INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
630
Qazaqova Sarvinoz
Guliston Davlat Pedagogika Instituti 2-bosqich magistranti
Qurbonova Gullola
Guliston Davlat Pedagogika Instituti Pedagogika fanlari
bo‘yicha Falsafa Doktori (PhD)
BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA QO‘LLANILADIGAN INTERFAOL
METODLARDAN FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida interfaol metodlardan
foydalanish samaradorligini oshirish masalasi yoritilgan. Tadqiqotda interfaol metodlar
tushunchasi, ularning turlari, afzalliklari va o‘quvchilarning faolligini oshirishdagi o‘rni tahlil
qilingan.
Abstract:
This article discusses the enhancement of the effectiveness of interactive methods used
in mother tongue lessons in primary school. The study analyzes the concept of interactive
methods, their types, benefits, and their role in increasing student engagement.
Kalit so‘zlar:
Boshlang‘ich sinf, ona tili, interfaol metodlar, pedagogik texnologiyalar, ta’lim
sifatini oshirish, o‘quvchilarning faolligi, innovatsion metodlar, dars jarayoni, til o‘qitish,
samarali yondashuvlar.
Keywords:
Primary school, mother tongue, interactive methods, pedagogical technologies,
improving education quality, student engagement, innovative methods, teaching process,
language instruction, effective approaches.
Bugungi globallashuv davrida ta’lim jarayoniga qo‘yilayotgan talablar o‘zgarib, o‘qituvchidan
zamonaviy metodik yondashuvlarni qo‘llashni talab qilmoqda. Ayniqsa, boshlang‘ich sinflarda
ona tili darslarining sifati, bolalarning nutqiy faoliyatini rivojlantirish va ularda tilga bo‘lgan
qiziqishni uyg‘otish uchun interfaol metodlardan samarali foydalanish muhim ahamiyatga ega.
Interfaol metodlar — bu o'quvchilarni o'qitish jarayoniga faol jalb qilishga asoslangan
yondashuvlar bo'lib, ular o'quvchilarni nafaqat tinglash, balki fikr bildirish, savollar berish,
javoblar tayyorlash va muhokama qilish kabi faoliyatlarga ham jalb qiladi. Bu metodlarning
boshlang'ich sinflarda qo'llanilishi o'quvchilarning o'zlashtirish darajasini oshiradi. Misollar:
Gruplarda ishlash
: O'quvchilar o'rtasida jamoaviy ishlarni tashkil etish, guruhda
birgalikda mashqlarni bajarish va natijalarni taqdim etish.
Savol-javoblar
: O'qituvchi va o'quvchilar o'rtasidagi faol muloqot orqali bilimlarni
mustahkamlash.
Muzokaralar va munozaralar
: Fikr almashish va bahs qilish orqali nutqni rivojlantirish.
Ta’lim texnologiyalaridan foydalanish: Zamonaviy texnologiyalar boshlang'ich sinflarda ona tili
o'qitishda keng qo'llanilmoqda. Bu texnologiyalar o'quvchilarning qiziqishini oshirish va ta'limni
samarali qilishga yordam beradi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
631
Kompyuterlar va planshetlar
: O'quvchilar uchun interaktiv o'quv dasturlari, o'yinlar va
testlar orqali bilim olish imkoniyatlarini yaratadi. Bu vositalar yordamida o'quvchilar ona
tili bo'yicha grammatik qoidalarni, so'z boyligini va nutqni rivojlantiradigan mashqlarni
bajaradilar.
Elektron darsliklar va resurslar
: O'quvchilarga o'qish, yozish, tinglash va gapirishni
rivojlantirishga yordam beradigan multimedia resurslari, video darslar, audiokitoblar va
interaktiv mashqlar.
Smart taxtalar
: Interaktiv taxta yordamida o'qituvchilar o'quvchilarga so'zlar va
grammatik qoidalarni ko'rsatib, interaktiv mashqlar orqali faollashtiruvchi va
o'quvchilarni o'qishga rag'batlantiruvchi darslar o'tkazadilar.
