Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 73 ~
BOSHLANG'ICH SINF O
‘
QISH DARSLARIDA EGRA DAN
FOYDALANISH: ZAMONAVIY YONDASHUV VA AMALIY TATBIQ
Izzatova Nazokat
Nizomiy nomidagi
O‘
zbekiston Milliy Pedagogika Universtiteti
boshlan
g‘ich ta’lim fakulteti 2
-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola boshlang'ich ta'lim tizimida o'qish ko'nikmalarini
baholash va rivojlantirish uchun EGRA (Early Grade Reading Assessment)
metodikasidan foydalanish masalalariga bag'ishlangan. Tadqiqotda EGRA ning
nazariy asoslari, boshlang'ich sinf o'quvchilarining o'qish malakalarini aniqlashdagi
ahamiyati va amaliy qo'llanish usullari tahlil qilingan. Maqolada EGRA testlarining
tuzilishi, o'tkazish tartibi va natijalarni tahlil qilish metodlari batafsil ko'rib chiqilgan.
Shuningdek, o'qituvchilar uchun amaliy tavsiyalar va EGRA dan samarali foydalanish
yo'llari taqdim etilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, EGRA metodikasi
o'quvchilarning individual ehtiyojlarini aniqlash va moslashtirilgan ta'lim dasturlarini
ishlab chiqishda muhim vosita hisoblanadi.
Abstract:
This article is devoted to the issues of using the EGRA (Early Grade
Reading Assessment) methodology to assess and develop reading skills in the primary
education system. The study analyzes the theoretical foundations of EGRA, its
importance in determining the reading skills of primary school students, and practical
methods of application. The article examines in detail the structure of EGRA tests, the
procedure for conducting them, and methods for analyzing the results. It also provides
practical recommendations for teachers and ways to effectively use EGRA. The results
of the study show that the EGRA methodology is an important tool for identifying the
individual needs of students and developing customized educational programs.
Kalit so'zlar:
EGRA, boshlang'ich ta'lim, o'qish ko'nikmalari, baholash
metodikasi, individual yondashuv, ta'lim sifati
Kalit so'zlar:
EGRA, boshlang'ich ta'lim, o'qish ko'nikmalari, baholash
metodikasi, individual yondashuv, ta'lim sifati.
Kirish
Zamonaviy ta'lim tizimida o'quvchilarning o'qish ko'nikmalarini ob'ektiv
baholash va ularning individual rivojlanish ehtiyojlarini aniqlash muhim ahamiyat kasb
etadi. Boshlang'ich ta'lim bosqichida shakllanadigan o'qish ko'nikmalari bolaning
keyingi ta'lim faoliyati va shaxsiy rivojlanishi uchun poydevor bo'lib xizmat qiladi.
