INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
121
Mallayev Normamat Ramazonovich
Yuridik fanlari nomzodi, dotsent
Tashtemirov Rahmonqul Xursan o‘g‘li
Termiz Davlat Universiteti magistranti
YAKKA TARTIBDAGI VA JAMOAVIY MEHNAT NIZOLARINING FARQLARI
Аннотация:
В этой статье рассматриваются два основных вида трудовых споров:
индивидуальные и коллективные. Индивидуальные трудовые споры возникают между
работником и работодателем и связаны с применением трудового законодательства и
защиты прав отдельного сотрудника, таких как заработная плата и условия труда.
Коллективные трудовые споры включают группу работников и их представителей,
касаясь условий труда, заработной платы и выполнения коллективных договоров.
Основное различие заключается в субъектном составе и предмете разногласий.
Ключевые слова
: трудовые споры, адвокат, работодатель, работник, медиация, судебный
процесс, документы.
Annotation:
This article provides an in-depth analysis of two primary types of labor disputes:
individual and collective. It highlights their distinct characteristics and key differences. Within
labor law, individual disputes involve disagreements between an employee and an employer,
while collective disputes arise between groups of employees (or their representatives) and
employers (or their representatives).
Annotatsiya:
Ushbu maqolada mehnat nizolarining ikki asosiy turi - yakka tartibdagi va
jamoaviy mehnat nizolarining o'ziga xos xususiyatlari hamda ular o'rtasidagi muhim farqlar
chuqur tahlil etilgan. Mehnat qonunchiligi doirasida yakka tartibdagi nizolar xodim va ish
beruvchi o'rtasidagi, jamoaviy nizolar esa xodimlar (yoki ularning vakillari) va ish beruvchilar
(ularning vakillari) o'rtasidagi kelishmovchiliklar sifatida tasniflanadi.
Kalit so‘zlar:
Mehnatga oid nizoar, advokat, ish beruvchi, xodim, mediatsiya, sud jarayoni,
hujjatlar.
Kirish
Mehnat nizolari - bu mehnat to'g'risidagi qonunchilikni, mehnat haqidagi boshqa huquqiy
hujjatlarni va mehnatni muhofaza qilish qoidalarini qo'llash, shuningdek yangi mehnat shartlarini
belgilash yoki mavjud mehnat shartlarini o'zgartirish masalalari bo'yicha tartibga solinmagan
kelishmovchiliklar hisoblanadi[5]. Ular mehnatga oid munosabatlarda ishtirok etuvchi subyektlar
o'rtasida kelib chiqadigan va qonunda belgilangan tartibda hal etiladigan huquqiy nizolardir[3].
Yakka tartibdagi mehnat nizolarining o‘ziga xos xususiyatlari
Yakka tartibdagi mehnat nizolari ish beruvchi va xodim o'rtasidagi mehnat to'g'risidagi
qonunchilikni, mehnat shartnomasini qo'llash, xodim uchun yakka tartibdagi yangi mehnat
shartlarini belgilash yoki mavjud mehnat shartlarini o'zgartirish masalalari bo'yicha tartibga
solinmagan kelishmovchiliklar hisoblanadi. Bunday nizolar doirasiga ish beruvchi va ilgari
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
122
mehnatga oid munosabatlarda bo'lgan shaxs o'rtasidagi nizolar, shuningdek ish beruvchi
tomonidan ishga qabul qilishni rad etish hollarida mehnat shartnomasi tuzish istagini bildirgan
shaxs bilan ish beruvchi o'rtasidagi nizolar ham kiradi[1][2][3].
Yakka tartibdagi mehnat nizolari odatda mehnat nizolari komissiyalari va tuman (shahar) sudlari
tomonidan ko'rib chiqiladi. Ba'zi holatlar, masalan ishga tiklash, mehnat shartnomasini bekor
qilish vaqti va asoslarini o'zgartirish, majburiy progul uchun haq to'lash, zarar to'lash haqidagi
masalalar faqat sud tomonidan ko'rib chiqiladi. Shuningdek, agar xodimning ish joyida mehnat
nizolari bo'yicha komissiya tuzilmagan bo'lsa, nizo to'g'ridan-to'g'ri sud orqali hal etiladi.
