International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 22 (44) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
212
YANGI FIZIOLOGIK FAOL MODDALARNI PAXTA HOSILDORLIGIGA,
BARG YUZASI VA QURUQ MODDA MIQDORIGA TA’SIRI
Q.A.Davronov
Farg‘ona davlat universiteti dotsenti: q.x.f.d
D.Q.Ibragimova
Farg‘ona davlat universiteti doktoranti:
Annotatsiya:
Maqolada g‘o‘za o‘simligining ma’lum rivojlanish davrlarida,
ularga har xil yangi fiziologik faol moddalarni ta’siri o‘rganilib, paxta hosildorligiga
va barg sathiga va quruq massa miqdoriga ta’siri haqida bayon etilgan. O‘simliklarga
ta’sir etuvchi asosiy moddalar sifatida “Avangart start”, “Guliver” biostimulyator
g‘o‘za o‘rtacha hosil o‘zgarishi laboratoriya va dala sharoitlarida fenologik
kuzatuvlarga asosan o‘rganilib, xosil sifatiga ijobiy tasiri kuzatilgan.
Kalit so‘zlar
: G‘o‘za parvarishi, agrotexnik omillar, "Guliver", “Avangart”
biostimulyatorlari, “Antiklorat” insektitsit , gumin tuzlari, yantar kislota, hosil
elementlari, g‘o‘za navlari, paxta hosili, Nichiporovich usuli, kimyoviy moddalar.
Kirish:
Respublikamiz taraqqiyotining bozor munosabatlariga o‘tish davrida
barcha yetishtirilayotgan qishloq xo‘jalik maxsulotlari jahon bozori talablariga javob
beradigan darajada sifat ko‘rsatkichiga ega bo‘lishini taqozo etadi.
Shu boisdan, jahon talablariga javob beradigan serhosil, tezpishar, sifatli va
kasalliklarga chidamli paxta navlarini yaratish va ularni parvarishlashda yuqori sifatli
agrotexnologiyalarni ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi.
Qishloq xo‘jaligida ekinlari parvarishida urug‘ining unuvchanligi va unib
chiqish quvvatini oshirishda, o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishini yaxshilanishida,
qurg‘oqchilikka, sho‘rga, kasallik hamda zararkunandalarga chidamliligini oshirishda
fiziologik faol moddalarni o‘rni juda katta bo‘lib, ular o‘simlikka ijobiy ta’sir etadi.
(Blagoveщenskiy A.V. (1978), Aximbetova G. Rashidova S.Sh. (2003), Abdualimov
Sh.H. (2007).
Respublikamizda mahalliy xomashyolaridan tayorlangan va chetdan keltirilgan
yangi biostimulyatorlarni, o‘g‘itlarni sinash, qo‘llash muddat va me’yorlarini ishlab
chiqish maqsadida Farg‘ona viloyati o‘tloqi soz tuproq iqlim sharoitida yangi ishlab
chiqarilgan “Guliver”, “Avangart” va “Antiklorat” stimulyatorlari bilan S-8290
g‘o‘za navining shonalash davrida ishlov berishning nihollarni o‘sishi, rivojlanishi va
hosildorligiga ta’sirini o‘rganish hamda maqbul me’yorlarini aniqlab, ishlab
chiqarishga tavsiya etish uchun tajribalar olib bordik.
Tadqiqot ishimizdagi biostimulyatorlarni qisqacha kimyoviy va fiziologik
tavsifi.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 22 (44) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
213
Guliver
urug‘larni ekishdan oldin dorilashda va ekinlarni bargi orqali
oziqlantirishda qo‘llaniladigan ekinlarni o‘sishi va rivojlanishini faollashtiradigan
stimulyatorlar kompleksi. Guliver
stimulyatorlar Gumin kislotalarni kaliy tuzlari
40g/lda, yantar(qahrabo) kislotasi 3g/l va mikroelementlar. Ekin unib chiqishini
tezlashtiradi, o‘sish quvvatini oshirib, ildiz tizimini o‘sish va rivojlanishini
tezlashtiradi.Ekinlarni noqulay tashqi muhit ta’siriga va kasalliklarga chidamliligini
oshiradi. Gullash va xosil to‘plash xususiyatlarni yaxshilaydi. Ekin turiga qarab
xosildorlikni 10-15%ga oshiradi va xosilni sifatini yaxshilaydi.
