INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
689
Shermatova Xilola Mirzayevna
Farg’ona davlat universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti
shermatovahilola1978@gmail.com
Adhamova Fotima Doniyorjon qizi
Farg’ona davlat universiteti Axborot tizimlari va
texnologiyalari yo’nalishi 1-kurs talabasi
O’ZBEKISTONDA KIBERXAVFSIZLIKNI TA’MINLASHNING DOLZARB
MASALALARI VA DASTURCHILARNING BU BORADAGI VAZIFALARI
Annotatsiya:
Ushbu maqola O'zbekistonda raqamlashtirish jarayonining jadallashuvi sharoitida
kiberxavfsizlikni ta'minlashning dolzarb masalalarini tahlil qiladi. Unda mamlakatimizdagi
kiberxavfsizlik holati, mavjud tahdidlar va ularning potentsial oqibatlari ko'rib chiqiladi.
Shuningdek, maqolada dasturchilarning kiberxavfsizlikni mustahkamlashdagi muhim roli,
ularning xavfsiz kod yozish, zaifliklarni aniqlash va bartaraf etish, shuningdek, axborot
tizimlarini himoya qilish bo'yicha vazifalari yoritiladi. Maqola davomida O'zbekistonda
kiberxavfsizlik sohasida malakali dasturchilarni tayyorlashning ahamiyati va bu boradagi
istiqbolli yo'nalishlar muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari davlat organlari, IT kompaniyalari
va ta'lim muassasalari uchun kiberxavfsizlikni ta'minlash bo'yicha strategiyalarni ishlab
chiqishda foydali bo'lishi mumkin.
Kalit so'zlar:
Kiberxavfsizlik, O'zbekiston, Raqamlashtirish, Dasturchilar, Axborot tizimlari,
Xavfsiz kod, Zaifliklar, Tahdidlar, Malakali kadrlar, Ta'lim.
Аннотация:
Данная
статья
анализирует
актуальные
вопросы
обеспечения
кибербезопасности в Узбекистане в условиях стремительной цифровизации. В ней
рассматривается текущее состояние кибербезопасности в стране, существующие угрозы и
их потенциальные последствия. Кроме того, в статье освещается важная роль
программистов в укреплении кибербезопасности, их задачи по написанию безопасного
кода, выявлению и устранению уязвимостей, а также защите информационных систем. В
ходе исследования обсуждается важность подготовки квалифицированных программистов
в области кибербезопасности в Узбекистане и перспективные направления в этой сфере.
Результаты исследования могут быть полезны для государственных органов, IT-компаний
и образовательных учреждений при разработке стратегий по обеспечению
кибербезопасности.
Ключевые слова:
Кибербезопасность, Узбекистан, Цифровизация, Программисты,
Информационные системы, Безопасный код, Уязвимости, Угрозы, Квалифицированные
кадры, Образование.
Annotation:
This article analyzes the current issues of ensuring cybersecurity in Uzbekistan in
the context of rapid digitalization. It examines the current state of cybersecurity in the country,
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
690
existing threats, and their potential consequences. Furthermore, the article highlights the
important role of programmers in strengthening cybersecurity, their tasks in writing secure code,
identifying and eliminating vulnerabilities, as well as protecting information systems. The study
discusses the importance of training qualified programmers in the field of cybersecurity in
Uzbekistan and promising directions in this area. The research findings can be useful for
government bodies, IT companies, and educational institutions in developing strategies for
ensuring cybersecurity.
Keywords:
Cybersecurity, Uzbekistan, Digitalization, Programmers, Information systems,
Secure code, Vulnerabilities, Threats, Qualified personnel, Education.
Kirish
Zamonaviy dunyoda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi va raqamlashtirish
jarayonlarining keng qulochi barcha sohalarga chuqur ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbekiston ham bu
global tendensiyadan chetda qolmay, davlat va jamiyat hayotining turli jabhalariga zamonaviy
texnologiyalarni faol joriy etmoqda. Biroq, raqamlashtirish bilan birga kiberxavfsizlikni
ta'minlash masalasi tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Kiberhujumlar, ma'lumotlarning
sizib chiqishi va axborot tizimlarining ishdan chiqishi kabi tahdidlar davlat, biznes va
fuqarolarning manfaatlariga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Shu bois, O'zbekistonda
kiberxavfsizlikni ta'minlash, mavjud tahdidlarning oldini olish va ularga qarshi kurashish muhim
vazifalardan biri hisoblanadi. Bu jarayonda esa dasturchilar alohida o'rin tutadi. Ushbu maqola
O'zbekistonda kiberxavfsizlikni ta'minlashning dolzarb masalalarini tahlil qiladi va bu borada
dasturchilarning o'rnini, vazifalarini hamda ularning malakasini oshirishning ahamiyatini ko'rib
chiqadi.