Shu nuqtai nazardan, Early Grade Reading Assessment (EGRA) metodikasi dunyo
tajribasida keng qo'llanilayotgan va o'zining samaradorligi bilan e'tirof etilgan
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 74 ~
baholash vositasi hisoblanadi. EGRA - bu boshlang'ich sinf o'quvchilarining o'qish
ko'nikmalarini kompleks baholash uchun ishlab chiqilgan standartlashtirilgan test
tizimi bo'lib, o'quvchining o'qish jarayonidagi turli jihatlarini (fonematik ongni, harf
tanishni, so'z o'qishni, matnni tushunishni) sistemli ravishda o'lchaydi. EGRA ning
nazariy asoslari: EGRA metodikasi kognitiv psixologiya va o'qish nazariyasining
zamonaviy yutiqlariga asoslanadi. Ushbu yondashuv o'qish jarayonini bir necha o'zaro
bog'liq komponentlarga ajratib, har birini alohida baholash imkonini beradi: Fonematik
ong (Phonemic Awareness): Fonematik ong o'qish ko'nikmalarining asosiy
komponenti hisoblanib, bolaning nutqdagi tovushlarni ajrata olish va ular bilan ishlash
qobiliyatini anglatadi. EGRA testi orqali o'quvchining qofiyali so'zlarni tanish,
tovushlarni ajratish va birlashtirish ko'nikmalarini baholash amalga oshiriladi. Harf
tanish (Letter Recognition): Harf tanish komponenti o'quvchining alifbo harflarini
vizual ravishda tanish va ularning tovush qiymatlarini bilish darajasini o'lchaydi. Bu
ko'nikma o'qishning texnik tomonini shakllantirish uchun zarur bo'lib hisoblanadi. So'z
o'qish (Word Reading): So'z o'qish testi o'quvchining oddiy va murakkab so'zlarni
to'g'ri va tez o'qish qobiliyatini baholaydi. Bu komponent o'qish sifatining muhim
ko'rsatkichi hisoblanadi. Matnni tushunish (Reading Comprehension): Matnni
tushunish komponenti o'qish jarayonining yakuniy maqsadi bo'lib, o'quvchining
o'qilgan matn mazmunini tushunish va tahlil qilish darajasini aniqlaydi. EGRA
testining tuzilishi va o'tkazish tartibi: EGRA testi bir necha subtestlardan iborat bo'lib,
har bir subtest ma'lum vaqt chegarasida individual tarzda o'tkaziladi: 1-subtest:
Boshlanish tovushini aniqlash: O'quvchiga bir necha rasm ko'rsatiladi va u bir xil
tovush bilan boshlanadigan rasmlarni topishi kerak. Ushbu subtest fonematik ong
darajasini baholaydi. 2-subtest: Harf nomlarini bilish: O'quvchiga 100 ta harf (katta va
kichik) ko'rsatiladi va u bir daqiqa davomida ularning nomlarini aytishi talab qilinadi.
3-subtest: Harf tovushlarini bilish: O'quvchiga harflar ko'rsatiladi va u ularning tovush
qiymatlarini aytishi kerak. 4-subtest: Oddiy so'zlarni o'qish: O'quvchi bir daqiqa
davomida oddiy so'zlar ro'yxatini o'qiydi. 5-subtest: Murakkab so'zlarni o'qish:
O'quvchi murakkab va psevdo-so'zlarni o'qish orqali o'qish strategiyalarini qo'llash
darajasi aniqlanadi. 6-subtest: Matnni o'qish va tushunish: O'quvchi qisqa matnni
o'qiydi va uning mazmuni bo'yicha savollarga javob beradi. EGRA natijalarini tahlil
qilish. EGRA testi natijalari bir necha yo'nalishda tahlil qilinadi: Miqdoriy tahlil
- Har bir subtestda to'plangan ballar
- O'qish tezligi ko'rsatkichlari
- Xatolik darajasi va turlari
- Umumiy o'qish darajasini aniqlash
Sifatiy tahlil
- O'quvchining kuchli va zaif tomonlarini aniqlash
- Individual rivojlanish ehtiyojlarini belgilash
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 75 ~
- Moslashtirilgan ta'lim dasturini ishlab chiqish uchun tavsiyalar
Guruh darajasida tahlil
- Sinf yoki maktab darajasidagi umumiy natijalar
- Ta'lim sifatini baholash
- Dastur va metodikalarni takomillashtirish yo'nalishlari
O'qituvchilar uchun amaliy tavsiyalar:
EGRA ni o'tkazishga tayyorgarlik
