INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
542
Aliyeva Sharofatoy Sardorbekovna
Kokand university Andijon filiali
Davolash yo’nalishi 2-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar :
Xo’djayeva Dilnoza Bobirovna
BACHADON BO’YNI EROZIYA KELIB CHIQISH SABABLARI
Annotatsiya:
Bachadon boʻyni eroziyasi — ayollarda keng tarqalgan kasallik boʻlib, u bachadon
boʻyni epiteliysining silliqligi va yaxlitligini buzilishi natijasida yuzaga keladi. Ushbu maqola
bachadon boʻyni eroziyasining sabablari, turlari, diagnostika usullari, davolash yoʻllari va
profilaktik choralari haqida batafsil ma’lumot beradi. Maqolada bemorlar uchun xavfsizlik va
kasallikning oldini olish uchun e’tiborga qaratilishi lozim boʻlgan profilaktika choralariga ham
alohida urgʻu berilgan. Bachadon boʻyni eroziyasi ayollarda reproduktiv salomatlikka jiddiy
taʼsir koʻrsatishi mumkin, shu bois uni erta aniqlash va davolash muhim hisoblanadi. Ushbu
maqola tibbiyot mutaxassislari va umumiy oʻquvchilar uchun foydali boʻlishi mumkin, chunki
unda kasallikning klinik belgilari, zamonaviy davolash usullari va zamonaviy tibbiyotdagi
yutuqlar keltirilgan.
Kalit soʻzlar
: bachadon boʻyni eroziyasi, bachadon epiteliysi, diagnostika, davolash usullari,
profilaktika, reproduktiv salomatlik, ayollar kasalliklari, kolposkopiya, krioterapiya, lazer
terapiya
Abstract:
Cervical erosion (cervical ectopy) is a common condition affecting many women,
characterized by the disruption of the smooth and intact epithelial lining of the cervix. This
article provides an in-depth overview of the causes, types, diagnostic methods, treatment options,
and preventive measures for cervical erosion. Early detection and treatment are crucial as
untreated cervical erosion may impact reproductive health and can lead to more serious
conditions, such as cervical cancer. The article also discusses modern advancements in the
diagnosis and management of this condition, offering valuable insights for both healthcare
professionals and the general public. The prevention strategies outlined aim to reduce the risk of
recurrence and complications, enhancing overall women's health and well-being.
Keywords:
cervical erosion, cervical epithelium, diagnosis, treatment methods, prevention,
reproductive health, gynecological diseases, colposcopy, cryotherapy, laser therapy.
Bachadon boʻyni eroziyasi (servikal eroziya) ayollarda tez-tez uchraydigan kasallik boʻlib,
asosan bachadon boʻyni epiteliysi zararlanishi yoki shikastlanishi bilan tavsiflanadi. Ushbu
kasallik ayollarning hayot sifatiga va reproduktiv salomatligiga salbiy taʼsir qilishi mumkin.
Tadqiqotlarga koʻra, bachadon boʻyni eroziyasi bilan kasallangan ayollarda boshqa jiddiy
patologiyalar, jumladan, bachadon boʻyni saratoni rivojlanishi xavfi ortadi.
Bachadon bo'yni
eroziyasining asosiy sabablari orasida gormonal o'zgarishlar, yallig'lanish jarayonlari,
shikastlanishlar, infektsiyalar, spirtli ichimliklarni o'z ichiga olgan gigiena vositalar foydalanish,
shuningdek, agressiv mahalliy kontratseptiv vositalardan foydalanish kiradi. Haqiqiy eroziya
ko'pincha surunkali endoservitsit fonida paydo bo'ladi.[1]
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
543
Ginekologlar qabulida deyarli har ikkinchi bemorga bachadon bo’yni eroziyasi tashxisi
qo’yiladi. Umuman olganda, bu kasallik bola tug’ish yoshidagi ayollarda eng tez-tez
uchraydigan patologiyalardan biri hisoblanadi. Bachadon bo’yni eroziyasi (endoservikoz,
bachadon bo’yni ektopiyasi) — uning vaginal qismidagi shilliq qavatining yaxlitligi buzilishi,
defekti yoki yaralar bilan qoplanishidir. Eroziya bachadon va uning ortiqlariga infektsiya
kirishiga yo’l ochadi va kichik tosning surunkali yallig’lanishi kasalliklarini rivojlanishiga sabab
bo’ladi, hatto bepushtlikka olib kelishi ham mumkin. Bachadon eroziyasining eng xavfli
asorati , shuki uning yomon sifatli o’simtaga aylanishidir. Shuning uchun bu kasallikni imkon
qadar tezroq aniqlash juda muhim ahamiyatga egadir.