#include <iostream>
#include <vector>
#include <string>
using namespace std;
struct CyberSecurityIssue {
string nomi;
string tavsif;
bool dolzarb; // hozirgi kunda dolzarbmi yoki yo'qmi
};
struct DeveloperDuty {
string nomi;
string vazifaTavsifi;
};
struct CyberSecurityInUzbekistan {
vector<CyberSecurityIssue> muammolar;
vector<DeveloperDuty> dasturchiVazifalari;
void chiqarish() {
cout << "O'zbekistonda Kiber Xavfsizlik Masalalari:\n";
for (const auto& muammo : muammolar) {
cout << "- " << muammo.nomi << ": " << muammo.tavsif;
cout << " (Dolzarb: " << (muammo.dolzarb ? "Ha" : "Yo'q") << ")\n";
}
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
691
cout << "\nDasturchilarning Vazifalari:\n";
for (const auto& vazifa : dasturchiVazifalari) {
cout << "- " << vazifa.nomi << ": " << vazifa.vazifaTavsifi << "\n";
}
}
};
int main() {
CyberSecurityInUzbekistan uzbekCyberSec;
uzbekCyberSec.muammolar.push_back({"Fisherlik hujumlari", "Elektron pochta orqali
aldashga urinishlar", true});
uzbekCyberSec.muammolar.push_back({"Zararkunanda
dasturlar",
"Tizimlarga
zarar
yetkazuvchi viruslar va troyanlar", true});
uzbekCyberSec.muammolar.push_back({"Ma'lumotlar sizib chiqishi", "Himoyalanmagan
tizimlardan maxfiy ma'lumotlarning tarqalishi", true});
uzbekCyberSec.dasturchiVazifalari.push_back({"Xavfsiz kod yozish", "Xatolarga yo'l
qo'ymaslik va zaifliklardan qochish"});
uzbekCyberSec.dasturchiVazifalari.push_back({"Kriptografiya
qo'llash",
"Ma'lumotlarni
shifrlash va autentifikatsiyani ta'minlash"});
uzbekCyberSec.dasturchiVazifalari.push_back({"Test va audit", "Tizimlarni doimiy tekshirish
va zaif joylarni aniqlash"});
uzbekCyberSec.chiqarish();
return 0;
}
Adabiyotlar tahlili va metodologiya
So‘nggi yillarda dunyo miqyosida raqamli texnologiyalar jadal rivojlanayotgani sababli,
kiber xavfsizlik masalasi ham dolzarb muammolardan biriga aylangan. O‘zbekiston ham bu
jarayondan chetda qolmagan. Quyidagi adabiyotlarda mamlakatda axborot xavfsizligini
ta'minlash yo'nalishida amalga oshirilayotgan ishlar yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining qarorlari va farmonlari – "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasida axborot
texnologiyalarini rivojlantirish va xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha aniq yo‘nalishlar ko‘rsatilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi axborot xavfsizligini mustahkamlash bo‘yicha qonuniy asoslarni yaratmoqda.Xorijiy
adabiyotlar – “Cybersecurity Essentials” (Cisco), “Computer Security: Principles and Practice”
(William Stallings) kabi asarlarda zamonaviy xavfsizlik tahdidlari, zaifliklar va ularning oldini
olish usullari batafsil yoritilgan. Ilmiy maqolalar va dissertatsiyalar – O‘zbekiston olimlari
tomonidan yozilgan maqolalarda lokal tarmoqlarda yuz berayotgan tahdidlar, viruslar, fishing
hujumlari va ularning oldini olish choralari o‘rganilgan.
