Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
8(66)
~ 86 ~
DÓRETIWSHILIK
MEKTEPLERIN
RAWAJLANDÍRÍWǴA
QARATÍLǴAN
IS-ILAJLAR
Kazimbetova Ziyuar Maxsetbaevna
Ájiniyaz
atındaǵı
pedagogikalıq
institutı
doktorantı
(DSc)
Filologiya ilimleri
boyınsha
filosofiya
doktorı
(PhD)
Qánigelestirilgen
bilimlendiriw
mákemeleri
agentligi
orta
arnawlı
bilimlendiriwdiń
eń
áhmiyetli
buwını
bolıp,
oqıwshılardıń
akademiyalıq
tayarlıǵı
hám
olardıń
intellektual
rawajlanıwında
sheshiwshi rol
oynaydı.
Agentlik
quramındaǵı
Prezident,
qánigelestirilgen,
tayanısh
qánigelestirilgen
mektepler, sport
hám
dóretiwshilik
mektepleri
túrli
baǵdarda
oqıtıw
sistemasın
ámelge
asırıp,
zamanagóy
tálim
standartların
keń
túrde
ámeliyatqa
engizip barmaqta. Bul
baǵdarlar
Ózbekstan
bilimlendiriw
sistemasınıń
básekige
shıdamlılıǵın
támiyinlep,
onı
jáhán
tálim
standartları
menen
teńlestirip
ǵ
ana qoymastan, jas
áwladtıń
sapalı
hám
ámeliy
kónlikpeler
tiykarında
bilim
alıwın
támiyinleydi.
Aytıp
ótiw
orınlı,
bir
ǵ
ana
dóretiwshilik
mekteplerinde
oqıwshılarǵa
sapalı
hám
nátiyjege
baǵdarlanǵan
bilim
beriw menen birge,
olardıń
dóretiwshiligin
qollap-
quwatlawǵa
qaratılǵan
birqansha is-
ilajlar
hám
joybarlar
ámelge
asırılmaqta.
Bul mektepler
joqarı
bilim
hám
kónlikpelerge
iye
jaslardı
tayarlawǵa
qaratılǵan
bolıp,
olardıń
akademiyalıq
hám
dóretiwshilik
qábiletlerin
maksimal
dárejede
rawajlandırıwǵa
xızmet
etedi.
Qánigelestirilgen
bilimlendiriw
mákemeleriniń
nátiyjeli
oqıw
hám
oqıtıwın
qáliplestiriw
hám
rawajlandırıw
mámleket
siyasatınıń
baslı
maqsetleriniń
biri
esaplanadı.
2019-
jıl
26-noyabrde
qabıl
etilgen
“Zamanagóy
mekteplerdi
shólkemlestiriw
is-
ilajları
haqqında”ǵı
qararǵa
muwapıq,
2021-
jılǵa
shekem
mekteplerdiń
keminde 3 procentin, 2025-
jılǵa
shekem 20 procentin
hám
2030-
jılǵa
shekem 50 procentin
zamanagóy
mekteplerge
aylandırıw
rejelestirilgen.
Usı
qarar
tiykarında
búgingi
kúnge
kelip belgilengen bilimlendiriw
mákemeleri
rekonstrukciyadan
shıǵarıldı,
jańadan
qurıldı
hám
qurılmaqta.
Jańadan
qurılǵan
dóretiwshilik,
qánigelestirilgen
hám
tayanısh
qánigelestirilgen
mekteplerine
zamanagóy
bilimlendiriw
sisteması
engizilmekte.
Ózbekstan
Respublikası
Prezidentiniń
2021-
jıl
19-iyuldegi PQ-5188-
sanlı
qararında
qánigelestirilgen
mektepler
jumısın
jáne
de
rawajlandırıwǵa
qaratılǵan
is-
ilajlar belgilengen.
