INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
449
https://orcid.org/0009-0008-4756-6374
УДК 616.36+616.348.002/616-002.44
ЭКСПЕРИМЕНТАЛ ЯРАЛИ КОЛИТ ФОНИДА ЖИГАР ФУНКЦИЯСИ ВА ГОРМОНАЛ
ДИСБАЛАНСНИНГ ЭНДОМЕТРИЙ ГИПЕРПЛАЗИЯСИГА ТАЪСИРИ
Нарзуллаева Ойгул Мурадиллоевна
Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти
Резюме:
Ушбу мақолада экспериментал ярали колит (ЭЯК) каламушларда жигар
фаолияти ва эстроген метаболизмига қандай таъсир кўрсатиши, шунингдек, ушбу
омилларнинг эндометрий гиперплазияси билан боғлиқлиги таҳлил қилинган. Ярали
колит – ичакнинг сурункали яллиғланиш касаллиги сифатида организмнинг турли
тизимларига, жумладан жигар фаолияти ва гормонал мувозанатга ҳам тизимли таъсир
кўрсатиши мумкин. Тадқиқот давомида ЭЯК сунъий равишда индукция қилинган
каламушлар устида экспериментлар ўтказилди. Жигар тўқималарида морфологик
ўзгаришлар
баҳоланди,
эндометрий
гиперплазиясида
ER
маркери
орқали
иммуногистокимёвий таҳлиллар олиб борилди. Натижалар шундан далолат бердики,
ЭЯК жигар фаолиятида жиддий бузилишларга олиб келади ва бу ўз навбатида эстроген
даражаси ҳамда унинг метаболизмига таъсир кўрсатади. Бундан ташқари, ЭЯК бўлган
каламушларда эстроген метаболизмидаги бузилишлар ва эндометрий гиперплазиясининг
ривожланиши ўртасида юқори даражадаги корреляция кузатилди. Бу маълумотлар
яллиғланиш жараёнлари орқали ичак касалликлари репродуктив тизимга ҳам таъсир
кўрсатиши мумкинлигини кўрсатади. Олинган натижалар ичак касалликлари билан
гормонал ўзгаришлар ўртасидаги боғлиқликни чуқур ўрганиш зарурлигини таъкидлайди,
бу эса клиник амалиёт ва касалликларни даволашнинг янги ёндашувларини ишлаб
чиқишда муҳим аҳамиятга эга.
Калит сўзлар
: Ярали колит, жигар, эндометрий гиперплазияси, оқ зотсиз каламушлар,
эстроген, ER маркер, ИГХ.
Резюме:
В данной статье рассматривается влияние экспериментального язвенного колита
(ЕЯК) на функцию печени и метаболизм эстрогена у крыс, а также связь этих факторов с
гиперплазией эндометрия. Язвенный колит, являющийся хроническим воспалительным
заболеванием кишечника, может оказывать системное воздействие на организм, включая
функции печени и гормональный баланс.
В ходе исследования были проведены эксперименты на крысах, у которых был
индукцирован ЕЯК. Оценивались морфологические изменения в печеночной функции,
ИГХ исследования гиперплазированного эндометрия ER маркером. Результаты показали,
что ЕЯК приводит к значительным нарушениям в функции печени, что, в свою очередь,
влияет на уровень эстрогена и его метаболизм.
Кроме того, наблюдалась высокая корреляция между нарушениями в метаболизме
эстрогена и развитием гиперплазии эндометрия у крыс с ЕЯК. Эти данные указывают на
возможный механизм, через который воспалительные процессы в кишечнике могут
влиять на репродуктивную систему. Полученные результаты подчеркивают важность
изучения взаимосвязи между заболеваниями кишечника и системными гормональными
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
450
изменениями, что может иметь значительные клинические последствия для понимания
патофизиологии заболеваний и разработки новых подходов к их лечению.
Ключевые слова:
Язвенный колит,печень, гиперплазия эндометрия, белые беспородные
крысы, эстроген, ER маркер, ИГХ.
Abstract:
This article explores the effect of experimental ulcerative colitis (EUC) on liver
function and estrogen metabolism in rats, as well as the relationship of these factors with
endometrial hyperplasia. Ulcerative colitis, a chronic inflammatory disease of the intestine, can
exert systemic effects on the div, including impairment of liver function and hormonal
balance. In the course of the study, EUC was induced in rats. Morphological changes in liver
tissue were assessed, and immunohistochemical (IHC) evaluation of hyperplastic endometrium
was performed using the ER marker. The results demonstrated that EUC leads to significant
impairments in hepatic function, which in turn affect circulating estrogen levels and its
metabolism. Moreover, a strong correlation was observed between disrupted estrogen
metabolism and the development of endometrial hyperplasia in EUC-induced rats. These
findings indicate a potential mechanism through which intestinal inflammation may influence
the reproductive system. The obtained results underscore the importance of investigating the
interconnection between intestinal diseases and systemic hormonal alterations, which may have
significant clinical implications for understanding disease pathophysiology and developing new
therapeutic strategies.
