International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
101
FRANSUZ TILI O‘QITISHDA O‘QITUVCHI VA TALABA O‘RTASIDAGI
HAMKORLIK
Xudoyberganov Yodgor Iskandarovich
UrDU o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada, o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi samarali
hamkorlikning ahamiyati, metodik yondashuvlar va talabaning muvaffaqiyatli til
o‘rganishida bu hamkorlik qanday rol o‘ynashi haqida to‘liq ma’lumot berishga
harakat qilinadi. Shuningdek, ushbu maqola, o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi
hamkorlikning ahamiyatini, samarali metodlar va o‘qitish jarayonidagi muammolarni
yoritadi.
Annotation.
This article attempts to provide a comprehensive overview of the
importance of effective teacher-student collaboration, methodological approaches,
and the role this collaboration plays in a student’s successful language learning. This
article also highlights the importance of teacher-student collaboration, effective
methods, and challenges in the teaching process.
Аннотация.
В этой статье мы постараемся дать полную информацию о
важности
эффективного
сотрудничества
преподавателя
и
ученика,
методических подходах и о том, какую роль это сотрудничество играет в
успешном изучении языка ученика. В этой статье также подчеркивается
важность сотрудничества учителя и ученика, эффективных методов и проблем
в процессе обучения.
Kalit so‘zlar.
Motivatsiya, hamkorlikda faollik ko‘rsatish, interaktiv metodlar,
innovatsion texnologiyalar
Keywords:
Motivation, collaborative activity, interactive methods, innovative
technologies
Ключевые слова.
Мотивация, проявление активности в сотрудничестве,
интерактивные методы, инновационные технологии.
Kirish.
Fransuz tili, global miqyosda keng tarqalgan va ko‘plab sohalarda
foydalaniladigan til bo‘lib, uni o‘rganish dunyoqarashini kengaytiradi va madaniy
boylikni tushunishga yordam beradi. O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi samarali
hamkorlik, tilni muvaffaqiyatli o‘rgatishning asosiy omilidir. Bu hamkorlikning
samarali tashkil etilishi nafaqat o‘quvchilarning tilni o‘zlashtirish jarayonini
tezlashtiradi, balki ularning o‘z-o‘zini anglashini, fikrlarni erkin ifodalashini va
ijodkorligini rivojlantiradi.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili va tadqiqot metodologiyasi
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
102
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqot haqida rus pedagogi va psixologi Lev
Vygotskiy fikricha pedagogika ilmida o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi samarali
muloqot ta'lim sifatini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi. O‘qituvchilar o‘z
fikrlarini aniq va tushunarli tarzda talabalarga yetkazishlari, talabalar esa o‘z
ehtiyojlarini ochiq-oydin bildirishlari kerak. O‘zaro muloqotning yetishmasligi ta'lim
jarayonida noaniqliklarga olib kelishi mumkin (Vygotsky, 1978; Bruner, 1990).
Talabalar o‘zlarini o‘qish jarayonida yengil his qilishlari va maqsadga erishish
motivatsiyasiga ega bo‘lishlari zarur. Ko‘plab tadqiqotlarda o‘qituvchining
rag‘batlantirish
usullari,
talabalar
bilan
munosabatdagi
yondashuvlar
va
motivatsiyaning ta'limga ta’siri o‘rganilgan (Deci & Ryan, 2000; Pintrich, 2003).
O‘qituvchi har bir talabaga mos uslub va metodlarni qo‘llash orqali ta'lim
samaradorligini oshirish imkoniyatiga ega. Ushbu yondashuvlar o‘quvchilarning
ehtiyojlari, qobiliyatlari va o‘rganish usullariga qarab moslashadi (Tomlinson, 2001).
Ta'lim jarayonida turli metodlar (masalan, suhbat, guruhli ishlar, amaliy
mashg‘ulotlar) talabalar bilan muloqotda samarali bo‘ladi.
So‘nggi yillarda ta'limda texnologiyalarning roli ham katta ahamiyatga ega.
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikni yaxshilashda raqamli resurslar, onlayn
ta'lim platformalari va boshqa texnologik vositalardan foydalanish imkoniyatlari
ko‘plab tadqiqotlarda o‘rganilgan (Means et al., 2013).