Usı
hújjet
tiykarında
Ózbekstan
Respublikası
Mektepke shekemgi
hám
mektep bilimlendiriwi ministrligi
quramındaǵı
Qánigelestirilgen
bilimlendiriw
19
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2019
-
jıl 26
-noyabrdegi PQ-4537-
sanlı qararı
20
Nızamshılıq maǵlıwmatları milliy bazası, 19.07.2021
-y., 07/21/5188/0687-son; 15.04.2022-y., 06/22/106/0314-son;
31.05.2023-y., 06/23/79/0302-son.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
8(66)
~ 87 ~
mákemeleri
agentligi
sistemasındaǵı
mekteplerde
sapalı
bilim beriw,
basqarıwdı
ele de
rawajlandırıw,
materiallıq
-
texnikalıq
bazasın
bekkemlew
boyınsha
belgilengen
jumıslar
ámelge
asırılmaqta.
Sonday-aq,
talantlı
hám
bilimli
jaslardı
anıqlaw,
tańlaw
hám
olardı
jetekshi
pedagogikalıq
texnologiyalar
tiykarında
jetilistiriwge
óz
aldına
itibar
qaratılǵan.
Bul bolsa,
qánigelestirilgen
hám
dóretiwshilik
mekteplerinde
zamanagóy
oqıtıw
sistemasın
engiziw, sabaq
barısın
innovaciylıq
qatnasta
shólkemlestiriw,
oqıwshılardıń
dóretiwshilik
hám
sın
pikirlew
kónlikpelerin
rawajlandırıw
ushın
sharayat
jaratıp
berdi.
Dóretiwshilik
mekteplerinde bilim
sapası
hám
onı
qadaǵalaw
tıǵız
baylanıslı
túrde
jolǵa
qoyılǵan
bolıp,
oqıtıwda
bilim beriwshi
oqıtıwshınıń
hám
bilim
alıwshı
oqıwshınıń
da jeke pikir
hám
kózqarasları
inabatqa
alınıp
otırıladı.
Ózbekstan
Respublikası
Ministrler
Keńesiniń
2020-
jıl
11-
marttaǵı
“Dóretiwshilik
mektepleri
hám
qánigelestirilgen
mektepler iskerligin
jáne
de jetilistiriw
haqqında”ǵı
141-
sanlı
qararına
muwapıq
I.Yusupov
atındaǵı
dóretiwshilik
mektebi Qaraqalpaq
mámleketlik
universiteti
hám
Ózbekstan
mámleketlik
xareografiya
akademiyası
tárepinen
atalıqqa
alındı.
Usı
múnásibet
penen
atalıq
oqıw
orınlarına
qánigeliginen
kelip
shıǵıp
mektepke
joqarı
oqıw
ornınıń
tájiriybeli
professor-
oqıtıwshıların
sheberlik
sabaqların
ótiwge
baǵdarlaw,
magistrlik
hám
ilimiy
dárejesi
bar
bolǵan
kadrlar
sanın
kóbeytiw,
tálim
procesine innovaciya-
pedagogikalıq
usıl
hám
texnologiyalardı
engiziwdiń
ilimiy
tiykarların
jáne
de bekkemlew
ilajların
kóriw,
joqarı
klass
oqıwshıların
qánigelik
pánleri
boyınsha
joqarı
oqıw
orınlarında
oqıwın
dawam
ettiriwge
baǵdarlaw,
oqıwshılardıń
dóretiwshiligin
rawajlandırıwda
birge islesiwdi
jolǵa
qoyıw
tapsırmaları
berildi.
Házirgi
kúnge
kelip bul qarar
tolıq
orınlanıp,
usı
qarar
tiykarında
qánigelik
pánler
(qaraqalpaq tili
hám
ádebiyatı,
inglis tili) eki
toparǵa
bólip
oqıtılmaqta.
Sonday-aq,
oqıwshılarda
ana tiline,
dóretiwshilikke
bolǵan
qızıǵıwshılıqtı
kúsheytiw
maqsetinde
sóylew
mádeniyatı,
xalıq
awızeki
dóretiwshiligi,
ádebiy
process,
ádebiyat
qaǵıydaları,
publicistika, tekstologiya, dramaturgiya
sıyaqlı
sabaqlar
ótilmekte.