Jamoaviy mehnat nizolarining o‘ziga xos xususiyatlari
Jamoaviy mehnat nizolari xodimlar (ularning vakillari) va ish beruvchilar (ularning vakillari)
o'rtasida quyidagi masalalardan kelib chiqadi: yangi mehnat shartlarini belgilash yoki mavjud
mehnat shartlarini o'zgartirish; jamoa kelishuvlarini, jamoa shartnomasini tuzish va o'zgartirish;
mehnat to'g'risidagi qonunchilikni, mehnat haqidagi boshqa huquqiy hujjatlarni va mehnatni
muhofaza qilish qoidalarini qo'llash masalalari[2]. Jamoaga doir mehnat nizolari ish beruvchi va
xodimlar jamoalari o'rtasida mehnatning yangi shartlarini belgilash va mavjud shartlarini
o'zgartirish, jamoa shartnomalari va kelishuvlarini tuzish, o'zgartirish va bajarish yuzasidan kelib
chiqqan kelishmovchiliklar sifatida ham tavsiflanadi[3].
Yakka tartibdagi va jamoaviy mehnat nizolari o‘rtasidagi asosiy farqlar
Yakka tartibdagi va jamoaviy mehnat nizolari o'rtasida bir qator muhim farqlar mavjud. Bu
farqlar nizoning subyektlari, predmeti va uni hal etish tartibida yaqqol namoyon bo'ladi.
Subyektlar bo‘yicha farqlar
Yakka tartibdagi mehnat nizolarida subyektlar sifatida bir tomondan alohida xodim, ikkinchi
tomondan ish beruvchi ishtirok etadi. Jamoaviy mehnat nizolarida esa subyektlar sifatida
xodimlar jamoasi (yoki ularning vakillari) va ish beruvchi (yoki uning vakillari) ishtirok etadi.
Nizo predmeti bo‘yicha farqlar
Yakka tartibdagi mehnat nizolari asosan ayrim xodimning huquqlarini va mehnat shartlarini
qo'llash bilan bog'liq. Jamoaviy mehnat nizolari esa umumiy mehnat shartlarini belgilash, jamoa
shartnomalari va kelishuvlarini tuzish va o'zgartirish, mehnatga haq to'lash kabi masalalar
bo'yicha kelib chiqadi[2][3].
Hal etish tartibi bo‘yicha farqlar
Yakka tartibdagi mehnat nizolarini hal etish tartibi mehnat nizolari komissiyalari yoki sudlar
tomonidan amalga oshiriladi[4]. Jamoaviy mehnat nizolarini hal etish esa muzokaralar, kelishuv
komissiyasi, mediator ishtirokida, zarur hollarda qonunda belgilangan tartibda ish tashlash orqali
amalga oshiriladi[3].
Xulosa
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
123
Yakka tartibdagi va jamoaviy mehnat nizolari o'rtasidagi farqlarni tushunish mehnat huquqiy
munosabatlar barcha ishtirokchilarining huquq va majburiyatlarini to'g'ri anglash hamda nizoli
holatlarni samarali hal etish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Mehnat nizolarini o'z vaqtida va
adolatli hal etish mexanizmlari mehnat munosabatlarida barqarorlikni ta'minlash, xodimlar va ish
beruvchilar o'rtasidagi o'zaro ishonchni mustahkamlash hamda mehnat huquqlari va qonuniy
manfaatlarning himoya qilinishini kafolatlash nuqtai nazaridan alohida ahamiyatga ega. Mehnat
qonunchiligining takomillashtirilishi va mehnat nizolarini hal etish mexanizmlarining
samaradorligini oshirish bo'yicha doimiy islohotlar olib borish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
2. O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi.
3. Mehnat huquqi: amaliyotga kirish / Elizabet Eylott-T.:TDYU nashiriyoti,2023.
4. Mualliflar jamoasi: 000 Mehnat huquqi. Darslik. -T.: TDYU nashriyoti, 2020. - 282 bet
5. O‘zbekiston Respublikasining 2018-yil 3-iyulidagi 482-son “Mediatsiya to‘g‘risida”gi
qonuni.
6.
7.
Advice.uz https://advise.uz/oz/document/3031
8.
https://uzmarkaz.uz
