BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING KREATIV FIKRLASHINI SHAKLLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

317

BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING KREATIV FIKRLASHINI

SHAKLLANTIRISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI

Saydullayeva Nargiz Ilhom qizi

p.f.f.d.,(PhD) Jizzax davlat pedagogika universiteti

Maktabgacha ta’lim metodikasi kafedrasi

Annotatsiya:

Ushbu maqolada bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachilarining kreativ

fikrlash kompetensiyasini shakllantirishda raqamli texnologiyalarning tutgan o‘rni ilmiy-nazariy

hamda amaliy jihatdan tahlil etilgan. Kreativ fikrlashning pedagogik mazmuni, uning kasbiy

tayyorgarlikdagi ahamiyati ochib berilgan. Raqamli vositalarning o‘quv jarayoniga

integratsiyalashuvi, talabalarning ijodiy salohiyatini rivojlantirishdagi afzalliklari hamda ularni

amaliyotda qo‘llash imkoniyatlari yoritilgan. Maqolada shuningdek, bo‘lajak tarbiyachilarning

kasbiy kompetentligini mustahkamlashga qaratilgan metodik yondashuvlar va takliflar ham

bayon etilgan.

Kalit so‘zlar:

kreativ fikrlash, bo‘lajak tarbiyachi, raqamli texnologiyalar, maktabgacha ta’lim,

pedagogik innovatsiyalar, raqamli kompetensiya, ijodiy salohiyat.

Kirish

Zamonaviy ta’lim tizimi innovatsion texnologiyalar va raqamli vositalar bilan chambarchas

bog‘liq holda rivojlanib bormoqda. XXI asr pedagogikasi oldida turgan asosiy vazifalardan biri

— kreativ fikrlaydigan, mustaqil qaror qabul qila oladigan, yangilikka intiluvchi va raqamli

savodxonlikka ega mutaxassislarni tayyorlashdir. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim tizimida faoliyat

yurituvchi bo‘lajak tarbiyachilar uchun bu jihatlar nihoyatda muhim sanaladi. Chunki ushbu

bosqich bola shaxsining har tomonlama shakllanishi va rivojlanishida hal qiluvchi ahamiyat kasb

etadi.

Kreativ fikrlash — bu shablondan tashqari fikrlay olish, muammolarga yangicha yondashuv

topish, ijodiy yechimlar ishlab chiqish qobiliyatidir. Ushbu kompetensiyani shakllantirishda

raqamli texnologiyalar katta imkoniyatlar yaratadi. Virtual laboratoriyalar, interaktiv dasturlar,

onlayn ta’lim platformalari, multimedia vositalari va boshqa raqamli resurslar orqali

talabalarning ijodiy salohiyatini yuzaga chiqarish mumkin.

Asosiy qism

Rivojlangan mamlakatlar tajribasi shuni ko‘rsatadiki, ta’lim tizimiga zamonaviy raqamli

texnologiyalarni keng joriy etish orqali nafaqat o‘quv jarayonining samaradorligini oshirish,

balki talabalar — xususan, bo‘lajak pedagog va tarbiyachilarning kreativ fikrlashini

shakllantirish imkoniyati ham kengayadi. Kreativ fikrlash — bu mavjud bilimlar asosida

yangicha g‘oyalar yaratish, muammolarni noan’anaviy tarzda hal qilish, o‘zini erkin ifoda eta

olish kabi ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi. Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlovchi

tarbiyachilar esa aynan shu sifatlar asosida o‘z faoliyatini olib borishi zarur, chunki bolalarda

tasavvur, tafakkur, ijodiy yondashuv va muloqot ko‘nikmalari ilk yoshdanoq shakllanadi.

Raqamli texnologiyalar aynan shu ehtiyojlarni qondirishga xizmat qiladi. Jumladan, quyidagi

raqamli vositalar va texnologiyalar bo‘lajak tarbiyachilarning kreativ fikrlashini rivojlantirishda

katta rol o‘ynaydi:

1.

Interaktiv ta’lim platformalari — “Zoom”, “Google Classroom”, “Moodle” kabi

platformalar orqali ta’lim jarayoni masofadan turib olib borilsa-da, o‘qituvchilar ijodiy

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

318

topshiriqlar, guruhli muhokamalar, loyiha asosida o‘qitish usullarini tatbiq etishlari mumkin. Bu

talabalarni mustaqil fikrlashga, muammoni turli burchaklardan tahlil qilishga undaydi.

2.

Multimedia vositalari — audio, video materiallar, animatsiyalar va interaktiv grafikalar

yordamida ta’lim mazmuni yanada jozibador va esda qolarli bo‘ladi. Masalan, tarbiyachi

tayyorlayotgan talaba bolalar uchun ertakni animatsion film shaklida yaratishi orqali nafaqat

bolalarda, balki o‘zida ham kreativ yondashuvni rivojlantiradi.

3.

Virtual laboratoriyalar va simulyatsiyalar — garchi maktabgacha ta’limda an’anaviy

laboratoriya ishlari mavjud bo‘lmasa-da, psixologik o‘yinlar, rivojlantiruvchi interaktiv dasturlar

va simulyatsiya platformalari orqali tarbiyachilar pedagogik vaziyatlarni modellash, muammoli

holatlarda optimal yechim topish tajribasini egallaydilar.

4.

Mind-mapping (aqliy xaritalar) va dizayn-muloqot texnologiyalari — bu metodlar fikrlar

oqimini vizual ifodalash, g‘oyalarni guruhlash, o‘zaro bog‘lanishlarni ko‘rish imkonini beradi.