Keywords:
Ulcerative colitis, liver, endometrial hyperplasia, Wistar rats, estrogen, ER marker,
IHC.
Тадқиқотнинг
долзарблиги.
Хроник
яллиғланиш
шароитида
жигар
яллиғланишли-токсик юкланишдан азият чекади, бу эса унинг асосий метаболик
вазифалари, жумладан жинсий гормонлар, хусусан эстрогенларни инактивация қилиш
қобилиятини бузади. Жигар эстрогенларнинг метаболизмида марказий ўрин тутади:
нормал ҳолатда эркин эстрогенлар конъюгация қилинади ва организмдан чиқарилади.
Бироқ, яллиғланиш ёки дистрофик жигар шикастланишида бу жараён бузилади ва
натижада эстрогенларнинг биологик фаол шакллари қонда ортиб кетади. Ичакнинг
сурункали яллиғланиш касалликлари (ВЗК), жумладан ярали колит (ЯК), инсонларда ҳам,
тажриба тиббиётида ҳам тобора кенг тарқалаётган патология ҳисобланади. ЯК — бу қуйи
тузилишли йирик ичак шиллиқ қаватининг узоқ давом этадиган яллиғланиши билан
характерланадиган аутоиммун касаллик бўлиб, нафақат локал, балки тизимли
таъсирларга ҳам эга. Кўплаб манбалар ЯК бошқа органлар, айниқса жигар ва
репродуктив тизим фаолиятига таъсир қилиши мумкинлигини тасдиқламоқда. ВЗК билан
гиперплазия ўртасидаги тўғридан-тўғри боғлиқликни Jess ва ҳамкорлари (2012) биринчи
бўлиб кўрсатишган. Уларнинг тадқиқоти ВЗК билан касалланган беморларда
эндометриоз ва гиперпластик ўзгаришлар кўпроқ учрайдиганлигини аниқлаган.
Эстрогенларга жуда сезгир органлардан бири — эндометрий ҳисобланади. Узаро
гормонал таъсир натижасида эндометрий гиперплазияси — бачадон шиллиқ қаватининг
пролифератив патологик ҳолати ривожланиши мумкин. Бу ҳолат эса прецанцероз ва
аденокарцинома хавфини оширади. Шу муносабат билан, ЯК, жигар фаолияти бузилиши
ва репродуктив органларга гормонал таъсир ўртасидаги тизимли боғлиқликни ўрганиш
муҳим аҳамият касб этади. Патогенезда асосий ролни эстрогенлар ўйнайди. Zhao ва
ҳамкорлари (2010) эстрогенлар эндометрий ҳужайраларидаги пролиферация генларини
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
451
— c-Myc ва циклин A — активлаштириб, ҳужайра бўлинишини кучайтиришини
экспериментал равишда кўрсатишган.
Principi ва ҳамкорлари (2014) ЯК ва Крон касаллигида эстроген рецепторлари
экспрессияси ўзгаришига эътибор қаратишган. Zhou ва бошқалар (2023) ЯКдаги дисбиоз
эстрогенларнинг энтерогепатик айланишини кучайтиришини, бу гормонларнинг
организмда кўпроқ сақланишига олиб келишини кўрсатишган. Prossnitz & Barton (2014)
мембранали эстроген рецепторлари (GPER) яллиғланишга қарши ва пролифератив
йўлларни бошқаришда иштирок этишини таъкидлашган. Шу сабабли, ичак яллиғланиши
→ жигар функциясининг бузилиши → эстрогенлар ортиши → эндометрий
гиперплазияси каби патогенетик занжирни тўлиқ ва рақамли кўрсатувчи тадқиқот
ўтказиш долзарб ҳисобланади.
Тадқиқот материаллари ва усуллари.
Тажриба 40 та 3–4 ойлик оқ зотсиз каламуш-урғочиларда ўтказилди (180–220 г). Улар
икки гуруҳга бўлинди:
Назорат гуруҳи (n = 20): интраректал 0.9% NaCl олди.
Тажриба гуруҳи (n = 20): интраректал 4% уксус кислотаси (1 мл) ёрдамида ЯК
моделлаштирилди. 14-кунда ҳайвонлар эвтаназия қилинди. Жигар ва эндометрий
тўқималари ўрганилди. Жигар 10% формалинда мустаҳкамланди, Г-Э ва Ван Гизон
бўёқлари билан бўялди. Эндометрий иммуногистохимик жиҳатдан эстроген
рецепторларига (ER, клони SP1, Dako) бўялди. ИГХ баҳолаш H-Score шкаласи бўйича
амалга оширилди.
