INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
105
Yuldasheva Gulbahor Ibragimovna
FarDU, dotsent
Yo‘ldosheva Mohlarbegim Muxtarovna
FarDU, 2-bosqich magistrant
TA’LIM TIZIMIDA ELEKTRON TA’LIM RESURSLARIDAN FOYDALANISHDA
AKTNING ROLI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada ta’lim tizimida elektron ta’lim resurslaridan foydalanishning
dolzarbligi, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) ta’lim samaradorligiga ta’siri,
o‘quv jarayonidagi texnologik o‘zgarishlar va zamonaviy o‘quv vositalarining metodik asoslari
yoritilgan. Milliy va xorijiy tajriba asosida elektron darsliklar, multimediya materiallari, raqamli
platformalar, virtual laboratoriyalar, sun’iy intellekt vositalari va AKT orqali amalga
oshirilayotgan uzluksiz ta’lim shakllari tahlil etiladi.
Kalit so‘zlar:
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, elektron ta’lim resursi, raqamli ta’lim,
interaktiv muhit, platforma, o‘quv innovatsiyasi.
KIRISH
XXI asrda raqamli texnologiyalar hayotning barcha sohalariga chuqur kirib keldi. Ayniqsa ta’lim
sohasi bu jarayonlarning eng faol va barqaror ishtirokchisi bo‘lib qolmoqda. Axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) ta’lim jarayonini interaktiv, moslashuvchan va shaxsga
yo‘naltirilgan shaklga keltirish imkonini bermoqda. An’anaviy dars shakllari o‘rniga masofaviy
ta’lim, aralash formatlar, video-darslar, raqamli laboratoriyalar va sun’iy intellektga asoslangan
muhitlar jadal sur’atlar bilan rivojlanmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida ham raqamlashtirish siyosatining uzviy qismi sifatida ta’limda
AKTdan foydalanish, elektron resurslarni joriy etish bo‘yicha qator tizimli ishlar olib
borilmoqda. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi, Oliy ta’lim tizimining raqamli
transformatsiyasi dasturlari, elektron platformalarning kengaytirilishi AKTning ta’limda tutgan
o‘rnini muhim bosqichga olib chiqdi [1].
ASOSIY QISM
Elektron ta’lim resurslari – bu ta’lim mazmunini elektron shaklda ifodalovchi, o‘quv jarayonini
tashkil etish va boshqarishda foydalaniladigan, AKT vositalari orqali ishlovchi didaktik
materiallar majmuidir. Ular quyidagi turlarga ajratiladi:
Elektron darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar – matn, rasm, video va interaktiv elementlardan iborat
multimedia resurslar;
Videodarslar va podcastlar – asinxron ta’limni tashkil etish uchun mo‘ljallangan ko‘rgazmali
materiallar;
Raqamli laboratoriyalar va simulyatorlar – fizika, kimyo, biologiya kabi fanlarda virtual
tajribalar o‘tkazish imkonini beradi;
Onlayn platformalar (Moodle, Google Classroom, EduPage) – o‘quv materiallarini tarqatish,
nazorat qilish va baholash vositasi;
Multimediya testlar, interaktiv topshiriqlar – bilimlarni baholash va mustahkamlash uchun qulay
vosita.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
106
O‘zbekiston ta’lim tizimida AKT asosida yaratilgan elektron ta’lim resurslari keng
rivojlanmoqda. Jumladan [2]:
ziyoNET – maktab, kollej, oliy ta’lim uchun elektron darsliklar, testlar, metodik materiallar;
edu.uz – Milliy ta’lim portali, barcha o‘quv fanlari bo‘yicha raqamli materiallar bazasi;
masofaviy.edu.uz – karantin davrida keng joriy etilgan masofaviy o‘qitish platformasi;
medu.uz – pedagoglar uchun ochiq raqamli kontent va malaka oshirish kurslari.
Mazkur resurslar tufayli AKT vositalari orqali ta’lim olgan o‘quvchilar soni ortib bormoqda. Shu
bilan birga, o‘qituvchilarni elektron ta’limni yaratish texnologiyalariga tayyorlash, kontent
sifatini oshirish, didaktikasi va vizual saviyasini yaxshilash masalalari dolzarb bo‘lib qolmoqda.
