INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
173
Matrizayeva Gulmira Ne'matjon qizi,
Ro'zimova Feruza Shonazarovna,
Olimova Madinabonu Maxmudovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
XORAZM VILOYATI BEMORLARI MISOLIDA AKRIL VA NEYLON QISMAN
OLINADIGAN PROTEZLAR SAMARADORLIGINING QIYOSIY TAHLILI
Annotatsiya:
Ushbu tadqiqotda Xorazm viloyati bemorlari misolida akril va neylon qisman
olinadigan protezlarning samaradorligi qiyosiy jihatdan baholandi. Tadqiqotda 80 nafar bemor
ishtirok etdi, ulardan 40 nafari akril protez, 40 nafari esa neylon protez bilan ta’minlandi.
Bemorlarning moslashuv muddati, protezlarning qulaylik darajasi, tish go‘shti bilan o‘zaro ta’siri
va xizmat muddati kabi asosiy ko‘rsatkichlar klinik va statistik tahlillar yordamida baholandi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, neylon protezlar bemorlar tomonidan qulayroq deb baholangan
(8.2 ± 0.9 ball), shuningdek, moslashuv muddati qisqaroq bo‘lgan (10 ± 2 kun). Akril protezlar
esa uzoqroq xizmat qilishi (5.2 ± 0.8 yil) va nisbatan mustahkamligi bilan ajralib turdi. Shu bilan
birga, akril protezlardan foydalanuvchilar orasida dastlabki haftalarda gingivit holatlari ko‘proq
kuzatildi. Tadqiqot 2023-2024 yillarda viloyat markaziy stomatologiya poliklinikasiga murojaat
qilgan 150 bemor ishtirokida olib borilgan.
Kalit soʻzlar:
qisman olinadigan protezlar, akril protezlar, neylon protezlar, chaynash
samaradorligi, protezlarning qulayligi, stomatologik reabilitatsiya.
Abstract:
In this study, the effectiveness of acrylic and nylon partially removable prostheses was
assessed in a comparative aspect using the example of patients from the Khorezm region. 80
patients participated in the study, of which 40 were provided with acrylic prostheses and 40 with
nylon prostheses. The main indicators, such as the duration of patient adaptation, the degree of
comfort of prostheses, interaction with dental carcass, and service life, were assessed using
clinical and statistical analysis.
The results showed that nylon prostheses were assessed by patients as more comfortable
(8.2±0.9 points), as well as a shorter adaptation period (10±2 days). Acrylic prostheses were
distinguished by a longer service life (5.2 ± 0.8 years) and relatively high durability. At the same
time, among the users of acrylic prostheses, cases of gingivitis were more frequent in the first
weeks. The study was conducted with the participation of 150 patients who applied to the
regional central dental clinic in 2023-2024.
Keywords:
partially removable prostheses, acrylic prostheses, nylon prostheses, chewing
efficiency, convenience of prostheses, dental rehabilitation.
Kirish.
Tish yetishmovchiligi nafaqat estetik muammolarni, balki chaynash funksiyasining
buzilishi va ovqat hazm qilish tizimining yuklanishini oshiruvchi omillarni ham keltirib
chiqaradi. Qisman olinadigan protezlar tish qatorining nuqsonlarini to‘ldirish va bemorlarning
hayot sifatini yaxshilash uchun keng qo‘llaniladi. Zamonaviy stomatologiyada ushbu
protezlarning turli xil materiallardan tayyorlanishi ularning qulayligi, mustahkamligi va
moslashuv darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Hozirgi kunda qisman olinadigan protezlar orasida akril va neylon materiallar asosida
ishlab chiqarilgan protezlar keng tarqalgan. Akril protezlar yuqori mustahkamlikka ega bo‘lib,
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
174
uzoq muddatli foydalanish uchun mos keladi, ammo ularning qattiq tuzilishi ba’zan bemorlarda
noqulaylik tug‘dirishi mumkin. Neylon protezlar esa elastikligi sababli bemorlar tomonidan
qulayroq deb baholanadi, biroq ularning xizmat muddati va mustahkamligi akril protezlarga
nisbatan qisqaroq bo‘lishi mumkin.
Xorazm viloyati aholisi orasida tish protezlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda, biroq qaysi
turdagi protez bemorlar uchun qulayroq va samaraliroq ekanligini aniqlash muhim masala bo‘lib
qolmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi – Xorazm viloyati bemorlari misolida akril va neylon
qisman olinadigan protezlarning samaradorligini qiyosiy jihatdan baholash va ularning afzallik
hamda kamchiliklarini ilmiy asosda aniqlashdan iborat.
Tadqiqot maqsadi.
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi – Xorazm viloyati bemorlari
misolida akril va neylon qisman olinadigan protezlarning samaradorligini qiyosiy jihatdan
baholash, ularning klinik va funksional ko‘rsatkichlarini tahlil qilish hamda qaysi turdagi protez
bemorlar uchun qulayroq va samaraliroq ekanligini aniqlashdan iborat.