Bachadon bo’yni kelib chiqish sabablari quyidagilardir:
1.Gormonal buzilishlar va immunitetning pasayishi, hayz siklining buzilishlari;
2.Jinsiy hayotning juda erta boshlanishi, shuningdek, erta homiladorlik va tug’ruq;
3.Jinsiy hamrohlarning tez-tez o’zgarishi;
4.Qoniqarsiz shaxsiy gigiena;
5. Og’ir tug’ruq, abort va boshqa tibbiy manipulyatsiya natijasidagi mexanik jarohatlar;
6. Vaginal kontratseptivlarni noto’g’ri ishlatish yoki noto’g’ri chayish, juda qo’pol jinsiy aloqa
tufayli;
7. Siydik-tanosil tizimining yallig’lanish va infektsion kasalliklari, shu jumladan ularni kech va
noto’g’ri davolash;
8. Bakterial va virusli kasalliklar. [1]
Bachadon boʻyni eroziyasi ikki asosiy turga boʻlinadi:
-qayta tiklanadigan (yuza) eroziya: epiteliyning sirt qismini qamrab oladi va oddiy shifobaxsh
vositalar yordamida davolanishi mumkin.
-surunkali eroziya: bu holatda epiteliyning chuqur qatlamlari zararlanadi, shuningdek, bachadon
boʻyni saratoni xavfini oshiradi.
Bulardan tashqari chin, psevdoeroziya va tug’ma. Chin eroziya deyilganda aynan o’sha
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
544
ginekologik tekshiruvlarda bosilganida qonaydigan yorqin qizil dog’ tushuniladi. Bunday
eroziya shunisi bilan xavfliki, zararlangan hududlarda yiring paydo bo’lishi mumkin. Qoida
tariqasida, chin eroziya ikki hafta davom etadi, keyin u biriktiruvchi to’qima bilan qoplanadi va
psevdoeroziyaga aylanadi.
Bachadon bo’ynining psevdoeroziyasi
—
bu diametri 5 mm ga teng bo’lgan dumaloq qizil
hududni nazarda tutadi, uning ustida ham yiring hosil bo’lishi mumkin, ayniqsa, kasallik uzoq
vaqtdan beri davom etayotgan bo’lsa, ko’pchilik hollarda esa aynan shunday bo’ladi.
Psevdoeroziya qonida ayol gormonlari yuqori bo’lgan qizlar uchun xosdir va bachadon bo’yni
kanali chegarasidan tashqariga chiqib ketishi mumkin. Psevdoeroziyaning xavfi uning yomon
sifatli shaklga aylanishi mumkinligi bilan bog’liq.
Ba’zan, yosh yoki o’smir qizlarni ko’rikdan o’tkazayotganda, ginekolog bachadon bo’ynida
silindrik epiteliya siljishini aniqlaydi, kolposkopiyada esa uni yorqin qizil rangga bo’yalganini
ko’rish mumkin. Bu, tug’ma eroziya deb ataladi va uni davolashga hojat yo’q, chunki amalda u
hech qachon onkologik kasallikka aylanmaydi.[2]
Bachadon bo’yni eroziyasi alomatlari quyidagilar hisoblanadi:
Bachadon bo’yni eroziyasi bilan bog’liq vaziyat bu kasallikning aniq belgilari yo’qligi va ko’p
hollarda o’zini umuman namoyon qilmasligi bilan ham murakka kasallik hisoblanadi. Bu
kasallikning asosiy belgilari :
Menstruatsiyalar orasida qonli, ba’zida esa yiringli ajralmalar ajralishi, masalan jinsiy
aloqadan keyin ham sodir bo’lishi mumkin;
Qindan yoqimsiz hidli ajralmalarning kelishi;
Ko’proq qon kelishli va uzoq muddatli menstruatsiya sikli;
Siydik chiqarish yoki jinsiy aloqa paytida qorinning pastki qismidagi og’riqlar paydo
bo’lishi.
