlash qobiliyatini emas, balki ularning tahliliy va ijodiy fikrlashini baholaydi. O‘zbekistonda
ham:
Test tizimini takomillashtirish;
Talabalar mustaqil ijodiy ishlari va loyiha natijalari asosida baholanishi kerak.
7. Kasbga Yo‘naltirish Tizimini Rivojlantirish
Germaniyada o‘quvchilar maktab davridanoq kasbiy yo‘nalishga ega bo‘lishadi. O‘zbekistonda
ham:
O‘quvchilarga kasb tanlash bo‘yicha yo‘nalish berish;
Professional mentorlik tizimini joriy qilish lozim.
8. Chet Tillarga Urg‘u Berish
Yevropa ta’lim tizimida ko‘p tillilik muhim ahamiyatga ega. O‘zbekistonda ham ingliz tili, xitoy
tili, nemis tili kabi tillarni o‘rganish uchun:
Chetdan mutaxassislarni jalb qilish;
Til muhitini yaratish;
O‘zbek tilidan boshqa tillarga tarjima qilingan sifatli darsliklar ishlab chiqish lozim.
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak O‘zbekistonda ta’lim tizimini yanada takomillashtirish,
rivojlantirishda xalqaro standartlarga moslashtirish uchun dunyoning ilg‘or mamlakatlari
tajribasidan foydalanish muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
SH.M.Mirziyoyev Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi. – Toshkent, 2022
2.
Nasiba Madreymova TA’LIM TIZIMIDA XORIJ TAJRIBASINI QO’LLASH
AHAMIYATI // Oriental Art and Culture. 2022. №4.
3.
Ma’muraxon
Sirojiddinova,
Otabek
Muxtorov
TA'LIM
SIFATINI
BOSHQARISHNING AHAMIYATI // Scientific progress. 2022. №3.
4.
Madina Fazliddin Qizi Zikirjonova XORIJ DAVLATLARINI TA’LIM TIZIMI
(AQSH, YAPONIYA, GERMANIYA MISOLIDA) // Scientific progress. 2022. №4.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
73
5.
Qurbanov I.G. MAKTABGACHA TA'LIM MUASSASALARIDA O'QUV-
TARBIYAVIY FAOLIYATLARNI TASHKIL QILISHDA XORIJ TAJRIBASINING
NAZARIY ASOSLARI // Экономика и социум. 2021. №10 (89).