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikning ahamiyati
Fransuz tili o‘qitish jarayonida o‘qituvchining asosiy roli faqat ma’lumot
berishda emas, balki talabalarni ilmiy va ijodiy tarzda rivojlantirishda ham yotadi.
O‘qituvchining yondashuvi, o‘qitish metodikasi va talaba bilan o‘zaro aloqasi
samarali o‘qitish jarayonini shakllantiradi.
A) O‘qituvchining roli.
O‘qituvchining asosiy vazifasi nafaqat fransuz tilining
grammatikasi va lug‘atini o‘rgatish, balki talabalar bilan doimiy va samarali muloqot
o‘rnatishdir. O‘qituvchi, talabaning yutuqlarini va kamchiliklarini tahlil qilib, unga
kerakli yordamni taqdim etishi lozim. Bu yondashuv o‘quvchi uchun yanada
motivatsiya yaratadi. O‘qituvchining motivatsiyasi — bu uning o‘qitish jarayoniga
bo‘lgan ishtiyoqi, vazifalarni amalga oshirishga bo‘lgan intilishi va talabalarga bilim
berishga bo‘lgan mehr-muhabbatidir. Motivatsiya o‘qituvchining samarali faoliyat
ko‘rsatishiga, o‘z bilimlarini talabalar bilan baham ko‘rishiga va o‘quvchilarni
o‘qishga jalb qilishiga yordam beradi.
B) Talabaning roli.
Talaba hamkorlikda faollik ko‘rsatish, o‘qituvchining
tavsiyalarini tinglash va o‘zini rivojlantirishda ishtirok etishi kerak. Talaba,
o‘qituvchi bilan bog‘lanib, kerakli savollarni berishi, tilni o‘rganish jarayonida faol
ishtirok etishi zarur. Agar talaba o‘zining ishtiyoqi va motivatsiyasini yuqori darajada
saqlasa, o‘qituvchi bilan hamkorlik samarali bo‘ladi. Talaba o‘z bilim va
ko‘nikmalarini faol namoyon qilish orqali dars jarayoniga o‘z hissasini qo‘shadi.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
103
O'qituvchi va talabalar o'rtasida interaktiv muloqotning o'rnatilishi darsni qiziqarli va
samarali qiladi. Talabaning savollar berishi, fikrlarni bildirish, guruhlarda ishlash va
amaliy mashqlarni bajarishda faolligi tilni o'rganish jarayonini yanada samarali qiladi.
Samarali hamkorlikni tashkil etish usullari
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi samarali hamkorlikni yaratish uchun bir qator
metodik yondashuvlar mavjud. Quyidagi yondashuvlar fransuz tilini o‘qitishda
muvaffaqiyatga erishish uchun yordam beradi:
A) Interaktiv darslar.
Fransuz tili o‘qitishda interaktiv metodlar muhim rol
o‘ynaydi. Bu metodlar o‘quvchi va o‘qituvchi o‘rtasidagi doimiy muloqotni
ta’minlashga yordam beradi. Muloqotda faqat yozma va og‘zaki ishlash emas, balki
o‘yinlar, rol o‘ynash, suhbatlar va boshqa interaktiv metodlar ham qo‘llanilishi kerak.
B) Darslarni shaxsiylashtirish.
Darslar talabaning ehtiyojlariga moslashtirilgan
bo‘lishi kerak. Har bir talaba turlicha o‘rganadi, shuning uchun darsni o‘quvchining
qiziqishlari va ehtiyojlariga qarab o‘zgartirish juda muhimdir. O‘qituvchi, talabalar
bilan shaxsiy suhbatlar o‘tkazib, ularning muammolarini hal qilishda yordam berishi
kerak.
C) Kritik fikrlashni rivojlantirish.
Fransuz tili o‘qitish jarayonida talabalarni
kritik fikrlashga o‘rgatish zarur. O‘qituvchi, talabaning mustaqil fikrlashini
rivojlantirishi, ularni yangi fikrlarni ilgari surishga undashi kerak. Kritik fikrlash,
talabaga tilda yanada erkin va to‘g‘ri ifodalash imkonini beradi.
