Авторы

  • A.Kalandarov, M.Anorbayev
    Guliston davlat universiteti matematika kafedrasi o’qituvchisi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.ijsr.107425

Аннотация

Teorema.(Cheva) Agar ABC uchburchakda AK, BN, va CM chevianalar konkurent bo`lsa, u holda


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

34

CHEVA TEOREMASINI ISBOTLASH

A.Kalandarov, M.Anorbayev

Guliston davlat universiteti matematika kafedrasi o’qituvchisi

Teorema.(Cheva)

Agar ABC uchburchakda AK, BN, va CM chevianalar konkurent bo`lsa, u

holda

munosabat o`rinli bo`ladi.

Isbot

. Bizga ABC uchburchak berilgan bo`lsin.

1-chizma

1) Biz teoremani isbot qilish uchun dastlab BN kesmamizga parallel qilib M nuqtadan AC

tomonga MF kesmani chizib olamiz. BN||MF

2)Fales teoremasiga ko`ra: burchak <CAB uchun hosil bo`ladigan ifodalarni yozib olamiz.Avval

Fales teoremasi haqida ma`lumotlar keltirib o`tamiz.


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

35

Fales teoremasi.

Ma`lum bir burchak tomonlarini to`g`ri chiziqlar bilan kesishimiz tufayli mos

ravishda burchak tomonlaridan nisbatlari bir-biriga teng bo`lgan kesmalar ajraladi, ya`ni biz

hozir <CAB burchakni MF va CN parallel to`g`ri chiziqlar bilan kesganimizda mos ravishda AC

tomondan c va d kesmalar ajratildi, AB tomondan esa a va b kesmalar ajratildi.Teoremaga ko`ra :

tenglikka ega bo`lamiz. AF kesmani umumiy a kesma orqali ifodalaydigan bo`lsak:

AF= a – FN

Endi yuqorida hosil bo`lgan tengligimiz yordamida FN kesmaning qiymatini hisoblab olamiz.

3) Burchak <MBA uchun: Fales teoremasi yordamida hosil bo`ladigan ifodalarni yozib olamiz.

<MBA burchagimiz MF va CN parallel to`g`ri chiziqlar yordamida burchak tomonlarini

kesishimiz natijasida BM tomonnni x va y kesmalarga ajratmoqda, BA tomonni b va FN

kesmalarga ajratmoqda.Demak Fales teoremasi bo`yicha yozib oladigan bo`lsak:

tenglikka ega bo`lamiz.Endi tengligimizning chap va o‘ng tomonlarida turgan ifodalarning bir-

biriga nisbatini oladigan bo`lsak doimo ularning nisbati birga teng bo‘ladi, chunki ikkalasi bir-

biriga teng ifodalar .Ikkita bir xil ifodani bir-biriga bo‘ladigan bo‘lsak doimo javobimiz birga

teng bo`ladi.

Demak, bizda hosil bo`lgan bu tenglik yoki formulaga Menelay teoremasinig ifodasi deyiladi.
4) AK kesmamizga parallel qilib NH kesmamizni chizib olamiz. AK || MH.
Fales teoremasiga ko‘ra: burchak <ACB uchun Fales teoremasi hosil qiladiga ifodalarni yozib

olamiz. <ACB Burchak tomonlarini NH va AK parallel to‘g‘ri chiziqlar bilan kesganimizda

quyidagi tenglik hosil bo‘ladi:


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

36

Bunda CH kesmamiz uzunligini m kesma orqali ifodalaydiga bo‘lsak CH=m-HK ga teng bo‘ladi.

Hosil bo‘lgan tenglikni yuqoridagi ifodaga qo‘yadigan bo‘lsak

5) burchak <CBM uchun Fales teoremasi hosil qiladigan ifodalarni yozib chiqamiz: burchak

<CBM tomonlarini MH hamda AK parallel to‘g‘ri chiziqlarimiz n hamda HK kesmalarga, x va y

kesmalarga ajratmoqda.

Tengligimizdagi HK ni o‘rniga yuqoridagi qiymatini qo‘ysak quyidagi ifoda hosil bo‘ladi.

Endi tenglikning ikki tarafini bir-biriga nisbatini olsak:

ifoda hosil bo‘ldi. Hosil bo‘lgan bu ifoda Menelay teoremasing ifodasi hisoblanadi.Demak, bizda

hosil bo‘lgan Menelay teoremasing ikkita ifodalarining ham qiymati birga teng bo‘ldi, bundan

kelib chiqadiki bu ifodalarning ham nisbati birga teng ekan.


background image

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

37

Hosil bo‘lgan bu ifodaga Cheva teoremasing ifodasi yoki formulasi deyiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI:

1.

Latipov X, Tojiyev Sh, Rustamov R Analitik geometriya va chiziqli algebra. Toshkent.

“o‘qituvchi” 1993 yil.

2.

Ефимов Н. В. Высше геометрия. М. << Наука >> 1971 г.

3.

Dadajonov N.D, Yunusmetov R, Abdullayev T. Geometriya. 2-qisim Toshkent 1989 yil.

Библиографические ссылки

Latipov X, Tojiyev Sh, Rustamov R Analitik geometriya va chiziqli algebra. Toshkent. “o‘qituvchi” 1993 yil.

Ефимов Н. В. Высше геометрия. М. << Наука >> 1971 г.

Dadajonov N.D, Yunusmetov R, Abdullayev T. Geometriya. 2-qisim Toshkent 1989 yil.