Finlyandiya bilimlendiriw
sisteması
oraylasqan
basqarıw
sisteması
menen
ajıralıp
turadı.
Bul sistemada bilimlendiriw
hám
mádeniyat
ministrligi
ulıwma
strategiyanı
belgileydi, biraq Milliy
tálim
agentligi
ǵárezsiz
túrde
bilimlendiriw
standartların
islep
shıǵadı
hám
ámelge
asıradı.
Finlyandiya bilimlendiriw
sisteması
teńlik,
biypul
tálim,
individuallıq,
ámeliylik,
isenim, erkinlik
sıyaqlı
belgileri menen
ajıralıp
turadı
Házirgi
kúnde
dóretiwshilik
mektepleri menen
mádeniyat
ministrligi
wákilleriniń
birge
islesiwiniń
jolǵa
qoyılıwı,
Finlyandiya bilimlendiriw
sisteması
úlgisinde
ámelge
asırılmaqta.
21
Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 2020
-
jıl 11
-
marttaǵı 141
-
sanlı qararı
22
Ibragimov Sh. Finlyandiya va O‘zbekistonda ta‘lim tizimini sifatini solishtirma taxlili. Miasto Przyszłości Kielce 2022.
–
P.348.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
8(66)
~ 88 ~
Tálimdi
jolǵa
qoyıw
hám
sistemaǵa
túsiriwde
AQSh
hám
Finlyandiya
mámleketleriniń
háreketleri
eki
túrli
bolsa da, bul eki
mámlekettiń
de
tiykarǵı
maqseti
–
tálim
sapasın
rawajlandırıw
boldı.
AQShta
finanslıq
jaqtan
támiyinlew
hám
texnologiyalıq
infradúzilis
kúshli
bolsa, Finlyandiyada
pedagogikalıq
erkinlik
hám
isenim principleri
áhmiyetli
orın
tutadı
. Solay etip,
nátiyjeli
bilimlendiriw
sisteması
tek
ǵ
ana
finanslıq
resurslarǵa
emes, al isenim, innovacion qatnas jasaw
hám
pedagogikalıq
erkinlikke de
tiykarlanıwı
kerek.
2024-
jıl
1-aprelde
kórkem
ádebiyat
hám
basqa
dóretiwshilik
tarawlarına
mehir
qoyǵan
talantlı
jaslardı
tańlaw
hám
tárbiyalaw,
olardıń
dóretiwshiligin
rawajlandırıw,
keleshekte
ádebiyat
hám
kórkem
óner,
ǵ
alaba xabar
quralları
ushın
múnásip
kadrlardı
tayarlaw, milliy
ózligimiz,
ana
Watanımız
hám
xalqımızǵa
sadıq
dóretiwshilerdiń
jańa
áwladın
kamalǵa
keltiriw maqsetinde
Ózbekstan
Respublikası
Prezidentiniń
“Dóretiwshilik
mektepleri iskerligin
jáne
de jetilistiriw is-
ilajları
haqqında”ǵı
PQ-147-
sanlı
qararı
qabıl
etildi.
