INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
38
Komilov Shohmirzo Abdurahim o‘g‘li
CAMU Tibbiyot universiteti gistalogiya, sitologiya, embriologiya fan o‘qituvchisi
SOCH QOPCHALARI MORFOLOGIYASI: NORMAL HOLAT
Annotatsiya:
Soch qopchalari inson organizmidagi murakkab tuzilgan epitelial-mezenximal
birlik bo‘lib, terining qo‘shimcha hosilalaridan biri sifatida fiziologik va estetik ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada soch follikulalarining tuzilishi, funksional bosqichlari va ularning normal
holatdagi morfologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Soch qopchasi o‘zining har xil struktura
komponentlariga ega bo‘lib, sochning o‘sishi va yangilanishida muhim rol o‘ynaydi. Soch
o‘sishining uchta asosiy fazasi – anagen, katagen va telogen – normal regeneratsion
jarayonlarning ko‘rsatkichi sifatida qaraladi. Morfologik tahlillar shuni ko‘rsatadiki, soch
qopchasi tarkibidagi epiteliy, biriktiruvchi to‘qima va dermal papilla elementlari bir-biri bilan
o‘zaro
muvofiq
harakatlanadi.
Maqolada
soch
qopchasining
normal
holatdagi
mikromorfologiyasi va u bilan bog‘liq bo‘lgan fiziologik jarayonlar chuqur tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar:
Soch qopchasi, follikula pilorum, morfologiya, anagen, katagen, telogen, epiteliy,
papillalar.
Аннотация:
Волосяные фолликулы представляют собой сложную эпителиально-
мезенхимальную единицу в организме человека и как вспомогательный продукт кожи
имеют физиологическое и эстетическое значение. В статье анализируются структура,
функциональные стадии и морфологические характеристики волосяных фолликулов в
нормальном состоянии. Волосяной фолликул имеет различные структурные компоненты,
которые играют важную роль в росте и обновлении волос. Три основные фазы роста волос
— анаген, катаген и телоген — считаются показателями нормальных регенеративных
процессов. Морфологический анализ показывает, что эпителий, соединительная ткань и
элементы дермального сосочка внутри волосяного фолликула движутся согласованно друг
с другом. В статье дается углубленный анализ нормальной микроморфологии волосяного
фолликула и связанных с ней физиологических процессов.
Ключевые слова:
Волосяной фолликул, волосяной фолликул, морфология, анаген,
катаген, телоген, эпителий, сосочки.
Abstract:
Hair follicles are a complex epithelial-mesenchymal unit in the human div, which,
as an accessory product of the skin, have physiological and aesthetic importance. This article
analyzes the structure, functional stages of hair follicles and their morphological characteristics
in the normal state. The hair follicle has its own various structural components and plays an
important role in hair growth and regeneration. The three main phases of hair growth - anagen,
catagen and telogen - are considered as indicators of normal regenerative processes.
Morphological analyses show that the epithelium, connective tissue and dermal papilla elements
in the hair follicle act in harmony with each other. The article provides an in-depth analysis of
the normal micromorphology of the hair follicle and the physiological processes associated with
it.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
39
Keywords:
Hair follicle, follicle pilorum, morphology, anagen, catagen, telogen, epithelium,
papillae.
Inson tanasidagi soch qopchalari (folliculi pili) epitelial-mezenximal tuzilmalar bo‘lib,
ular fiziologik jihatdan nafaqat himoya va termoregulyatsiya funktsiyalarini, balki estetik
ahamiyatga ega tashqi ko‘rinishni ham belgilaydi. Inson terisining yuzaga yaqin qatlamlarida
joylashgan bu tuzilma embriogenezning 9–12 haftalarida paydo bo‘lib, butun hayot davomida
o‘sish, to‘kilish va yangilanish sikllari orqali faoliyat yuritadi.
Soch qopchasi soch ildizi, soch poyasi, ichki va tashqi ildiz qatlamlari, dermal papilla hamda
atrofidagi biriktiruvchi to‘qimalardan tashkil topgan. Har bir qismning o‘ziga xos morfologik va
funktsional xususiyatlari mavjud bo‘lib, ularning o‘zaro muvofiqligi sochning normal o‘sishini
ta’minlaydi. Ayniqsa, dermal papilla va bazal hujayralar o‘rtasidagi induktiv aloqalar soch hosil
bo‘lishi va uni regeneratsiyalash jarayonida muhim rol o‘ynaydi.
Soch o‘sishi murakkab biologik sikl –
anagen (faol o‘sish), katagen (involyutsiya),
telogen (dam olish yoki to‘kilish)
bosqichlari orqali amalga oshadi. Bu bosqichlarning har biri
morfologik o‘zgarishlar bilan kechib, ularning muvozanatli kechishi soch tolalarining
yangilanishini ta’minlaydi. Morfologik jihatdan sog‘lom follikula strukturasi, uning o‘sish sikli
va mikroskopik holatini chuqur tahlil qilish dermatologik va trixologik tadqiqotlar uchun muhim
asos bo‘lib xizmat qiladi.
Ushbu maqolada soch qopchasining normal holatdagi mikromorfologik tuzilmasi, o‘sish
siklining fazalari va ularning gistologik ko‘rinishlari yoritiladi. Maqola soch follikulalarining
sog‘lom holatdagi tuzilish va faoliyatiga doir ilmiy manbalarni tahlil qilgan holda, ularning
klinik va eksperimental ahamiyatini ochib beradi.