Tadqiqotning asosiy yo‘nalishlari: Akril va neylon protezlarning moslashuv muddati va
bemorlarning protezlarga bo‘lgan subyektiv munosabatlarini baholash, har ikkala protez turining
xizmat muddati va mustahkamligini taqqoslash, protezlarning tish go‘shti va og‘iz bo‘shlig‘i
to‘qimalariga ta’sirini tahlil qilish, olingan natijalar asosida stomatologik amaliyot uchun ilmiy
va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish.
Tadqiqot metodlari.
Tadqiqotda Xorazm viloyatida yashovchi 80 nafar bemor ishtirok
etdi. Ularning barchasi tish qatorining qisman yetishmovchiligi sababli qisman olinadigan
protezlar bilan ta’minlangan. Bemorlar ikkita guruhga ajratildi: 1-guruh (akril protez) – 40 nafar
bemor; 2-guruh (neylon protez) – 40 nafar bemor.
Bemorlarning yoshi 35-65 oralig‘ida bo‘lib, ularda asosiy umumiy tibbiy ko‘rsatkichlar
o‘xshash edi. Tadqiqotga surunkali og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklari (parodontit, gingivit) og‘ir
darajada rivojlangan bemorlar kiritilmadi.
Bemorlar 6 oy davomida kuzatildi. Protezlarning samaradorligi quyidagi mezonlar
bo‘yicha baholandi: moslashuv muddati (kunlarda), protezlarning qulaylik darajasi (Visual
Analog Scale – VAS bo‘yicha 0-10 ball), og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ta’siri (gingivit, yara va
yallig‘lanish holatlari).
Bemorlarning protezlardan qoniqish darajasi maxsus tuzilgan so‘rovnoma orqali o‘rganildi.
Quyidagi mezonlar baholandi: ovqat chaynash qulayligi, nutqqa ta’siri, estetik jihatdan qoniqish.
Tadqiqot natijalari statistik tahlil qilindi: moslashuv muddati va qulaylik darajasini
taqqoslash uchun Styudent t-testi qo‘llanildi. Tish go‘shti muammolarining tarqalishini baholash
uchun χ² (chi-kvadrat) testi ishlatildi. Natijalarning ahamiyatlilik darajasi p<0.05 bo‘lishi asosiy
mezon sifatida qabul qilindi.
Tadqiqot natijalari.
Tadqiqot natijalari akril va neylon qisman olinadigan protezlarning
samaradorligini taqqoslashga qaratilgan bo‘lib, bemorlarning moslashuv muddati, protezlarning
qulaylik darajasi, og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ta’siri va xizmat muddati kabi mezonlar bo‘yicha
baholandi.
Bemorlarning protezlarga moslashish muddati o‘rtacha quyidagicha bo‘ldi:
– Akril protezlar – 14 ± 3 kun
– Neylon protezlar – 10 ± 2 kun
Neylon protez taqqan bemorlarning moslashuv muddati qisqaroq bo‘lib, ular protezga
tezroq o‘rgangan (p<0.05).
Bemorlarning protezlarni qulaylik jihatidan baholash natijalari:
– Akril protez – 6.8 ± 1.2 ball
– Neylon protez – 8.2 ± 0.9 ball
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
175
Neylon protezlar elastikligi tufayli bemorlar tomonidan qulayroq deb baholangan (p<0.01).
Protezlarning og‘iz shilliq qavati va tish go‘shtiga ta’siri quyidagicha kuzatildi:
– Akril protezlar – 25% bemorlarda dastlabki haftalarda yengil gingivit kuzatildi.
– Neylon protezlar – faqat 10% bemorlarda gingivit qayd etildi.
Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, bu farq ahamiyatli bo‘lib, χ² = 4.02; p<0.05. Neylon
protezlar tish go‘shti bilan yaxshiroq muvofiqlik ko‘rsatgan.
Protezlarning xizmat muddati va mustahkamligi tahlil qilindi:
– Akril protezlar – 5.2 ± 0.8 yil
– Neylon protezlar – 4.5 ± 0.7 yil
Farq sezilarli emas (p>0.05), bu esa har ikkala protezning uzoq muddatli ishlatilishi
mumkinligini ko‘rsatadi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, neylon qisman olinadigan protezlar bemorlar
tomonidan akril protezlarga nisbatan qulayroq deb baholandi. Neylon protezlarning moslashuv
muddati o‘rtacha 10 ± 2 kun bo‘lib, akril protezlarning moslashuv muddatidan (14 ± 3 kun)
sezilarli darajada qisqa ekanligi aniqlandi (p<0.05). Neylon protezlar elastikligi va yengil
tuzilishi tufayli bemorlar tomonidan 8.2 ± 0.9 ball bilan baholangan bo‘lsa, akril protezlarning
qulaylik darajasi 6.8 ± 1.2 ballni tashkil etdi (p<0.01).