Avangart Start
ekinlar tomonidan oson o‘zlashtiriladigan, makro-mikro
elementlarning eng muqobil nisbati bo‘lgan murakkab o‘g‘it. Urug‘larga ekishdan
oldin ishlov berishda va ekinlari bargi orqali oziqlantirishda qo‘llaniladi.
Preparatning afzalliklari
xosildorlikni 10-30%oshiradi(ekin turiga qarab). Urug‘ni
rivojlanish quvvatini 3-5% ga dalada unib chiqishini 8-10% ga oshiradi, yoppasiga
unib chiqishini ta’minlaydi. Ekinlar immunitetini, ularning kasalliklarga
chidamliligini oshiradi, o‘sishi va rivojlanishi kuchaytiradi. Ekinlarda
mikroelementlarning yetishmasligi tezda bartaraf etadi. Ekinlarning past, sovuq
xaroratlarga chidamliligini oshiradi va kuzgi ekinlarning yaxshi qishlashiga yordam
beradi.Ildiz tizimini, ayniqsa, yon ildizlarining o‘sishi va rivojlanishini faollashtiradi,
mineral ozuqalarni va suvni faol iste’mol qilish xususiyatlarni kuchaytiradi.
Olingan natijalar va ularning taxlili
.
1-Jadval
№
Tajriba variantlari
Qaytariqlar
bo‘yicha,
Terimlar
bo‘yicha
O‘rtacha
hosil
Nazorat
dan
farqi
I
II
III
1
2
1
Nazorat
32,9
27,6 28,9 20,8
10,0 30,8
-
2
Universal (andoza)
30,6
33,6 31,6 21,8
10,1 31,9
1,1
3
Antiklorat
30,6
34,2 32,9 21,6
11,0 32,6
1,7
4
Avangart
39,5
35,5 38,2 26,1
11,6 37,7
6,9
5
Guliver
36,8
39,5 36,2 23,7
13,8 37,5
6,7
6
Gul+Avan+Antiklorat
34,9
36,2 32,6 23,6
11,0 34,5
3,7
7
Avan+Gul+Antiklorat
36,2
34,2 31,6 22,8
11,2 34,0
3,2
8
Gul/Avangart/Antiklorat 39,5
34,2 34,2 24,8
11,2 36,0
5,1
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 22 (44) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
214
Tajriba xulosalari:
Biostimulyatorlar qo‘llanilgan variantlarda nazoratga
nisbatan 1,1-6,9 s/ga qo‘shimcha hosil olingan bo‘lib, bu ko‘rsatkich Avangart
nisbatan 6,9 s/ga yoki qo‘shimcha 6,2-10,8% ni tashkil etdi.
G‘o‘zani bargidan oziqlantirishda Guliver variantida qo‘llanilganda ham
nazoratga nisbatan 6,7 s/ga qo‘shimcha paxta hosil olingan bo‘lib, bu ko‘rsatkich
Gul+Avan+Antiklorat aralashma xolatida qo‘llanilgan variantda 3,7 s/gani, 7
variantdagi aralashmamizda esa me’yorlarda qo‘llanilganda qo‘shimcha 3,2 s/ga ni
tashkil etdi.
Tajribada eng yuqori hosildorlik Avangart va Guliver biostimulyatorlari 6,7-
6,9 s/ga qo‘shimcha paxta hosili olindi hamda Gul/Avan/Antiklorat
biostimulyatorlarida qo‘llanilgan variantlarda olingan bo‘lib, 5,1 s/ga qo‘shimcha
paxta hosili olindi.Olingan kuzatuv natijalaridan ko‘rish mumkinki, fiziologik faol
moddalar qo‘llanilgan variantlarda o‘simlikni bo‘yi, hosil shoxi, shonalar va gullar
soni kabi ko‘rsatkichlarida biroz ko‘proq bo‘lganligi kuzatildi. “Guliver” va
“Avangart” biostimulyatorlarimiz me’yorlarda qo‘llanilgan variantlarda hosil shoxi
va shonalar sonida yuqori ko‘rsatkichlariga ega bo‘lganligi aniqlandi.
