INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
265
Shukrullayev Jahongir
GulDPI 2-bosqich magistranti
Tel:+998904776601
O‘ZBEKISTON VA TURKIYA TA’LIM TIZIMIDA YOSH DAVRLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston va Turkiya ta’lim tizimlarida yosh davrlari va
ularning ta’lim jarayoniga ta’siri o‘rganiladi. Har ikki mamlakatda bolalarning yoshiga qarab
ta’lim bosqichlariga ajratish tizimi mavjud bo‘lib, bu bosqichlar mazmunan bir-biriga yaqin
bo‘lsa-da, tarixiy, madaniy va metodologik jihatlarda farqlanadi. Yosh davrlarini aniqlashda
psixologik, pedagogik va sotsiologik yondashuvlar muhim rol o‘ynaydi.
Kalit so‘zlar:
Yosh davrlari, ta’lim tizimi, pedagogika, maktabgacha ta’lim, o‘rta ta’lim,
O‘zbekiston, Turkiya.
Ta’lim tizimi – bu jamiyatda shaxsni har tomonlama rivojlantirishga xizmat qiluvchi asosiy
ijtimoiy institutlardan biridir. Har bir insonning individual rivojlanish jarayoni, ayniqsa, yosh
davrlarining to‘g‘ri aniqlanishi ta’lim samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Turli
mamlakatlarda yosh davrlarini ajratish metodikasi o‘ziga xos bo‘lib, u ta’lim siyosati, madaniy
qadriyatlar, tarixiy rivojlanish va xalqaro tajribalarga asoslanadi.O‘zbekiston va Turkiya
davlatlari mustaqil rivojlanish yo‘lini tanlagan, o‘z ta’lim tizimlarini milliy va xalqaro talablar
asosida takomillashtirib borayotgan davlatlardandir. Har ikki mamlakatda yosh davrlariga oid
tasniflar maktabgacha yoshdan to oliy ta’limgacha bo‘lgan bosqichlarni qamrab oladi.
1. O‘zbekistonda yosh davrlari va ta’lim tizimi:
O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimi
davlat tomonidan belgilangan qonun va nizomlarga asosan tashkil etilgan. Ta’lim qonuniga ko‘ra,
bolalar 3 yoshdan boshlab maktabgacha ta’lim muassasalariga jalb etiladi. Umuman olganda,
quyidagi yosh davrlari mavjud:
Maktabgacha ta’lim (3–6 yosh):
Bu bosqichda bolalarning og‘zaki nutqi, jismoniy
rivojlanishi, emotsional-intellektual tayyorgarligi shakllantiriladi. Bog‘cha yoki oilaviy
maktabgacha ta’lim xizmatlari mavjud.
Boshlang‘ich ta’lim (7–10 yosh):
1–4-sinflar. O‘quvchilarda o‘qish, yozish, hisoblash,
tabiatni kuzatish kabi ko‘nikmalar shakllantiriladi.
Umumiy o‘rta ta’lim (11–15 yosh):
5–9-sinflar. Asosiy fanlar chuqur o‘rgatiladi.
Psixologik jihatdan qiyin davr hisoblanadi (o‘smirlik bosqichi).
O‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi (15–18 yosh):
Bu bosqichda o‘quvchilar
akademik litsey yoki kasb-hunar maktablariga yo‘naltiriladi. Ixtisoslashuv boshlanadi.
Oliy ta’lim (18 yoshdan boshlab):
Bakalavriat (4 yil), magistratura (2 yil) va
doktorantura (3 yilgacha).
Yosh davrlarini belgilashda A.V. Petrovskiy, L.S. Vygotskiy, D.B. Elkonin kabi psixologlar
nazariyalari asos qilib olinadi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
266
2. Turkiyada yosh davrlari va ta’lim tizimi:
Turkiya Respublikasi ta’lim tizimi ham davlat
tomonidan boshqariladi va Milliy Ta’lim Vazirligi (MEB) tomonidan tartibga solinadi.
Turkiyada yosh davrlari quyidagicha tasniflanadi:
Okul Öncesi Eğitim (3–5 yosh):
Maktabgacha ta’lim bolalar bog‘chalarida tashkil
etiladi. Ijtimoiylashuv, nutq, ijodiy fikrlash rivojlantiriladi.
İlkokul (6–9 yosh):
1–4-sinflar. Boshlang‘ich ta’lim maktablarida o‘quvchilar asosiy
savodxonlik va axloqiy tarbiya oladilar.
Ortaokul (10–13 yosh):
5–8-sinflar. Matematika, fizika, tarix, dinshunoslik fanlari
o‘rgatiladi.
Lise (14–17 yosh):
9–12-sinflar. Umumiy litsey, ilmiy litsey va kasbiy litsey turlari
mavjud. Ixtisoslashgan o‘qitish olib boriladi.
Üniversite (18+ yosh):
Bakalavriat (4 yil), magistratura (2 yil), doktora (3 yilgacha).
Turkiya ta’limida yoshga oid yondashuvlarda Piaget, Erikson va Kohlberg kabi olimlarning
nazariyalariga asoslaniladi. Shuningdek, yevropacha “kompetensiya asosida o‘qitish”
yondashuvi faol qo‘llaniladi.
3.O‘xshashliklar va farqlar:
O‘xshashliklar:
Har ikki mamlakatda ta’lim tizimi bosqichlarga ajratilgan va majburiy ta’lim 9-sinfgacha
davom etadi.
Maktabgacha ta’lim 3 yoshdan boshlanadi.
Boshlang‘ich ta’lim 4 yil davom etadi.
Oliy ta’lim bosqichi deyarli bir xil: bakalavriat, magistratura va doktorantura.
Farqlar:
Mezoni
O‘zbekiston
Turkiya
Boshlang‘ich ta’lim
yoshi
7 yosh
6 yosh
O‘rta ta’lim tuzilmasi 9-sinfgacha umumiy ta’lim, keyin
litsey/kasb-hunar
8-sinfgacha umumiy ta’lim, 9–12-
sinfda litsey
Pedagogik
yondashuvlar
Sovetcha va milliy usullar asosida
Yevropa tajribasi, kompetensiya
yondashuvi
Ixtisoslashuv
boshlanishi
15 yoshdan
14 yoshdan
Xulosa
O‘zbekiston va Turkiya ta’lim tizimlarida yosh davrlari o‘quvchilarning jismoniy, ruhiy va
ijtimoiy rivojlanishini hisobga olgan holda belgilangan. Har ikki davlatda bu jarayon pedagogik
va psixologik nazariyalar asosida shakllangan bo‘lib, o‘ziga xos madaniy va tarixiy omillar ta’sir
ko‘rsatadi. O‘zbekiston sovet davridan qolgan tizimni milliylashtirish yo‘lida harakat qilayotgan
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
267
bo‘lsa, Turkiya esa yevropacha integratsiyalashgan, zamonaviy modelga asoslangan tizimni
amalda qo‘llamoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020.
2. Milliy Ta’lim Vazirligi (MEB) Rasmiy sayti –
3. Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society.
4. Erikson, E. (1963). Childhood and Society.
5. Elkonin, D.B. (1984). Psikhologiya razvitia uchebnoy deyatelnosti.
6. Piaget, J. (1972). The Psychology of the Child
