INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
539
Sotvoldiyeva Zarifaxon Rustamjon qizi
Kokand University Andijon filiali
Tibbiyot fakulteti davolash ishi yo’nalishi 24-17 guruh talabasi
+998901457673
Ilmiy rahbar:
Maripjonov Jasurbek Ma’mirjon o’g’li
Kokand University Andijon filiali o’qtuvchisi;
jasurbekmaripjonov122@gmail.com
https://orcid.org/0009-0001-3523-4865
JIGAR KASALLIKLARI ICHIDA KAMYOB, AMMO XAVFLI: EXINAKOKKOZ
Annotatsiya:
Ushbu maqolada kamyob, ammo jiddiy klinik oqibatlarga olib keluvchi parazitar
jigar kasalligi — exinakokkoz haqida batafsil ma’lumot berilgan. Uning etiologiyasi, patogenezi,
klinik ko‘rinishlari, tashxis va davolash usullari chuqur yoritilgan. Profilaktik chora-tadbirlar
haqida ham so‘z yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
Exinakokkoz, Echinococcus granulosus, jigar kistasi, parazitar infektsiya, PAIR
usuli, albendazol, tashxis, zoonoz, profilaktika
Аннотация:
В данной статье представлена подробная информация о редком, но
вызывающем серьёзные клинические последствия паразитарном заболевании печени —
эхинококкозе. Освещены его этиология, патогенез, клинические проявления, методы
диагностики и лечения. Также рассмотрены профилактические меры.
Ключевые слова:
эхинококкоз, Echinococcus granulosus, киста печени, паразитарная
инфекция, метод PAIR, альбендазол, диагностика, зооноз, профилактика.
Jigar kasalliklari orasida virusli gepatitlar, yog‘li gepatoz, sirroz kabi keng tarqalgan
patologiyalar mavjud bo‘lsa-da, ba’zida kamyob, ammo salomatlik uchun jiddiy xavf
tug‘diruvchi parazitar kasalliklarga ham duch kelinadi. Ulardan biri — exinakokkoz. Bu kasallik
zoonoz xususiyatga ega bo‘lib, odam organizmiga tasodifiy oraliq xo‘jayin sifatida tushgach,
jigarda yoki boshqa parenximatoz organlarda kista (kavernoz shakllanish)lar hosil qiladi.
Kistalar asta-sekin kattalashib, atrof to‘qimalarga bosim o‘tkazishi, mexanik to‘siqlar va hatto
hayot uchun xavfli anafilaktik reaksiya chaqirishi mumkin. Kasallikning epidemiologik xavfi va
davolashning murakkabligi uni muhim tibbiy muammo sifatida ko‘rsatadi.
Etiologiyasi va patogenezi.
Exinakokkozning etiologik omili — Echinococcus turkumiga
mansub tasmasimon chuvalchanglardir. Eng ko‘p tarqalgan shakli Echinococcus granulosus
bo‘lib, u oddiy gidatid kista hosil qiladi. Echinococcus multilocularis esa alveolyar
ekinakokkozni chaqiradi, bu shakli o‘sma kasalligiga o‘xshash tarzda infiltrativ tarzda o‘sadi.
Parazitning hayot aylanish sikli murakkab bo‘lib, asosiy egasi — itlar, qoplonlar va boshqa
yirtqichlar bo‘lsa, oraliq egalari — chorva hayvonlari (qo‘y, qoramol, echki) va tasodifan odam
bo‘lishi mumkin. Odam parazit tuxumlarini ifloslangan tuproq, oziq-ovqat yoki suv orqali qabul
qiladi. Tuxum ichakda ochilib, onkosferalar qon va limfa oqimi orqali jigarga yetib boradi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
540
Jigarda ular kista shaklida rivojlanadi — bu kista ichida protoskolekslar hosil bo‘lib, yangi
parazitlar rivojlanadi.
Klinik belgilari.
Kasallik dastlab simptomsiz kechadi, chunki kista asta-sekin rivojlanadi. Klinik
manzara kistalarning soni, o‘lchami va joylashuviga qarab farqlanadi.
Asosiy belgilar:
Yengil bosqichda: o‘ng qovurg‘a ostida og‘riq yoki bosim, ishtahaning yo‘qolishi, yengil
dispepsik alomatlar.
O‘rta bosqichda: jigar kattalashgan, bosilsa og‘riqli, surunkali charchoq, holsizlik.
Asoratlangan bosqichda: kista yorilishi (anafilaktik shok, peritonit), kistaning safro yo‘llariga
bosim berishi (sariqlik, xolangit), vena kavernozasining siqilishi (portal gipertenziya).