Raqamli ilovalar orqali (masalan, Miro, Canva, MindMeister) talabalar mustaqil ijodiy loyihalar

ishlab chiqadilar.

5.

Gamifikatsiya (o‘yinlashtirish) — ta’lim jarayoniga o‘yin elementlarini kiritish (ball

to‘plash, mukofot tizimi, musobaqalar) orqali raqobat muhiti yaratiladi, bu esa talabalarda

motivatsiyani kuchaytiradi va ularni kreativ yondashuvga undaydi.

Pedagogik-psixologik nuqtai nazardan olib qaraganda, kreativ fikrlashning rivojlanishi

o‘quvchining motivatsiyasi, psixologik erkinligi va o‘zini ifoda eta olish darajasi bilan bevosita

bog‘liq. Raqamli texnologiyalar esa bu uch omilni qo‘llab-quvvatlovchi qudratli vosita bo‘lib

xizmat qiladi. Ayniqsa, loyiha asosida o‘qitish metodikasida raqamli vositalar orqali bo‘lajak

tarbiyachilar real hayotiy vaziyatlarga moslashadi, o‘z g‘oyalarini himoya qilish, jamoa bilan

ishlash, o‘z fikrini raqamli formatda taqdim etish (prezentatsiya qilish) ko‘nikmalariga ega

bo‘ladilar.

Shu bilan birga, bo‘lajak tarbiyachilar raqamli texnologiyalar vositasida o‘zlarining metodik

portfellari, bolalar bilan ishlash bo‘yicha interaktiv dars ishlanmalari, vizual materiallar va

metodik qo‘llanmalarini yaratish orqali kasbiy jihatdan ijodiy rivojlanadilar. Bu esa ularning

kasbiy kompetensiyasining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.

Shuni alohida ta’kidlash joizki, kreativ fikrlash faqat alohida darslarda emas, balki ta’lim

jarayonining barcha bosqichlarida, doimiy ravishda rivojlantirilishi lozim. Bu borada o‘qituvchi-

ustozlarning o‘zi ham raqamli pedagogika tamoyillariga tayangan holda yangicha

yondashuvlarni qo‘llashlari, axborot-kommunikatsion texnologiyalarni yaxshi egallashlari kerak.

Xulosa

Xulosa qilib aytganda, raqamli texnologiyalar bugungi kunda bo‘lajak tarbiyachilarni tayyorlash

jarayonida ijodkorlik va kreativ fikrlash kompetensiyalarini shakllantirishda muhim vosita bo‘lib

xizmat qilmoqda. Zamonaviy raqamli muhit, interaktiv vositalar va multimedia

texnologiyalarining ta’lim jarayoniga integratsiyalashuvi pedagogik jarayonni yanada samarali

va mazmunli qilish barobarida, talabalarning mustaqil fikrlash, yangilik yaratish va

muammolarga ijodiy yondashish qobiliyatlarini ham rivojlantiradi.

Raqamli platformalar, vizualizatsiya vositalari, o‘yin elementlari, loyiha asosida o‘qitish

texnologiyalari orqali bo‘lajak tarbiyachilar real hayotiy vaziyatlarni modellash, bolalarning

yosh xususiyatlariga mos didaktik materiallar yaratish, shuningdek, metodik innovatsiyalarni

amaliyotga tadbiq etish ko‘nikmalarini hosil qiladilar. Bu esa ularni raqobatbardosh, zamon

talablari darajasida faoliyat yurita oladigan malakali mutaxassis sifatida shakllantiradi.

Shu bois, pedagogik oliy ta’lim muassasalari o‘quv dasturlariga raqamli texnologiyalar asosida

kreativ fikrlashni rivojlantiruvchi fan va modullarni keng joriy etish, o‘qituvchilarning axborot-

kommunikatsion savodxonligini oshirish, talabalarning amaliy ijodiy faoliyatini qo‘llab-

INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS

ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293

Volume 11, issue 2, May 2025

https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR

worldly knowledge

Index:

google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.

https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG

https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge

https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X

319

quvvatlash bugungi kunning dolzarb vazifasidir. Faqat shundagina maktabgacha ta’lim tizimi

uchun zamonaviy fikrlovchi, ijodiy yondashuvga ega, raqamli madaniyatni egallagan

tarbiyachilarni tayyorlash mumkin bo‘ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Saydullayeva N.I.

Bo‘lajak maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarini

kreativ

kompetentligini rivojlantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni // E

Conference Zone. – 2022. – Vol. ICDE-Canada July. – B. 275–278. –

https://econferencezone.org/index.php/ecz/article/view/1375

2. Saydullayeva N.I. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida pedagoglarning kreativligini

rivojlantirishning ahamiyati // Academic Research in Educational Sciences. – 2021. – Vol. 2,

No. 11. – B. 1126–1130. –

https://ares.uz

3. Saydullayeva N.I. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bo‘lajak tarbiyachilarning kreativ

kompetentligini rivojlantirishning shakl va uslublari // Maktabgacha ta’lim jurnali. – 2022. –

Vol. 3, No. 3. – https://pshedu.jdpu.uz/index.php/presedu/article/view/5452

4. Saydullayeva N.I. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida pedagoglarning kreativligini

rivojlantirishning ahamiyati // Maktabgacha ta’lim jurnali. – 2021. – Vol. 3, No. 1. –

https://pshedu.jdpu.uz/index.php/presedu/article/view/5298

5. Saydullayeva N.I. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida pedagoglarning kreativligini

rivojlantirishning ahamiyati // Academic Research in Educational Sciences. – 2021. – Vol. 2,

No. 11. – B. 1126–1130. –

https://ares.uz