Soch qopchasi bir nechta aniq morfologik qismlardan tashkil topgan:
- Soch ildizi (radix pili)
– epidermis ostidagi qism, asosiy faol zonadir.
- Soch poyasi (scapus pili)
– teri yuzasiga chiqqan, keratinlashgan tuzilma.
- Ichki ildiz qatlami (vagina radicis interna)
– Henle qatlami, Huxley qatlami va soch
qatlami (cuticle)dan iborat.
- Tashqi ildiz qatlami (vagina radicis externa)
– bazal va spinosum qatlamlarga boy
epiteliy qatlamidir.
- Soch papillası (papilla pili)
– biriktiruvchi to‘qimadan iborat bo‘lib, qon tomirlar va
nervlar bilan boyitilgan; o‘sish va oziqlanish uchun muhimdir.
Soch follikulalari hayoti davomida uchta asosiy fazani bosib o‘tadi:
1.
Anagen
– faol o‘sish davri (3–7 yilgacha davom etadi).
2.
Katagen
– involyutsiya (regressiya) davri (1–2 hafta).
3.
Telogen
– dam olish (to‘kilish) davri (3–4 oy).
Har bir follikula o‘zining ichki biologik soati orqali ushbu bosqichlarni ketma-ket o‘tadi.
Soch o‘sishi va to‘kilishi – bu tabiiy jarayon bo‘lib, patologik holatlarda ushbu fazalar
muvozanati buziladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
40
Mikroskopik darajada soch follikulasi turli bo‘limlarda farq qiladi. Anagen bosqichida
soch ildizi ancha chuqur joylashadi, papilla faol bo‘lib, mitoz jarayonlari tezlashgan. Katagen
fazasida papilla soch ildizidan ajraladi va follikula qisqaradi. Telogen bosqichida esa follikula
deyarli harakatsiz bo‘lib, keratinlashgan soch tolasi ajralishga tayyor holatda turadi.
Xulosa.
Yuqoridagi tahlillardan kelib chiqib, shuni ta’kidlash mumkinki, soch qopchalari
inson organizmidagi juda murakkab va dinamik tuzilmalardan biri hisoblanadi. Ularning sog‘lom
morfologik holatda faoliyat yuritishi organizmdagi gormonlar, oziqlanish, genetik omillar hamda
atrof-muhit sharoitlari bilan chambarchas bog‘liq. Soch qopchasi faqatgina soch hosil qilishda
emas, balki teri regeneratsiyasi, immun himoya va sezuvchanlik kabi jarayonlarda ham ishtirok
etadi.
Soch follikulalarining normal strukturasini bilish — trixologiya, dermatologiya, estetik
tibbiyot va eksperimental morfologiyada juda katta amaliy ahamiyatga ega. Ayniqsa, soch
to‘kilishi bilan bog‘liq kasalliklarni aniqlashda follikulaning qaysi bosqichda to‘xtagani yoki
morfologik buzilishlar yuz berganini tahlil qilish diagnostik hamda davolash strategiyasini
belgilashda asosiy rol o‘ynaydi.
Kelgusida ushbu yo‘nalishda olib boriladigan morfologik va molekulyar tadqiqotlar,
ayniqsa, gormonal buzilishlar, stress, gipokineziya va boshqa omillar ta’sirida soch qopchasida
yuz beruvchi o‘zgarishlarni chuqur o‘rganish orqali yangi terapevtik yondashuvlarga asos
bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Jahoda C.A., Christiano A.M. The biology of hair follicles. N Engl J Med.
2004;351(8):802–812.
2. Paus R., Cotsarelis G. The biology of hair follicles. N Engl J Med. 1999;341(7):491–497.
3. Stenn K.S., Paus R. Controls of hair follicle cycling. Physiol Rev. 2001;81(1):449–494.
4. Montagna W., Parakkal P.F. The Structure and Function of Skin. Academic Press, 1974.
5. Tobin D.J. The morphology and function of hair follicles in human skin. J Invest Dermatol
Symp Proc. 2005;10(3):271–274.
6. Randall V.A. Androgens and hair growth. Dermatol Ther. 2008;21(5):314–328.
7. Müller-Röver S., et al. A guide for murine hair follicles classification. J Invest Dermatol.
2001;117(1):3–15.
8. Slominski A., et al. Melatonin and the hair follicle. J Pineal Res. 2005;38(4):395–396.
9. Lavker R.M., et al. Hair follicle stem cells. J Invest Dermatol Symp Proc. 2003;8(2):28–38.
10. Blanpain C., Fuchs E. Epidermal stem cells of the skin. Annu Rev Cell Dev Biol.
2006;22:339–373.
11. Alonso L., Fuchs E. The hair cycle. J Cell Sci. 2006;119(3):391–393.
12. Commo S., Bernard B.A. Human hair follicle and inner root sheath cells. J Invest Dermatol.
1999;113(4):575–579.
13. Botchkarev V.A., Paus R. Molecular biology of hair morphogenesis. J Clin Invest.
2003;112(6):874–884.
14. Schmidt-Ullrich R., Paus R. Principles of hair follicle morphogenesis. BioEssays.
2005;27(3):247–261.
