International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
273
INTEGRATIV YONDASHUV ASOSIDA BO‘LAJAK MUHANDISLARNING
LINGVOMADANIY KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISHNING
METODIK MODELI
Urinboyeva Feruza Zokir qizi
Jizzax Davlat Pedagogika universiteti katta o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada texnika oliy ta’lim muassasalarida ta’lim
olayotgan bo‘lajak muhandislarning ingliz tilidan lingvomadaniy kompetensiyasini
rivojlantirish uchun integrativ yondashuv asosida ishlab chiqilgan metodik modelning
nazariy va amaliy asoslari bayon etilgan. Lingvistik va kasbiy bloklarning o‘zaro
integratsiyasi orqali talabalar til ko‘nikmalari bilan bir qatorda madaniy sezgirlik va
kasbiy muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishi ko‘zda tutiladi. Maqolada CLIL va ESP
yondashuvlari asosida ishlab chiqilgan ta’lim texnologiyalari va ularning
samaradorligi yoritilgan. Model pedagogik modellashtirish nazariyalariga asoslanib,
zamonaviy kasbiy ehtiyojlarga javob beradigan lingvomadaniy kompetensiyani
shakllantirishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
integrativ yondashuv, lingvomadaniy kompetensiya, metodik
model, muhandislik ta’limi, ESP, CLIL, pedagogik modellashtirish, kasbiy ingliz tili
Annotation:
This article presents the theoretical and practical foundations of a
methodological model designed to develop the linguocultural competence of future
engineers studying at technical universities through an integrative approach. The
integration of linguistic and professional blocks aims to enhance students' language
skills alongside their cultural awareness and professional communication abilities.
The article highlights the use of CLIL and ESP-based educational technologies and
evaluates their effectiveness. The model is built on pedagogical modeling theories
and addresses the need for developing linguocultural competence that meets
contemporary professional requirements.
Keywords:
integrative approach, linguocultural competence, methodological
model, engineering education, ESP, CLIL, pedagogical modeling, professional
English.
Ingliz tilidan lingvomadaniy kompetensiya to‘rtta terminologik kompetensiya,
maxsus tematik kompetensiya, kasbiy mamlakatshunoslik kompetensiyasi, biznes-
kommunikativ kompetensiya, har biri esa kognitiv, funktsional, shaxsiy va axloqiy
komponentlarni
bilan ifodalanadi. Bu kompetensiyalarni shakllantirish texnika oliy
ta’lim muassasalarida birinchi kurs talabalari uchun amalga oshiriladi va ularga tildan
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
274
ijtimoiy muloqot jarayonlarida foydalanishni o‘rgatish maqsadlariga yo‘naltirilgan
ta’lim beriladi.
Ingliz tilidan ta’limning kasbiy yo‘naltirilganligi tufayli bu jarayonning meyoriy
natijasi oliy ta’limda o‘qishning butun davri jarayonida yuzaga keladigan kasbiy
kommunikativ kompetentlikni shakllantirishni nazarda tutadi.
Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish asosida, ingliz tiligan lingvomadaniy
kompetensiyani shakllantirishning mavjud modellari muhandislik talabalarining
o‘ziga xos kasbiy manfaatlarini hisobga olmagan, bu esa ingliz tili va muhandislik
fanlarini integrativ o‘zaro aloqador o‘qitishni amalga oshirish uchun uslubiy va
tashkiliy yondashuvlarni ishlab chiqishni murakkablashtiradi.
Shuni hisobga olib, muhandislik yo‘nalishi talabalarining ingliz tiligan
lingvomadaniy kompetensiyani shakllantirishning metodik modelini qurish zaruratini
taqozo qiladi. Biz bo‘lajak ingliz tiligan lingvomadaniy kompetensiyani
shakllantirishning metodik modelini ishlab chiqishda mehnat bozori tomonidan
bitiruvchiga yuklatilgan malaka talablarini va Davlat ta’lim standartlariga
asoslanamiz. Bunday tuzilmaning komponentlari maqsadli va mazmun-mohiyatiy
jihatdan amalda bajarilishi lozim.
Ilmiy adabiyotlarda “model” tushunchasining ko‘plab ta’riflari mavjud.
B.N.Gerasimovga ko‘ra, tor ma’noda model - bu tadqiqot obyektining uni
payqashga qodir bo‘lgan, bu haqda yangi ma’lumotlar beradigan aqliy tasviridir.
V.L.Shtoff modelga ko‘ra, turli xil o‘xshashlik darajalarida asl nusxani
ko‘paytiradigan va uni bilish jarayonida o‘rnini bosadigan sxemani tushunadi.
M.E.Duranov modelni mavhumlashtirish, natijalarga kirib borish, jarayonlar
mohiyati, tuzilishi va elementlar aro aloqalarni aniqlashtirish vositasi sifatida taqdim
etadi.
Binobarin, fandagi model nazariy sxema, vizual tasvir, jarayon, hodisaning
analogi sifatida qaraladi.
Dunayeva T.V modelni tanlashda quyidagilarga tayanish kerak: model hech
qachon haqiqiy obyekt bilan bir xil bo‘lmasligi; metodik modelni tuzishda
haqiqatning allaqachon ma’lum bo‘lgan ba’zi jihatlari odatda hisobga olinmaydi;
metodik modelni qurishda va undan foydalanishda xulosalar har doim o‘xshashlik
bilan, haqiqiy obyektdan idealga va orqaga yo‘l sifatida ishlatiladi; texnologik
modelni qurishda mumkin bo‘lgan dunyoda ideal obyektlarning mavjudligi har doim
ruhan takrorlanadi.