1. Test materiallarini oldindan tayyorlash
2. Qulay va tinch muhit yaratish
3. O'quvchi bilan ishonchli munosabat o'rnatish
4. Vaqtni to'g'ri taqsimlash
Test davomidagi yondashuv
1. O'quvchini rag'batlantirish va qo'llab-quvvatlash
2. Ob'ektiv baholashni ta'minlash
3. Stressni kamaytirish choralarini ko'rish
4. Individual xususiyatlarni hisobga olish
Natijalardan foydalanish:
1. Har bir o'quvchi uchun individual reja tuzish
2. Ota-onalar bilan hamkorlik qilish
3. Qo'shimcha yordam choralarini belgilash
4. Muntazam monitoring o'tkazish
EGRA ning afzalliklari va cheklovlari:
Afzalliklari:
- Standartlashtirilgan va ishonchli baholash vositasi
- O'qish ko'nikmalarining barcha jihatlarini qamrab olish
- Individual ehtiyojlarni aniq aniqlash imkoniyati
- Xalqaro tajriba va taqqoslash imkoniyati
- Amaliy va qulay qo'llash
Cheklovlari:
- Madaniy va til xususiyatlarini moslashtirishga ehtiyoj
- O'qituvchilarni maxsus tayyorlash zarurati
- Vaqt va resurs talab qilish
- Ba'zi o'quvchilar uchun stress manbai bo'lishi mumkin
Xulosa
EGRA metodikasi boshlang'ich ta'lim tizimida o'qish ko'nikmalarini baholash va
rivojlantirishning samarali vositasi hisoblanadi. Uning to'g'ri qo'llanishi
o'quvchilarning individual ehtiyojlarini aniqlash, moslashtirilgan ta'lim dasturlarini
ishlab chiqish va ta'lim sifatini oshirishga yordam beradi. EGRA dan samarali
foydalanish uchun o'qituvchilarning malakasini oshirish, test materiallarini mahalliy
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 76 ~
sharoitlarga moslash va muntazam monitoring tizimini yo'lga qo'yish zarur.
Shuningdek, EGRA natijalarini o'quvchilarni stigmatizatsiya qilish uchun emas, balki
ularning rivojlanishiga yordam berish maqsadida ishlatish muhim ahamiyat kasb etadi.
Kelajakda EGRA metodikasini O'zbekiston ta'lim tizimi xususiyatlariga moslash,
mahalliy til va madaniy kontekstni hisobga olgan holda test materiallarini
takomillashtirish va o'qituvchilar uchun kompleks tayyorgarlik dasturlarini ishlab
chiqish zarur bo'ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:
1.
Гуффи
,
Г
.
Л
., &
Хофф
,
Э
. (2020).
Оценка навыков чтения в начальных
классах: теория и практика. Москва
:
Образование
.
2. Dubeck, M. M., & Gove, A. (2015). The early grade reading assessment
(EGRA): Its theoretical foundation, purpose, and limitations. International Journal of
Educational Development, 40, 315-322.
3.
Зайцев
,
В
.
Н
. (2019).
Современные
методы
оценки
читательской
грамотности
младших
школьников
.
Педагогика
, 4, 23-31.
4. RTI International. (2016). Early Grade Reading Assessment (EGRA) Toolkit,
Second Edition. Washington, DC: USAID.
5. Rakhmonova, D. A. (2021). Boshlang'ich sinf o'quvchilarining o'qish
malakalarini rivojlantirish metodikasi. Toshkent: O'qituvchi.
6. UNESCO. (2017). Reading for All: National Assessment of Learning
Outcomes. Paris: UNESCO Publishing.
7. Wagner, D. A., & Castillo, N. M. (2014). Learning to read: What we know
about early reading acquisition among children worldwide. Comparative Education
Review, 58(2), 185-214.
8. Abadzi, H. (2012). Developing Cross-Language Metrics for Reading Fluency
Measurement: Some Issues and Options. Global Partnership for Education Working
Paper Series on Learning, No. 6.
9. Юсупова, М. М. (2020). Инновационные подходы к обучению чтению в
начальной школе. Ташкент
:
Наука
и
образование
.
10. Gove, A., & Wetterberg, A. (Eds.). (2011). The early grade reading
assessment: Applications and interventions to improve basic literacy. Research
Triangle Park, NC: RTI Press.