Usı
qarar
tiykarında
tómendegi
is-ilajlar
ámelge
asırılmaqta:
✓
Ózbekstan
Jazıwshılar
Awqamı
menen birge islesiw
jolǵa
qoyıldı;
✓
jámiyetlik
hám
dóretiwshilik
tárepten
belsendi,
keń
jámiyetshilik
ortasında
abırayǵa
iye
sóz
sheberleri
hám
xalqımızǵa
tanılǵan
insanlar
qatnasında
sheberlik
sabaqları
ótilip
barılmaqta;
✓
jáhán
ádebiyatı
klassik
shıǵarmaların
kórkem
awdarma islew maqsetinde
“Jas
awdarmashılar”
klublarınıń
jumısları
jolǵa
qoyıldı;
✓
hár
jılı
eki ret
oqıwshılardıń
“Dóretiwshilik
baǵınan
gúldáste”
atlı
toplamların
baspadan
shıǵarıw
jolǵa
qoyıldı;
✓
oqıwshılarda
tárbiyalıq,
jámiyetlik
-
emocionallıq
hám
estetikalıq
talǵamın
rawajlandırıw
maqsetinde
“Súwretlew
óneri
hám
sızıw”
pánleriniń
tiykarında
“Kórkem
óner”
(ART)
páni
oqıw
saatlarına
kirgizildi;
✓
oqıwshılardıń
jasalma intellekt
hám
robototexnika
baǵdarına
qızıǵıwshlıǵın
qollap-quwatlaw
hám
olardıń
jaratıwshılıq
kónlikpelerin
qáliplestiriw
maqsetinde 7,9-
klaslardıń
“Texnologiya”
páni
ornına
Robototexnika
tiykarları
ótilip
baslandı;
✓
10,11-
klaslardı
rejissyor
járdemshisi,
rejissyor assistenti, gid, redaktor,
restavrator, dizaynerlik t.b.
sıyaqlı
kásiplerge
baǵdarlaw
maqsetinde
olarǵa
“Aktyorlıq
óneri”
páni
oqıtılıp
baslandı;
✓
hár
jılı
“Meniń
birinshi
kitabım”
joybarı
tiykarında
hárbir
dóretiwshilik
mektebinen keminde eki
oqıwshınıń
dóretiwshilik
jumısları
toplamı
basıp
shıǵarıla
basladı;
✓
dástúriy
ótkeriletuǵın
“Zomin
seminari”nda
hárbir
dóretiwshilik
mektebinen keminde 5
dóretiwshi
oqıwshılardıń
qatnasıwı
támiyinlenbekte;
23
To‘rayev R., Abilov S. Professional ta’lim tizimida finlandiya tajribasini qo‘llash afzalliklari. Multidisciplinary
Scientific Journal. VOLUME 3 | SPECIAL ISSUE 4 | 2024.
–
P.140.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
8(66)
~ 89 ~
✓
xabar
hám
ǵ
alaba kommunikaciyalar agentligi
tárepinen
hárbir
dóretiwshilik
mektebi
“Túrkiy
ádebiyat
dúrdanaları”
atlı
100 tomnan ibarat kitaplar
toplamı
menen
támiyinlendi;
✓
atalıqqa
alǵan
joqarı
oqıw
orınları
tárepinen
hár
jılı
belgili shaxslar
atı
menen
baylanıstırıp
tańlaw
hám
olimpiadalar
shólkemlestirilmekte;
✓
dóretiwshilik
mekteplerin
rawajlandırıwdıń
maqsetli
kórsetkishleriniń
2027-
jılǵa
shekemgi jol
kartası
islep
shıǵıldı.
Paydalanılǵan
ádebiyatlar
dizimi:
1.
Ózbekstan
Respublikası
Prezidentiniń
2019-
jıl
26-noyabrdegi PQ-4537-
sanlı
qararı
2.
Nızamshılıq
maǵlıwmatları
milliy
bazası,
19.07.2021-y., 07/21/5188/0687-
son; 15.04.2022-y., 06/22/106/0314-son; 31.05.2023-y., 06/23/79/0302-son.
3.
Ózbekstan
Respublikası
Ministrler
Keńesiniń
2020-
jıl
11-
marttaǵı
141-
sanlı
qararı
4. Ibragimov Sh. Finlyandiya va
O‘zbekistonda
ta‘lim
tizimini sifatini solishtirma
taxlili. Miasto
Przyszłości
Kielce 2022.
–
P.348.
5.
To‘rayev
R., Abilov S. Professional
ta’lim
tizimida finlandiya tajribasini
qo‘llash
afzalliklari. Multidisciplinary Scientific Journal. VOLUME 3 | SPECIAL
ISSUE 4 | 2024.
–
P.140.