Modellashtirishga oid asosiy ilmiy yondashuvlarni oʻrganish jarayonida biz
modelning pedagogik ilmiy oʻrganishlarda muhum jihatlari shundan iboratki, bu
modelning bir-biri bilan bog‘liqligi va reproduktiv elementlarining ajralmas
komplikisini aks ettiradi; elementlar va model tomonidan bajariladigan funksiyalar;
metodik modelni amalga oshirish shartlaridir.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
275
Asosiy ilmiy va pedagogik adabiyotlarni tahliliy nuqtayi nazardan oʻrganish
shuni ko‘rsatadiki, biz tomonimizdan ishlab chiqilgan modellashtirish jarayonida
quyidagi funksiyalarni bajaradi: jarayonning asosiy mohiyatini koʻrsatib berish bilan
bog‘liq bo‘lgan bilim; tadqiqot, tadqiqotlarni tashkil etish bilan bog‘liq gipotezani
qurish; nazariy, aks ettiruvchi tizim aloqalari; pedagogik serkulatsiya jarayonni
amalga oshirish omillari va shartlarini aks ettiruvchi texnologik; pedagogik jarayonni
boshqarish asoslarini belgilovchi normativ.
Bizning metodik modelimiz shakllanishi va amalga oshirilishiga ta’sir qiluvchi
tashqi omillarga quyidagilarni kiritdik: texnika oliy ta’lim muassasalarida professor-
o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarning mezonlari bo‘lib Davlat
ta’lim sitandaratlari talabalarning kasbiy mutaxassislik tayyorgarligi darajasiga
jamiyat ehtiyojlari isolaadi.
Mamlakatimiz texnika oliy ta’lim muassasalarida talabalarning ligvomadaniy
kompetensiyasini shakllantirishning metodik modelini ishlab chiqish va sinovdan
o‘tkazishni takomillashtirish maqsadida biz ushbu metodik modelni ishlab chiqish va
sinovdan o‘tkazish algoritmini taklif qildik.
Unda bunday metodik modelni ishlab chiqishga va unga bevosita ta’sir
ko‘rsatishga sabab bo‘lgan omillar (lingvomadaniy kompetensiyasi shakllangan
muhandislarga bo‘lgan ijtimoiy talab), shuningdek mazkur modelni yaratishning
asosiy bosqichlari (ingliz tili fan dasturlarining mazmunan rivojlantirish va
lingvomadaniy kompetensiyani shakllantirishni uslubiy qo‘llab-quvvatlash) ko‘rsatib
oʻtilgan. Tajriba-sinov tadqiqotini o‘tkazish sharoitida bizning taklif qilingan ketma-
ketlik diagrammasi metodik modelni uslubiy qo‘llab-quvvatlash va tajriba-sinov
tadqiqotlari natijalari o‘rtasidagi munosabatni aks ettiradi; shuningdek, talabalarning
lingvomadaniy kompetensiyasini shakllantirish jarayonining yo‘nalishlari; tajriba-
sinov ishlarini o‘tkazish tartibi.
Metodik modelga ta’rif berish uchun uning umumiy komponentlarini tasavvur
qilamiz:
1)
Maqsadli komponent
– lingvomadaniy kompetensiyasi shakllangan malakali
mutaxassislarga bo‘lgan jahondagi ijtimoiy talabni o‘rganish asosida vazifa va
maqsadlarini aniqlab olish;
2)
Mazmuniy-jarayoniy komponent
– yondashuvlar va tamoyillarni belgilab olish
hamda pedagogik shart-sharoitlarni ta’minlashdan iborat;
3)
Baholovchi-natijaviy komponent
–pedagogik tajriba-sinov maydonchalari,
talabalarning lingvomadaniy kompetensiyasini shakllanganlik darajasini baholash
mezonlari va darajalari va natijadan iborat. Natijada esa, lingvomadaniy
kompetensiyasi shakllangan mutaxassis tayyorlashga erishiladi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
276
1.
Azimov, E. G., & Shchukin, A. N. (2009). Lingvodidakticheskiy slovar’
terminov [Linguodidactic dictionary of terms]. Moscow: IKAR.
2.
Byram, M. (1997). Teaching and assessing intercultural communicative
competence. Clevedon: Multilingual Matters.
3.
Kramsch, C. (1993). Context and culture in language teaching. Oxford:
Oxford University Press.
4.
Passov, E. I. (2008). Metodika kommunikativnogo obucheniya inostrannomu
yazyku: Problemy i resheniya [Methods of communicative teaching of a foreign
language: Problems and solutions]. Moscow: Glossa-Press.
5.
Guariento, W., & Morley, J. (2001). Text and task authenticity in the EFL
classroom. ELT Journal, 55(4), 347–353.
https://doi.org/10.1093/elt/55.4.347
6.
Little, D., Devitt, S., & Singleton, D. (1988). Authenticity in language
learning and teaching. Dublin: Authentik.
7.
Kolesnikova, I. K., & Dolgina, O. A. (2001). Lingvokulturnaya komponenta v
obuchenii inostrannym yazykam [Linguocultural component in teaching foreign
languages]. Moscow: Flinta.
8.
Dalton-Puffer, C. (2007). Discourse in content and language integrated
learning (CLIL) classrooms. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
9.
Komarova, N. A. (2008). Metodika obucheniya angliyskomu yazyku dlya
spetsial'nykh tseley (ESP) [Teaching methodology of English for specific purposes].
Moscow: Logos.
10.
Douglas, D. (2000). Assessing language for specific purposes. Cambridge:
Cambridge University Press.