Натижалар ва муҳокама.
Тажриба ЯК организмга тизимли таъсир кўрсатишини
исботлади.
Расм 1. Тажриба гурухидаги 6 ойлик оқ зотсиз каламушнинг жигари
(моделлаштирилган ярали колит). Бўёқ гематоксилин-эозин. Ок. 20х100 об. 1-қон
томиррларда тўлақонлик ва қон димланиши; 2- томир атрофида яллиғланиш
инфильтратининг ҳосил бўлиши; 3- гепатоцитлар нобуд бўлтиши; 4-диапедез қон
қуйилиши.
1
3
4
2
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
452
Жигарда:
-Синусоид ва центролобуляр веналарда веноз стаз,
-Гидропик ва вакуоляр дистрофия,
-Карриопикноз, ядро фрагментацияси,
-Купфер ҳужайраларининг кўпайиши,
-Портал лимфоид инфильтратлар ва фиброз аниқланди.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
453
Бу ҳолатлар жигарнинг стероид гормонлар инактивацияси каби вазифаларининг
бузилишига олиб келган. Эндометрийда 80–85% ҳолларда:
-Шиллиқ қават қалинлашган,
-Безлар сони ва ҳажми кўпайган, кистозга мойиллик,
-Псевдостратификацияланган эпителий ва гиперхром ядролар кузатилди.
Эстроген
рецепторларининг
ИГХ
экспрессияси
42–51%
оралиғида
бўлиб,
гиперплазиянинг рецептор сезгирлиги ортиши эмас, балки организмда эстроген ортиб
кетиши сабабли юз берганини кўрсатади.
Хулосалар:
1. ЯК моделлаштириш жигарда дистрофик-яллиғланишли ўзгаришларга олиб келди.
2. Жигар фаолияти пасайиб, эстрогенлар инактивацияси бузилди.
3. Қондаги ортиқча эстроген эндометрий гиперплазиясини келтириб чиқарди.
4. ER экспрессияси ўртача (6,5–7,4%) бўлиб, патологик жараён гормон клиренсининг
бузилиши билан боғлиқ экани тасдиқланди.
5. ВЗК — жигар — репродуктив тизим ўртасидаги боғлиқлик тизимли ёндашув талаб
қилади.
Адабиётлар:
1. Arem H., Irwin M.L. Obesity and endometrial cancer survival: a systematic review // Int J
Obes (Lond). - 2013. -Vol. 37 (5). - P. 634-9.
2. SGO Clinical Practice Endometrial Cancer Working Group Endometrial cancer: a review
and current management strategies: part II // Gynecol Oncol. - 2014. - Vol. 134 (2). - P.
393-402.
3. Cramer D.W. The epidemiology of endometrial and ovarian cancer // Hematol Oncol Clin
North Am. - 2012. - Vol. 26 (1). - P. 1-12
4. Arora V., Quinn M.A. Endometrial cancer // Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. - 2012. -
Vol. 26 (3). - P. 311-24.
5. Win A.K., Reece J.C., Ryan S. Family history and risk of endometrial cancer: a systematic
review and meta-analysis // Obstet Gynecol. - 2015. - Vol. 125 (1). - P. 89-98.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
454
6. Binder P.S., Mutch D.G. Update on prognostic markers for endometrial cancer // Womens
Health (Lond Engl). -2014. - Vol. 10 (3). - P. 277-88.
7. Costales A.B., Schmeler K.M., Broaddus R. Clinically significant endometrial cancer risk
following a diagnosis of complex atypical hyperplasia // Gynecol Oncol. - 2014. - Vol. 135
(3). - P. 451-4.
8. Gol K., Saracoglu F., Ekici A. Endometrial patterns and endocrinologic characteristics of
asymptomatic menopausal women // Gynecol Endocrinol. - 2001. - Vol. 15. - P. 63-67.
9. Park J.C., Lim S.Y., Jang T.K. Endometrial histology and predictable clinical factors for
endometrial disease in women with polycystic ovary syndrome // Clin Exp Reprod Med. -
2011. - Vol. 38. - P. 42-46.
10. Setiawan V.W., Yang H.P., Pike M.C. Type I and II endometrial cancers: have they
different risk factors? // J Clin Oncol. - 2013. - Vol. 31 (20). - P. 2607-18.
11. Esposito K., Chiodini P., Capuano A. Metabolic syndrome and endometrial cancer: a meta-
analysis // Endocrine. -2014. - Vol. 45 (1). - P. 28-36.
12. 1.2 Shafiee M.N., Chapman C., Barrett D. Reviewing the molecular mechanisms which
increase endometrial cancer (EC) risk in women with polycystic ovarian syndrome (PCOS):
time for paradigm shift? // Gynecol Oncol. -2013. - Vol. 131 (2). - P. 489-92.