JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ilmiy rahbar: f. - m. F. d., dotsent
B. F. Yalgashev
CHD PU, boshlang'ich ta'lim matematika va tabiiy fanlar kafedrasi mudiri.
Email:byalgashev@bk.ru
Muhiddinova Marjona
.
Chirchiq davlat pedagogika universiteti 2-bosqich talabasi
BOSHLANG'ICH SINFLARDA MATEMATIKA FANIDAN KARRA JADVALINI
O'RGATISH JARAYONI
Annotatsiya:
Ushbu maqola boshlang‘ich sinflarda matematika fanidan karra jadvalini o‘rgatish
jarayoniga bag‘ishlangan. Maqolada karra jadvalining matematik ta’limdagi ahamiyati,
o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga mos pedagogik yondashuvlar va samarali o‘qitish usullari
tahlil qilinadi. Vizual materiallar, o‘yin asosidagi metodlar, real hayot bilan bog‘lash va guruh
ishi kabi strategiyalar o‘rgatish jarayonini qiziqarli va samarali qilishda muhim hisoblanadi.
Shuningdek, o‘quvchilarning xotirada saqlashda duch keladigan muammolari va ularni bartaraf
etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqola o‘qituvchilarga karra jadvalini o‘zlashtirishda
o‘quvchilarning qiziqishini oshirish va matematik asoslarni mustahkamlash bo‘yicha amaliy
tavsiyalar beradi.
Kalit so‘zlar
: Karra jadvali, boshlang‘ich sinflar, matematika ta’limi, o‘qitish metodikasi, vizual
yondashuv, o‘yin usullari, real hayot bilan bog‘lash, guruh ishi, xotirada saqlash, o‘quvchilar
motivatsiyasi, pedagogik strategiyalar, individual yondashuv.
Kirish
Karra jadvali matematikaning asosiy tushunchalaridan biri bo'lib, boshlang'ich sinf o'quvchilari
uchun muhim ahamiyatga ega. U nafaqat ko'paytirish amalini tushunishga yordam beradi, balki
keyingi matematik tushunchalarni o'zlashtirish uchun poydevor vazifasini o'taydi. Ushbu
maqolada boshlang'ich sinflarda karra jadvalini o'rgatishning samarali usullari, pedagogik
yondashuvlar va o'quvchilarning qiziqishini oshirish strategiyalari muhokama qilinadi.
Karra jadvalini o'rgatishning ahamiyati
Karra jadvali o'quvchilarga asosiy arifmetik amallarni, xususan, ko'paytirishni oson va tez
bajarish imkonini beradi. U quyidagi jihatlarda muhim hisoblanadi:
- Matematik asoslarni mustahkamlash: Karra jadvali ko'paytirish va bo'lish amallarini
tushunishda asosiy vosita hisoblanadi.
- Muammoni hal qilish ko'nikmalari: O'quvchilar karra jadvalidan foydalanib, real hayotdagi
matematik muammolarni hal qila oladilar.
- O'quv jarayonida ishonchni oshirish: Karra jadvalini yaxshi bilish o'quvchilarda matematikaga
bo'lgan ishonchni oshiradi.
Karra jadvalini o'rgatish metodikasi
Boshlang'ich sinflarda karra jadvalini o'rgatishda quyidagi metodlar samarali hisoblanadi:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Vizual va o'yin asosidagi yondashuv
O'quvchilarning yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, karra jadvalini o'rgatishda vizual
materiallar va o'yinlar keng qo'llaniladi. Masalan:
- Flash-kartalar: Har bir karta ikkita sonning ko'paytmasini ko'rsatadi, bu o'quvchilarga vizual
xotirada saqlashga yordam beradi.
- Raqamli o'yinlar: Planshet yoki kompyuterda karra jadvaliga asoslangan o'yinlar
o'quvchilarning qiziqishini oshiradi.
- Jismoniy faollik: Sinf ichida guruhlarga bo'linib, raqamlar yoki javoblar yozilgan kartalar bilan
o'yinlar o'tkazish.
2. Takrorlash va bosqichma-bosqich o'rganish
Karra jadvalini o'rgatishda bosqichma-bosqich yondashuv muhimdir:
- 2 va 5 karra jadvallaridan boshlash: Bu jadvallar oddiy va o'quvchilar uchun osonroq
tushuniladi.
- Qonuniyatlarni aniqlash: Masalan, 5 karra jadvalidagi barcha javoblar 0 yoki 5 bilan tugaydi.
- Kunlik takrorlash: Har kuni 5-10 daqiqa karra jadvalini takrorlash xotirada mustahkamlanishiga
yordam beradi.
3. Real hayot bilan bog'lash
Karra jadvalini kundalik hayot bilan bog'lash o'quvchilarning motivatsiyasini oshiradi. Masalan:
- Do'konda xarid qilishda narxni hisoblash.
- Guruhlarda narsalarni teng taqsimlashda ko'paytirishdan foydalanish.
4. Guruh ishi va musobaqalar
O'quvchilar o'rtasida kichik musobaqalar tashkil qilish ularning faolligini oshiradi. Masalan:
- Tez javob berish musobaqasi: O'qituvchi savol beradi, o'quvchilar esa imkon qadar tezroq
javob berishga harakat qiladi.
- Guruh loyihalari: Guruhlarda karra jadvaliga oid plakatlar tayyorlash.
O'rgatishda duch kelinadigan muammolar va ularni yechish
Karra jadvalini o'rgatishda ba'zi muammolar yuzaga kelishi mumkin:
- Xotirada saqlash qiyinligi: Ba'zi o'quvchilar karra jadvalini eslab qolishda qiynaladi. Bunday
hollarda ko'proq vizual va o'yin usullaridan foydalanish tavsiya etiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
- Qiziqishning yo'qligi: Agar darslar bir xilda o'tkazilsa, o'quvchilarning qiziqishi pasayadi.
O'qituvchi turli xil usullarni sinab ko'rishi kerak.
- Individual farqlar: Har bir o'quvchining o'rganish tezligi har xil. Shuning uchun o'qituvchi
differensial yondashuvdan foydalanishi lozim.
Xulosa
Karra jadvalini o'rgatish boshlang'ich sinflarda matematika ta'limining muhim qismidir. Samarali
o'qitish uchun vizual materiallar, o'yinlar, real hayot bilan bog'lanish va guruh ishi kabi
usullardan foydalanish tavsiya etiladi. O'qituvchilar o'quvchilarning yosh xususiyatlari va
individual ehtiyojlarini hisobga olishlari, shuningdek, darslarni qiziqarli va interaktiv qilishlari
lozim. To'g'ri yondashuv bilan karra jadvali nafaqat oson o'zlashtiriladi, balki o'quvchilarda
matematikaga bo'lgan qiziqishni ham oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi. (2023). Boshlang'ich ta'lim standartlari.
2. Usmonov, A. (2020). Matematika o'qitish metodikasi. Toshkent: Fan va texnologiya.
3. Piaget, J. (1970). The Psychology of the Child. New York: Basic Books.