Bemorni tekshirish vaqtida ginekolog dastlab bachadon bo’ynini ko’zgular yordamida tekshiradi
hamda, uning shilliq qavatida ginekologik asbob bilan aloqa qilganda qondaydigan, sog’lom
to’qimalar fonidagi yorqin qizil rangli dog’ ko’rinishdagi epiteliy nuqsonlari aniqlanishi mumkin.
Ammo har qanday holatda, shuningdek kolposkopiya ham amalga oshiriladi va onkologik
kasalliklarni istisno qilish uchun eroziya yuzasidan surtma olinadi va tahlil qilinadi. Bachadon
bo’ynini tasvirni 25-32 marta oshiradigan optik asbob bilan tekshirish mutlaqo og’riqsizdir.
Bachadon bo’yni eroziyasini davolash
Bu kasallkni davolash majburiy hisoblanadi, chunki bu kasallikni e’tiborsiz qoldirish yomon
yoki yaxshi sifatli o’smalar, shuningdek, kasallikning og’ir shakllari rivojlanishiga olib keladi.
Kasallikni operatsiyasiz davolash ham samarali bo’lishi mumkin, bunda muayyan usul
kasallikning og’irlik darajasi, kattaligi, shiakstlanish tuzilishi va birgalikda kechayotgan
kasalliklar mavjudligiga qarab tanlanadi. Eroziyani davolashning bir bo’lagi sifatida bemorlarga
yallig’lanishga qarshi va gormonal, shuningdek antibakterial va antivirus preparatlar, jumladan,
mahalliy ta’sir ko’rsatuvchi preparatlar buyuriladi. Yordamchi davolash sifatida odatda
immunitetni oshiruvchi va umumiy mustahkamlovchi vositalar belgilanadi. Agar patologiya erta
bosqichda aniqlansa, u jarrohlik usullaridan foydalanmasdan ham butunlay davolanishi mumkin.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
545
Bachadon bo'yni eroziyasini davolash shilliq qavatning yaxlitligini tiklashga va infektsiya yoki
malign o'sma kabi mumkin bo'lgan asoratlarni oldini olishga qaratilgan. Davolash usullari eroziv
hududning hajmini, bemorning umumiy holatini va birga keladigan kasalliklarning mavjudligini
hisobga olgan holda individual ravishda tanlanadi. Dorilar bilan ham davolashda Yallig'lanishga
qarshi dorilar aniq yuqumli-yallig'lanish jarayoni mavjud bo'lganda qo'llaniladi. Antibakterial,
antiviral yoki antifungal vositalardan (metronidazol, flukonazol) foydalanish ko'rsatiladi.
Immunostimulyatorlar umumiy va mahalliy immunitetni oshirish uchun ishlatiladi, bu esa
shikastlangan endoservikal shilliq qavatning tezroq tiklanishiga yordam beradi.