Didaktikaga oid adabiyotlarda ta’lim metodlarini to‘g‘ri tanlash va ularni qo‘llash
samaradorligining turli omillar bilan bog‘liqliklari quyidagicha qayd qilinadi:
o
birinchidan,
o‘quv mashg‘ulotlarining didaktik maqsadlari va vazifalariga
bog‘liq;
o
ikkinchidan,
bayon qilinadigan materialning harakteriga bog‘liq;
o
uchinchidan,
ta’lim oluvchilarning bilimi va rivojlanish darajasiga bog‘liq;
o
to‘rtinchidan,
o‘quv jarayonida o‘rganilayotgan fan asoslarining muayyan
(hozirgi) davrdagi metodlariga bog‘liq;
o
beshinchidan,
oliy o‘quv yurti yoki kafedraning sharoitlariga bog‘liq;
o
oltinchidan,
o‘quv jarayonining moddiy-texnik ta’minoti bilan bog‘liq;
yettinchidan,
o‘qituvchining pedagogik mahorati, uning tayyorgarligi va o‘quv
jarayonini tashkil etish darajasi hamda o‘qituvchining hozirgi zamon metodlari bo‘yicha
bilimlariga bog‘liq. Quyida bir nechta takomillashtirilgan metodlarni ko‘rib chiqamiz:
“Scatter-gories” o’yini
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
632
Bu ajoyib o‘yinni ona tili darslarida keng qo‘llash mumkin.Ayniqsa so‘z turkumlarida mavzuga
oid so‘zlar orqali qo‘llanilsa nur ustiga a’lo nur bo‘ladi.Ozgina kreativlik bo‘lsa kifoya.
“Leitner tizimi” metodi
Murakkab mavzularni oson o‘zlashtirish uchun Leitner tizimi. O‘quvchilar qiyin deb bilgan
mavzuni qiziqarli va osonroq o‘zlashtirishda bu metod yaxshi samara beradi. O‘quvchilar bilan
birgalikda qiyin mavzuga doir savolli kartochkalar tayyorlanadi. 5 ta qutiga 5 tadan jami 25 ta
savol. O‘quvchilarning o‘zlari ham savol tayyorlash jarayonida ishtirok etishlari yanada darsga
qiziqishlarini orttiradi. Shu bilan birga, mavzuni xotiralarida yaxshi saqlab qolishga yordam
beradi.
O‘quvchilar navbat bilan qutilardan savollarni oladilar. Birinchi qutidagi beshala savolga ham
javob berishsa, ikkinchi qutiga o‘tishlari mumkin bo‘ladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
633
Birinchi qutidagi savollarga to‘liq javob bera olmagan o‘quvchilar, to‘g‘ri va to‘liq javob
bergunga qadar o‘sha joylarida qolishadi. Agar ikkinchi, uchinchi, to‘rtinchi, beshinchi qutidagi
savollarga to‘g‘ri va to‘liq javob berisha olmasa, bitta quti ortga qaytishadi. Shartni to'liq-to‘g‘ri
bajargan ishtirokchilar g‘olib bo‘ladilar.
Shunday qilib, ta’lim jarayoni o‘qitishning zamonaviy shakl va metodlariga muvofiq tashkil
etiladigan ko‘pqirrali yaxlit tizim doirasida amalga oshiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Qodirov, A. (2017). Ta'limda interfaol metodlarning samaradorligi. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi.
2. Xodjaev, S. (2015). Kompyuter texnologiyalaridan ta’lim jarayonida foydalanish va interfaol
metodlar. Toshkent: "Yangi asr avlodi" nashriyoti.
3. Rakhimov, M. (2018). Interfaol ta'lim metodlarini samarali qo‘llashning usullarini ishlab
chiqish. Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti.