Hamkorlikda til o‘rganishni mustahkamlash usullari
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash uchun quyidagi
usullarni qo‘llash mumkin:
A) Tilni kundalik hayotga tatbiq etish.
O‘qituvchi, talabalarga tilni faqat
darsda emas, balki kundalik hayotda ham qo‘llashni tavsiya etishi lozim. Bu, tilni
o‘rganishda yanada samarali bo‘lishiga yordam beradi. Masalan, talabalar fransuz
tilida kitob o‘qish, filmlar tomosha qilish, yoki fransuz tilida bloglar yozish orqali
tilni faol ravishda o‘rganishlari mumkin.
B) Guruh ishlarini tashkil etish.
Fransuz tilini o‘rganishda talabalar o‘rtasida
guruh ishlari tashkil qilish yaxshi samaralar berishi mumkin. Bu metod orqali
talabalar bir-biriga yordam berishadi va tilni yanada tezroq o‘zlashtirishadi. Guruh
ishlari o‘quvchilarga jamiyatda ishlashni va boshqa odamlar bilan fikr almashishni
o‘rgatadi.
C) Innovatsion texnologiyalardan foydalanish.
Texnologiyalar, til o‘qitishda
yangi imkoniyatlarni yaratadi. O‘qituvchi, turli mobil ilovalar, onlayn platformalar va
virtual darslar orqali talabalarni faollashtirishi mumkin. Masalan, fransuz tilini
o‘rganish uchun mo‘ljallangan mobil ilovalar yoki onlayn testlar yordamida talabalar
o‘z bilimlarini mustahkamlashlari mumkin.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
104
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikda yuzaga keladigan
qiyinchiliklar va ularni bartaraf qilish usullari
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi samarali hamkorlik ta'lim jarayonining
muvaffaqiyatli amalga oshirilishida muhim rol o‘ynaydi. O‘qituvchi talabaning bilim
olish jarayonini boshqarib, unga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishi kerak, talaba esa o‘z bilimini
oshirish va o‘rganish uchun faol qatnashishi zarur. Biroq, bu hamkorlikda bir qancha
qiyinchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Ushbu muammolarni tahlil qilib, ularni
bartaraf qilish yo‘llari haqida gapirib o‘tamiz.
Birinchidan, o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqotning yetishmasligi ko‘p
hollarda ta'lim jarayonining samaradorligiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Ba'zan o‘qituvchi
talabaning ehtiyojlarini to‘g‘ri anglamasligi yoki talaba o‘z fikrlarini aniq
ifodalamasligi natijasida, ma'lum bir mavzu bo‘yicha noaniqliklar yuzaga kelishi
mumkin. Bu muammoni bartaraf etish uchun o‘qituvchi va talaba o‘rtasida ochiq va
samimiy muloqotni rivojlantirish zarur. O‘qituvchi talabaning fikrini so‘rash, uning
savollariga e'tibor berish va tushunmovchiliklarni tezda hal qilish kerak. Talabalar esa
o‘zlarining qiyinchiliklarini ochiq-oydin bildirishi va o‘qituvchidan qo‘llab-
quvvatlash so‘rashi muhimdir.
Ikkinchidan, motivatsiya yetishmasligi ham o‘qituvchi-talaga hamkorligida katta
muammo bo‘lishi mumkin. Talabalar o‘zlarini qiyin vaziyatda his qilishlari va
o‘qishdan yengillik topishlari mumkin, ayniqsa, agar ular o‘zlarini muvaffaqiyatsiz
deb bilsalar. Bunday holatlarda o‘qituvchilar talabalarni rag‘batlantirish, ularning
qiziqishini uyg‘otish va har bir kichik yutug‘ini qadrlash orqali motivatsiya darajasini
oshirishlari kerak. Talabalar esa o‘zlarining maqsadlariga erishish uchun qat'iyatli
bo‘lishlari va o‘qishning ahamiyatini tushunishlari zarur.