Mahalliy ravishda ginekolog to'qimalarning yangilanishini rag'batlantiradigan dori-darmonlarni
buyuradi: malhamlar va shamlar (metiluratsil, dengiz itshumurt yog'i bilan süpozituar). Ular
epitelizatsiya jarayonini tezlashtirish uchun ham qo'llaniladi.[1]
Jarrohlik. Mahalliy terapiya samarasiz bo'lsa, eroziv joylarni jarrohlik yo'li bilan olib tashlash
amalga oshiriladi. Barcha ayol ginekologlar minimal invaziv usullardan foydalanadilar. Eroziv
to'qimalarning o'zgarishi uchun diatermokoagulyatsiya qo'llaniladi. Usul bachadon bo'yni
eroziyasini elektr toki bilan kuydirishni o'z ichiga oladi. U kamdan-kam qo'llaniladi va uzoq
tiklanish davrini talab qilishi mumkin. Jarayon zararlangan hududning keng nekroziga olib
keladi, bu esa keyingi yangilanishni rag'batlantiradi. Usul samarali, ammo chandiq
to'qimalarining shakllanishi xavfi tufayli ehtiyotkorlik talab etiladi. Eroziyani yo'qotishning
zamonaviy va eng yumshoq usuli - bu lazerdan foydalanish. Atrofdagi to'qimalarning aniqligi va
minimal shikastlanishi bilan ajralib turadi. Muzlatish patologik hujayralarning o'limiga olib
keladi, shundan so'ng ular asta-sekin rad etiladi va normal to'qimalar tiklanadi. Kriyodestruksiya
yuzaki eroziyalarni davolash uchun javob beradi.
Radioto'lqinli jarrohlik ham qo'llaniladi - patologik to'qimalarning koagulyatsiyasi va patologik
epiteliyaga kontaktsiz ta'sir qilish uchun yuqori chastotali radio to'lqinlardan foydalanish. Bu
shilliq qavatning minimal zararlanishi bilan to'qimalarning koagulyatsiyasiga erishish imkonini
beradi.
Kimyoviy koagulyatsiyadan foydalanish mumkin. Turli xil kimyoviy moddalar patologik
hujayralardagi oqsillarning katlanishiga olib keladi, bu ularning yo'q qilinishiga va keyinchalik
sog'lom epiteliya bilan almashtirilishiga olib keladi. Usul kichik eroziyalar uchun afzalroq va
diatermokoagulyatsiya bilan solishtirganda kamroq invazivdir.
Lazer terapiyasi eng samarali hisoblanadi. Bu patologik o'zgargan hujayralarni bug'lantirish
(bug'lash) uchun mo'ljallangan yuqori intensiv lazer nuridan foydalanishga asoslangan. Bu usul
atrofdagi sog'lom hujayralarga minimal zarar etkazgan holda yuqori aniqlikdagi to'qimalarni olib
tashlash imkonini beradi.[2]
Bachadon bo'yni eroziyasini davolash patologik epiteliyni yo'q qilishga va sog'lom
to'qimalarning yangilanishini rag'batlantirishga qaratilgan. Qayta tiklovchi va yallig'lanishga
qarshi komponentlarni o'z ichiga olgan maxsus malhamlar, shamlar va tamponlardan foydalanish
eroziyaning tabiiy davolanishiga yordam beradi. Mahalliy davolanishni minimal invaziv usullar
bilan birlashtirish mumkin.
Shuningdek, ayolga muntazam ravishda ginekologik tekshiruvlar o'tkazish va qo'llaniladigan
usullarning samaradorligini baholash uchun profilaktik kolposkopiya qilish tavsiya etiladi.
Eroziya takrorlanishi mumkin. Buni faqat qattiq tibbiy nazorat orqali kuzatish mumkin. Oldini
olish reproduktiv tizimning sog'lig'ini saqlashga va eroziyaning paydo bo'lishiga yordam
beruvchi omillarning ta'sirini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuini o'z ichiga oladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
546
Bu kasallikni oldini olish uchun o’z navbatida sog'lom turmush tarzini saqlash ko'rsatiladi. Bu
muvozanatli ovqatlanish, yomon odatlardan voz kechish (chekish, spirtli ichimliklarni iste'mol
qilish) va muntazam jismoniy faoliyatni o'z ichiga oladi. Jinsiy yo'l bilan yuqadigan
infektsiyalardan himoya qilish uchun kontratseptsiyaning to'siq usullaridan (prezervativ)
foydalanish tavsiya etiladi. Onkogen shtammlar bilan infektsiyani oldini olish uchun HPV
(papillomavirus) ga qarshi emlashni joriy qilish mumkin, bu ayollarda eroziyaning malignitesi
sabablaridan biridir.[5]
Muntazam ginekologik tekshiruvlar zarur. Xavf ostida bo'lgan ayollar patologik o'zgarishlarni
erta aniqlash maqsadida servikal smear va kolposkopiyaning sitologik tekshiruvidan o'tadilar.