“Guliver”, “Avangart” va “Antiklorat” biostimulyatorlarini barg g‘o‘za
barg yuzasi va quruq massasini o‘zgarishiga ta’siri.
Barg atrofini variantlar xisoblaganda 20mm(gr) dagi og‘irligini taqqoslaganda
6-variantda 13 gr, va 4-5-8 variantlarda nazoratga nisbatan 2 grga ortganini ko‘rish
mumkin. Barg atrofini xisobi bo‘yicha 6-variantda 192 gr nazoratga nisbatan 69 gr
ga ortiq ekanini ko‘rish mumkin. Guliver variantda xam 186gr boshqa variantlarga
nisbatan ortganini ko‘rish mumkin.
Barg sathi bo‘yicha xisobot 25.07.2023
2-Jadval
Variantlar
Barg
atrofi
(gram)
Barg
diametric (20)
mm (gram)
Poya(gram)
1
Nazorat
123
8
305
2
Universal (andoza)
134
6
244
3
Antiklorat
136
8
270
4
Avangart
156
10
299
5
Guliver
186
10
289
6
Gul+Av+Antik
192
13
302
7
Avan+Gul+Antik
121
8
186
8
Gul/Av/Antik
155
10
267
Yuqoridagi jadvaldagi bargi sathi bo‘yicha xisoblangan massani quruq moddasi
bo‘yicha bargini xisoblanganida 3- Antiklorat variantida nazoratga nisbatan 3 gr
ortiqligini ko‘rish mumkin. 4-5 variantlarda xam qolganlarga nisbatan ortganini
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 2 issue 22 (44) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
215
ko‘rish mumkin. Paxta grami bo‘yicha 4 variantda 56 gr nazoratga nisbatan 21 grga
ortiqligi ko‘rindi.
Quruq modda miqdori 25.08.2023
3-Jadval
№
Variantlar
Bargi gr
Poya gr
Chanoq gr
Paxta gr
1
Nazorat
55
37
9
21
2
Universal
(andoza)
31
29
14
14
3
Antiklorat
58
43
22
42
4
Avangart
45
25
19
56
5
Guliver
45
37
13
29
6
Gul+Av+Antik
33
15
18
32
7
Avan+Gul+Anti
k
42
22
15
27
8
Gul/Av/Antik
40
29
25
32
G‘o‘zaning gullash-meva tugish davrida har bir variantdan 3 tadan o‘simlik
ildizi bilan olindi. Diametri 20 mm li qurilmada har bir variantdagi barglar diametri
qirqildi va elektron tarozida tortildi. Bundan tashqari o‘simlikning poyasi va barg
atrofi vazni alohida tortildi. Nam holatda barg diametri 10-13gr, barg atrofi 156-
186 gr va o‘simlik poyasi 299-300grni tashkil qildi. Nazoratga nisbatan barg yuzasi
6- variantda 5gr ga guliver va avangart variantida es 2 gr ga oshganligini ko‘rish
mumkin. Quruq massa miqdori bo‘yicha ko‘rsatilgan variantda Antiklorat variantida
nazoratga nisbatan barg sathi 3 gr ga tanasi 6gr ga yuqori ekanligi ko‘rsatildi.
Chanoq vazni bo‘yicha 8- variantimiz eng yuqori ko‘rsatgichni egallagan. Ya’ni
nazoratga nisbatan 16 gr ga yuqori o‘lchandi. Paxta vazni bo‘yicha 4- variantimiz 56
gr ni tashkil etdi. Bu qolgan variantlarga nisbatan eng yuqori natijadir.
Tajribalardan olingan ma’lumotlardan ta’kidlash mumkinki, Antiklorat,
Avangart va Guliver biostimulyatorlar bilan g‘o‘zaning chinbarg, shonalash davrida
qo‘llanilganda o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishini yaxshilanib, keyinchalik
g‘o‘zaning barg sathini me’yorida bo‘lishiga olib keldi. G‘o‘zaning fiziologik
jarayonlarida, maqbul o‘sishi va rivojlanishida barg yuzasini ta’siri kattadir.
Tajribada barg yuzasi Nichiporovich usulida g‘o‘zadagi barg soni va uning nam
holdagi og‘irligini e’tiborga olib, shonalash-gullash va meva tugish-pishish davrida
hisoblandi.