Jigar kistalarining klinik jihatdan o‘xshashligi boshqa gepatobiliar kasalliklar bilan aralashishiga
olib kelishi mumkin, bu esa differensial diagnostikani muhim qiladi.
Diagnostika.
Kasallikni aniqlash uchun zamonaviy instrumental va laborator usullar birgalikda
qo‘llaniladi:
*
Ultratovush tekshiruvi (UZI): parazitar kistalarni aniqlashda eng oson va arzon usul. Kistalar
anechogen, ba'zida ko‘p kamerali shaklda ko‘rinadi.
*
Kompyuter tomografiyasi (KT) va magnit-rezonans tomografiya (MRT): kistaning joylashuvi,
devor qalinligi, ichki tuzilmasi va atrof to‘qimalarga ta’sirini aniqlashda aniqligi yuqori.
*
Serologik testlar: ELISA, IFA, RSK testlar orqali Echinococcus antigenlariga qarshi
antitanalarni aniqlash mumkin.
*
Gemogramma: eozinofiliya, oq qon hujayralarining ko‘payishi aniqlanishi mumkin.
*
Biopsiya: faqat zarur hollarda, anafilaktik shok xavfi tufayli ehtiyotkorlik bilan qo‘llaniladi.
Davolash.
Exinakokkozda konservativ va jarrohlik yondashuvlar mavjud:
1. Jarrohlik davolash. Bu usul asosiy hisoblanadi. Quyidagilar qo‘llaniladi:
To‘liq gidatid kistektomiya: kista atrof to‘qima bilan birga olib tashlanadi.
Qisman rezeksiya: kattaligi yoki joylashuvi tufayli to‘liq olib tashlash imkonsiz bo‘lsa.
PAIR usuli: punksiya, aspiratsiya, irrigatsiya va reaspiratsiya — kichik invaziv usul bo‘lib,
ultratovush nazorati ostida kistani drenajlash orqali amalga oshiriladi.
Farmakologik davolash.
Albendazol (10-15 mg/kg/kun, 28 kunlik sikllar bilan);
Mebendazol — alternativ dori, uzoq muddatli kurslar bilan beriladi;
Ushbu dorilar operatsiyadan oldin yoki keyin, shuningdek operatsiya mumkin bo‘lmagan
hollarda qo‘llaniladi.
Profilaktika.
Exinakokkozni nazorat qilishda sanitar-gigiyena qoidalariga rioya qilish hal
qiluvchi ahamiyatga ega:
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
541
Uy hayvonlarini muntazam tekshirtirish va davolash;
Hayvon so‘yish va ichki a’zolarni utilizatsiya qilishda ehtiyotkorlik;
Qo‘llarni yuvish, meva-sabzavotlarni to‘g‘ri yuvish;
Qishloq joylarda aholini xabardor qilish va ta’limiy ishlari olib borish.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) ekinakokkozga qarshi kurashni global zoonoz xavf
sifatida belgilagan.
Xulosa
Exinakokkoz — sekin rivojlanadigan, ammo og‘ir oqibatlarga olib keluvchi parazitar kasallikdir.
Jigar bu kasallikda asosiy nishon organ bo‘lib, kistaning hajmi va joylashuviga qarab klinik
belgilari turlicha bo‘ladi. Kasallikni erta aniqlash, aniq diagnostika va zamonaviy davolash
yondashuvlari yordamida hayot uchun xavf tug‘dirmasdan uni bartaraf etish mumkin. Bundan
tashqari, ekinakokkozning oldini olish jamiyat salomatligini saqlashda muhim o‘rin tutadi.
Tibbiyot xodimlari, veterinariya mutaxassislari va aholi o‘rtasidagi hamkorlik bu borada muhim
ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Brunetti E., Kern P., Vuitton D.A., Expert consensus for the diagnosis and treatment of cystic
and alveolar echinococcosis in humans. Acta Tropica, 2016.
2. World Health Organization. Echinococcosis: WHO fact sheets, 2019.
3. Pavlovskiy E.N. "Meditsinskaya parazitologiya", Moskva, 2020.
4. Uzbekistan Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. Parazitar kasalliklar bo‘yicha milliy
klinik tavsiyalar, 2022.
5. Harrison’s Principles of Internal Medicine, 21st Edition. McGraw-Hill, 2022.
6. Craig P.S. et al., Prevention and control of cystic echinococcosis, The Lancet Infectious
Diseases, 2017.