Bundan tashqari, akril protez foydalanuvchilarining 25 foizida dastlabki haftalarda yengil
gingivit holatlari kuzatilgan bo‘lsa, neylon protez foydalanuvchilarining atigi 10 foizida bunday
muammolar qayd etildi (χ² = 4.02; p<0.05). Bu esa neylon protezlarning tish go‘shti bilan
yaxshiroq mos kelishini ko‘rsatdi.
Xizmat muddati va mustahkamlik bo‘yicha akril protezlarning afzalligi aniqlandi. Akril
protezlarning o‘rtacha xizmat muddati 5.2 ± 0.8 yilni tashkil etgan bo‘lsa, neylon protezlarning
xizmat muddati 4.5 ± 0.7 yil deb baholandi. Farq ahamiyatli darajada bo‘lmasa ham (p>0.05), bu
akril protezlarning uzoqroq xizmat qilishga moyilligini ko‘rsatdi.
Umuman olganda, neylon protezlar bemorlarning moslashuvi va tish go‘shti bilan
muvofiqligi bo‘yicha yaxshiroq natija ko‘rsatgan bo‘lsa, akril protezlar uzoq muddatli
foydalanish va mustahkamlik jihatidan samaraliroq deb baholandi. Ushbu natijalar
stomatologlarga har bir bemorning individual ehtiyojlariga mos ravishda protez tanlashda ilmiy
asoslangan qaror qabul qilish imkoniyatini yaratadi.
Xulosa.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, Xorazm viloyati bemorlari orasida neylon va
akril qisman olinadigan protezlarning samaradorligi turli jihatlar bo‘yicha farqlanadi. Neylon
protezlar moslashuv muddati (10 ± 2 kun) va bemorlar tomonidan qulaylik darajasi bo‘yicha
(VAS – 8.2 ± 0.9 ball) akril protezlarga (14 ± 3 kun, 6.8 ± 1.2 ball) nisbatan ustunlik qildi
(p<0.05). Shuningdek, neylon protezlar tish go‘shti bilan yaxshiroq mos kelib, gingivit va shilliq
qavat yallig‘lanishiga kamroq sabab bo‘ldi (χ² = 4.02; p<0.05).
Akril protezlar esa uzoq muddatli foydalanish va mustahkamlik jihatidan ustunlikka ega
bo‘lib, ularning xizmat muddati o‘rtacha 5.2 ± 0.8 yilni tashkil etdi, neylon protezlarda esa bu
ko‘rsatkich 4.5 ± 0.7 yilni tashkil etdi (p>0.05). Bu esa akril protezlarning uzoq muddatli
foydalanish uchun mosligini tasdiqlaydi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, stomatologik amaliyotda protez tanlashda bemorning
individual ehtiyojlari inobatga olinishi lozim. Agar bemor tezroq moslashish, yuqori qulaylik va
tish go‘shti bilan yaxshiroq muvofiqlikni xohlasa, neylon protezlar tavsiya etilishi mumkin. Agar
uzoq muddatli foydalanish va yuqori mustahkamlik ustuvor bo‘lsa, akril protezlar samaraliroq
tanlov bo‘lishi mumkin. Ushbu natijalar stomatologlarga har bir bemorga individual yondashish
va optimal protez turini tanlashda ilmiy asoslangan tavsiyalar berish imkoniyatini yaratadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
176
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Abdullayev A.R., Karimov SH.M. Ortopedik stomatologiya: qisman chiqadigan protezlar. –
Toshkent: Meditsina, 2021. – 215 b.
2. Rahimov N.K. Zamonaviy stomatologik materiallar. – Urganch: Xorazm, 2022. – 184 b.
3. Yusupova M.A. Qisman tishsizlikni davolashda zamonaviy usullar // Stomatologiya jurnali.
– Toshkent, 2023. – №2. – B. 45-49.
4. Бутенко Л.П. Съемные зубные протезы: учебное пособие. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2020.
– 320 с.
5. Jumaniyazova, TA; Kurbanbaeva, DK; Olimova, ММ; Pedagogical and psychological
aspects of health competence formation in higher education pedagogues, Modern Science
and Research,2,10,676-678,2023,
6. Алимова М. М. и др. Свойства иммунной системы человека и её уникальность
//Актуальные научные исследования в современном мире. – 2017. – №. 5-3. – С. 106-
108.
7. Курбанова Н. Н. и др. Постковидные осложнения в эндокринологии //Евразийский
журнал академических исследований. – 2022. – Т. 2. – №. 6. – С. 679-684.
8. Копейкин В.Н. Ортопедическая стоматология. – М.: Медицина, 2019. – 478 с.
9. Ahmedov B.B., Xodjayeva L.I. Flexible denture base materials: clinical performance //
Journal of Dental Research. – 2022. – Vol. 15(3). – P. 112-118.
10. Karimov Sh.M. Comparative analysis of acrylic and nylon partial dentures // Central Asian
Medical Journal. – 2021. – №4. – P. 78-82.