Ta’limda AKTdan foydalanish faqat vositalar darajasidagi yangilanish emas, balki butun
pedagogik konsepsiyaning o‘zgarishiga olib kelmoqda. An’anaviy ta’lim mazmuni o‘z vaqtida
ma’ruza, kitob va mashq kabi lineer komponentlarga asoslangan bo‘lsa, zamonaviy elektron
ta’lim resurslari kontekstual, vizual, interaktiv va shaxsga yo‘naltirilgan bilimlarni taklif
qilmoqda. Bu esa o‘qituvchining roli va didaktik modellarni yangilashni talab etadi.
Bugungi kunda ta’lim mazmuni quyidagi yo‘nalishlarda transformatsiyaga uchramoqda [3]:
Modullashtirilgan ta’lim – ma’lumotlar bo‘limlarga ajratilgan, talabaga moslashtirilgan bloklarda
taqdim etiladi;
Gamifikatsiya elementlari – dars jarayoniga o‘yin mexanizmlari qo‘shilib, o‘quvchi faolligi va
motivatsiyasi oshiriladi;
Personalizatsiyalangan yo‘nalishlar – o‘quvchining bilimi, qiziqishi va tezligiga qarab ta’lim
mazmuni avtomatik moslashtiriladi;
Multimodal taqdimotlar – matn, audio, video, grafik, animatsiya kabi ko‘rinishlar integratsiyasi
orqali ta’lim chuqurlashtiriladi.
Ushbu o‘zgarishlar ta’limda yangicha metodik yondashuvlarni shakllantirmoqda: o‘qituvchi
bilim beruvchi emas, balki o‘rgatish jarayonini tashkil etuvchi, resurslarni kuratsiya qiluvchi
hamkor sifatida qayta talqin qilinmoqda. O‘quvchi esa passiv emas, balki faol ishtirokchi –
izlovchi, baholovchi va fikr yurituvchi sub’yektga aylanmoqda.
Ta’lim tizimi raqamli savodxonlikni chuqurlashtirish orqali o‘qituvchi va o‘quvchining elektron
resurslarga ongli va samarali munosabatini shakllantiradi. Shu maqsadda O‘zbekistonda
“Raqamli pedagogika” kurslari, AKT bo‘yicha sertifikatlashtirish tizimi va onlayn treninglar
joriy etilmoqda [4].
XULOSA VA MUNOZARA
AKT vositalari va elektron ta’lim resurslari bugungi ta’lim tizimini zamonaviylashtirish,
o‘qitishning sifatini oshirish va raqamli avlodga mos ta’lim muhitini yaratishning eng muhim
strategik vositasidir. O‘zbekiston ta’limi bu borada sezilarli natijalarga erishgan bo‘lsa-da,
AKTdan samarali foydalanish ko‘nikmalarini chuqurlashtirish, kontent sifatini oshirish,
pedagogik yondashuvlarni takomillashtirish istiqbolli vazifalar bo‘lib qolmoqda.
Ta’limda elektron resurslardan foydalanish nafaqat texnik rivojlanish belgisi, balki o‘quvchining
shaxsiy salohiyatini ochish, o‘zlashtirish darajasini oshirish va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga
xizmat qiluvchi vosita sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.
ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1. Karimov, B. T. (2022). Raqamli taʼlim muhitida elektron resurslar bilan ishlash metodikasi.
– Toshkent: Fan va Texnologiya nashriyoti, 176 b.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
107
2. UNESCO. (2023). Technology in Education: A Tool on Whose Terms? – Paris: UNESCO
Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386283
3. Sharipova, Z. S. (2021). “Ta’limda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining
qo‘llanilishi va samaradorligi”. // O‘zbek pedagogik axborotnomasi, №2, 44–49-betlar.
4. Anderson, T., & Dron, J. (2014). Teaching Crowds: Learning and Social Media. –
Edmonton: Athabasca University Press. https://www.aupress.ca/books/120233-teaching-
crowds/