Uchinchi muammo esa ta'lim materiallarining mos kelmasligi yoki noaniqligi
bo‘lishi mumkin. Ba'zida o‘qituvchi va talaba foydalanadigan materiallar talabaning
o‘rganish darajasi yoki ehtiyojlariga mos kelmasligi mumkin. Bu holatda o‘qituvchi
o‘z materiallarini talabaning individual ehtiyojlariga qarab moslashtirishi yoki
qo‘shimcha resurslar taqdim etishi lozim. Shuningdek, talaba o‘zining ta'lim
resurslariga bo‘lgan talabini aniqlab, o‘qituvchidan yordam so‘rashi kerak.
Shuningdek, vaqtni boshqarish masalasi ham o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi
hamkorlikda muammo tug‘dirishi mumkin. Ba'zan talabalar o‘z vaqtlarini noto‘g‘ri
taqsimlab, o‘qish va shaxsiy hayot o‘rtasidagi balansni saqlay olmaydilar.
O‘qituvchilar talabalariga vaqtni boshqarish bo‘yicha maslahatlar berishlari, ularga
o‘z vazifalarini rejalashtirishda yordam berishlari lozim. Talabalar esa o‘zlarining
vaqtlarini samarali boshqarishga o‘rgatishlari, o‘qish uchun yetarlicha vaqt
ajratishlari kerak.
Oxir-oqibat, o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikdagi qiyinchiliklarni
bartaraf etish uchun faqat muloqot, motivatsiya va vaqtni boshqarish kabi masalalar
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
105
bilan cheklanmaslik kerak. Har ikki tomonning o‘zaro hurmat va ishonchni
mustahkamlashlari, o‘z maqsadlariga erishish yo‘lida bir-birini qo‘llab-quvvatlashlari
ta'lim jarayonining muvaffaqiyatli bo‘lishiga olib keladi. Samarali hamkorlik ta'lim
sifatini oshiradi va talabalarga muvaffaqiyatga erishish imkoniyatini yaratadi.
Xulosa.
Fransuz tili o‘qitishda o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikning
o‘rni katta. Samarali hamkorlik, talabalar uchun tilni tez va samarali o‘rganish
imkoniyatini yaratadi. O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi ishonchli va faol muloqot,
talabalarni rivojlantiradi va til o‘qitish jarayonini yanada mazmunli qiladi. Shuning
uchun, o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish va mustahkamlash,
muvaffaqiyatli til o‘rganishning asosi hisoblanadi.
Adabiyotlar:
1. Дударева Н. А. Интернационализация российской системы высшего
образования: экспорт образовательных услуг (по материалам Всероссийского
совещания проректоров по международной деятельности). М., 2009.
2. Дудина И. А., Сентюрина М. А. Болонский процесс: информация к
размышлению. Персональный сайт Дудиной; ВолГУ, 2004. URL:
http://dudina.volsu.ru/content/inform.pdf
3. Казакова Е. И. Методическое пособие для преподавателей. М.: НФПК,
ООО «Миралл», 2005.
4. Прилепская М. В. О некоторых проблемах обучения студентов
иностранному языку в рамках европейской студенческой мобильности
(программа «Французский язык в университете (FOU)» – программа
«Адаптивный курс РКИ») // Инновации в преподавании иностранных языков
студентам-юристам.
Материалы
межвузовской
научно-практической
конференции (Москва, 15 марта 2012 г.) / Отв. ред.: А. А. Лебедева. М.:
Российская правовая академия Минюста РФ, 2012. С. 146–150.
5. Приложение «Интернационализация высшего образования в странах
ОЭСР». М.: ВШЭ, Центр ОЭСР, 2005.
6. Сафонова М. А. Социальная организация образовательных миграций.
СПб., 2011.
7. Портал франко-российских стипендий. URL: http://bgfrussie.ru (дата
обращения: 23.01.2025).
8. Телевизионный канал TV5monde URL: http://cabouge.tv5monde.com (дата
обращения 25.01.2025). 11
9. Франкомания. URL: http://www.francomania.ru (дата обращения
26.01.2025).
10. Lev Vygotskiy Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes,
1978.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 3 (49) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
106
11. Jerome Bruner Acts of Meaning: Four Lectures on Mind and Culture, 1990.
12. Le français d’objectif universitaire, un programme et un chantier // Le
français dans le monde/ n 374/ mars-avril 2011.