Yallig'lanish kasalliklarini o'z vaqtida davolash ham endoserviksdagi eroziv o'zgarishlarni oldini
oladi. Servitsit, vaginit va boshqa yuqumli va yallig'lanish jarayonlarini etarli darajada davolash
ektopiyaning oldini olishning asosiy usullaridan biridir.
Gormonal buzilishlarni kuzatish va tuzatish ko'rsatiladi. Agar kerak bo'lsa, ayolga endokrinolog
bilan maslahatlashish va tegishli gormonal terapiyani o'tkazish tavsiya etiladi. Jinsiy organlarni
to'g'ri parvarish qilish, ayniqsa vaginal infektsiyalarning kuchayishi davrida kuchli yallig'lanishni
oldini oladi. Agressiv gigiena vositalaridan va ichki mikroflorani buzadigan va qo'ziqorin va
boshqa tegishli kasalliklar xavfini oshiradigan dushdan ortiqcha foydalanishdan saqlanish tavsiya
etiladi.[2]
Shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish va tasodifiy jinsiy aloqalardan qochish bilan doimiy
jinsiy hamrohning mavjudligiga e’tibor berish kerak, ammo bu ayol sog’lig’ini saqlashning
umumiy normalaridir. Bachadon bo’yni eroziyasini aniqlash va davolash uchun jiddiy
oqibatlarni kutmasdan, uni o’z vaqtida aniqlashga faqatgina har olti oyda bir marotaba ginekolog
huzurida profilaktik tekshiruvlardan o’tish orqali erishish mumkin. Bu kasallikni oldini olishning
asosiy chorasi. Kasallik aniqlanganda undan qo’rqmaslik kerak, ayniqsa bugungi kunda shafqatli
juda ko’p usullar mavjudligini hisobga olganda. Buning o’rniga, o’z vaqtida davolanmaslik
oqibatlaridan ehtiyot bo’lish kerak, chunki bu saraton kasalligining boshlanishiga qadar turli xil
asoratlarga olib keladi. Bugungi kunda eroziya samarali davolanmoqda, shu sababli uni uy
sharoitida mustaqil davolashga, xalq tabobati vositlarini qo’llashga hojat yo’q, ular bir
ko’rinishda samara berishidek taassurot uyg’otsa ham, mavjud vaziyatni og’irlashtirib yuborishi
mumkin.[4]
Xulosa
Bachadon boʻyni eroziyasi ayollar reproduktiv salomatligiga salbiy taʼsir qiluvchi jiddiy
kasalliklardan biridir. Kasallikni erta aniqlash va davolash yordamida xavflarni kamaytirish
mumkin. Profilaktika choralariga rioya qilish va davolash usullaridan toʻgʻri foydalanish
kasallikdan himoyalanishda muhim rol oʻynaydi. Maqolada keltirilgan diagnostika va davolash
usullari bemorlar va tibbiyot mutaxassislari uchun asosiy maʼlumot manbai boʻlib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Akilova, M. M., & Karimova, N. (2022). Ayollarda reproduktiv salomatlik va uning
muammolari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
2. Ismoilova, G. X. (2020). Ginekologiyada zamonaviy diagnostika va davolash usullari.
Toshkent: Tibbiyot fanlari markazi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
547
3. Sattorov, O. T., & Rashidov, B. T. (2019). "Bachadon boʻyni kasalliklarini diagnostika
qilishning yangi yondashuvlari." Oʻzbekiston tibbiyoti jurnali, 4(5), 35–42.
4. Ferlay, J., et al. (2020). Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence
and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians,
70(6), 394–424.
5. Saldanha, G., & Nayar, R. (2017). "The Bethesda system for reporting cervical cytology:
Definitions, criteria, and explanatory notes."