Muhokama va natija
Hozirgi davrda O‘zbekistonda kiber xavfsizlik milliy xavfsizlikning ajralmas qismi
sifatida qaralmoqda. Raqamli iqtisodiyotga o‘tish, elektron hukumat tizimining joriy etilishi,
tibbiyot, ta’lim va moliya sohalarining raqamlashtirilishi axborot xavfsizligini ta’minlashni
strategik vazifaga aylantirdi. Ammo tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, quyidagi muammolar hali
ham dolzarb bo‘lib qolmoqda. Axborot tizimlarida zaifliklarning mavjudligi. Dasturiy ta’minot
yaratishda xavfsizlik talablarining yetarli darajada e’tiborga olinmasligi. Dasturchilarning kiber
xavfsizlik bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarining yetarli emasligi. Foydalanuvchilarning axborot
madaniyati pastligi. Dasturchilar bu masalalarda faqat texnik ijrochilar emas, balki tizim
xavfsizligini ta’minlovchi asosiy mutaxassislar sifatida maydonga chiqishlari kerak. Xavfsiz kod
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 1, April 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
692
yozish, shifrlash, foydalanuvchi autentifikatsiyasi, xatoliklarni bartaraf etish, xavfsizlik auditlari
va testlash kabi vazifalar dasturchilarning zimmasiga tushadi. Bu esa ulardan doimiy o‘qish,
zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish va global xavfsizlik standartlariga amal qilishni talab
etadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbekistonda kiber xavfsizlikni ta’minlashda quyidagi asosiy
xulosalarga kelindi. Kiber xavfsizlik sohasi hali to‘liq shakllanmagan, lekin huquqiy va
texnologik asoslar bosqichma-bosqich kuchaytirilmoqda. Dasturchilar axborot xavfsizligini
ta'minlovchi asosiy kuch sifatida qaralishi zarur, ularning bilim va mas'uliyat darajasi tizim
xavfsizligiga bevosita ta'sir qiladi. Kadrlar tayyorlash tizimida xavfsiz dasturlash asoslarini
chuqur o‘rgatish hamda xalqaro sertifikatlarga tayyorlov tizimini kengaytirish zarur. Zamonaviy
tahdidlar tahlili asosida milliy metodikalar, standartlar va tavsiyalar ishlab chiqilishi kiber
muammolarning oldini olishda muhim omil bo‘ladi.
Xulosa
O‘zbekistonda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish jarayonida kiber xavfsizlik
masalasi strategik ahamiyat kasb etmoqda. Kiber tahdidlarning ortib borayotganligi davlat,
tashkilotlar va fuqarolar darajasida axborotlarni himoya qilishga bo‘lgan ehtiyojni
kuchaytirmoqda. Mazkur tahlil natijalariga ko‘ra, quyidagilarni xulosa qilish mumkin. Kiber
xavfsizlikni ta’minlash faqat maxsus xavfsizlik xizmatlarining vazifasi emas, balki har bir
dasturchining mas’uliyatli yondashuvi bilan chambarchas bog‘liq. Dasturchilar xavfsiz kod
yozish, zaifliklarni bartaraf etish, ma’lumotlarni shifrlash, autentifikatsiya tizimlarini joriy etish
orqali kiber xavfsizlik darajasini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonda axborot
xavfsizligiga oid qonunchilik takomillashtirilmoqda, ammo amaliyotda uni to‘liq qo‘llash va
dasturchilarni bu borada yetarlicha tayyorlash talab etiladi. Kiber xavfsizlik madaniyatini
shakllantirish, kadrlar salohiyatini oshirish va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish orqali
barqaror raqamli infratuzilmani rivojlantirish mumkin. Shunday ekan, kiber xavfsizlikni
mustahkamlash – bu faqat texnik jarayon emas, balki jamiyat, davlat va axborot texnologiyalari
sohasi vakillarining hamkorlikdagi harakati bo‘lishi kerak.
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori: “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi.
2020-yil 5-oktabr, PQ-6079-son.
2. “Axborot xavfsizligi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. 2021-yil.
3. O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish
vazirligi rasmiy sayti: www.mitc.uz
4. Stallings, W. Computer Security: Principles and Practice. Pearson Education, 2020.
5. Cisco Networking Academy. Cybersecurity Essentials. Cisco Press, 2022.
6. Tanenbaum, A. S. Modern Operating Systems. Pearson, 2021.
7. OWASP Foundation. Top 10 Web Application Security Risks. 2023-yil nashri.
8. ISO/IEC 27001:2013 – Information technology — Security techniques — Information
security management systems.
9. Saidova, D. A. “Axborot xavfsizligi muammolari va ularni bartaraf etish yo‘llari”. //
O‘zbekiston ilmiy jurnali, 2023, №2.
