JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Eshmuratova Dildor Normuratovna
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti oʻqituvchisi
Norova Maftuna Karimovna
Shahrisabz Davlat Pedagogika Instituti pedagogika fakulteti 2 bosqich 2.23 guruh talabasi
SHIFOXONADA UZOQ MUDDATLI DAVOLANAYOTGAN BOLALAR UCHUN
TAʼLIM MUHITINI YARATISHNING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
ANNOTATSIYA:
Mazkur maqolada shifoxonalarda uzoq muddat davolanayotgan bolalar va
ularga taqdim etilayotgan taʼlim jarayoni yoritilgan. Unda bunday bolalarning ta'lim olish
huquqini ta'minlash masalalari, shuningdek, shifoxona sharoitida ta'lim olishning oʻziga xos
jihatlari va amaldagi uslublar tahlil qilingan. Maqolada davolanayotgan bolalarning psixologik
holati, taʼlimga bo‘lgan motivatsiyasi va o‘qituvchilarning bu yo‘nalishdagi tajribasi o‘rganilgan.
Shuningdek, maqolada bu toifadagi bolalarga taʼlim berish tizimini takomillashtirish va ularning
jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiyasini ta’minlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar berilgan.
KALIT SOʻZLAR:
Statsionar, maxsus ta’lim, shifoxona, mehrli maktab , gemotologiya,
onkologiya, sil kasalligi.
KIRISH
Bugungi kun taʼlim tizimi islohotlari haqida gapirganda, eng avvalo oddiy bolalar qatori
uzoq muddatli davolanayotgan bolalarning ham taʼlimiga berilayotgan eʼtibor chetda qolmasligi
lozim. Toʻliq sogʻlom bolalar qatori davolanishga muhtoj bolalarning taʼlim sifatini
yaxshilash ,ularni kelajakda jamiyatga toʻliq muammosiz integratsiya qilish dolzarb masala.
Nogironligi boʻlgan bolalarga ham teng taʼlim imkoniyatlarini yaratish , butun dunyo taʼlim
tizimining asosiy yoʻnalishiga aylanib ulgurgan. Bu maqolada uzoq muddatli davolanayotgan
bolalar taʼlimiga berilayotgan eʼtibor, olib borilayotgan ishlar va taʼlimdagi qaror va hujjatlar
haqida malumot beriladi
ASOSIY QISM
Davolash-profilaktika muassasalarida statsionar sharoitda uzoq muddat davolanishga
muhtoj bolalarga umumiy o‘rta ta'lim berish tartibi to‘g‘risidagi nizomga ko‘ra, davolash-
profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablari davlat ta'lim standartlari
hamda ular asosida ishlab chiqilgan maxsus ta'lim (aqli zaif va ruhiy rivojlanishda orqada qolgan
bolalar uchun) talablariga muvofiq har bir shaxsning ta'lim va tarbiya olishdagi konstitutsiyaviy
huquqini ro‘yobga chiqarish, ularning umumiy o‘rta ta'lim olishini va bilish imkoniyatlariga
muvofiq tarbiyalash maqsadida tashkil etiladi.Davolash profilaktika muassasalari qoshida tashkil
etilgan umumiy oʻrta taʼlim maktablarida taʼlim olish bepul amalga oshiriladi. Davolash-
profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablar tibbiy ko‘rsatmalarga ko‘ra,
davolash-profilaktika muassasalarida statsionar sharoitda 30 kun va undan ortiq davr mobaynida
davolanayotgan maktab yoshidagi bolalar uchun tashkil etiladi.
2022-yilning 5 may kuni Vazirlar Mahkamasining “Bolalar gematologiyasi,
onkologiyasi va klinik immunologiyasi markazida davolanayotgan bolalar uchun maktabgacha
ta’lim va tarbiya hamda umumiy o‘rta ta’lim berish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori qabul qilindi. Hujjat bilan shuningdek, Bolalar gematologiyasi, onkologiyasi
va klinik immunologiyasi markazida davolanayotgan bolalar uchun maktabgacha va umumiy
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
o‘rta ta’lim berishni tashkil etish to‘g‘risida nizom tasdiqlandi. U quyidagi normalarni o‘z ichiga
oladi:
• maktabning maqsadlari, vazifalari, huquq va majburiyatlari;
•
maktabda maktabgacha ta’lim va tarbiya jarayonini hamda umumiy o‘rta ta’lim jarayonini
tashkil etish;
• maktabning moliyalashtirish manbalari va boshqalar.
Davolash-profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablarining asosiy
vazifalari quyidagilardan iborat:
o‘quvchilar tomonidan muntazam bilim olinishini ta'minlash, ularning bilim olish ehtiyojini
qondirish;
o‘quvchilarda milliy hamda umumbashariy qadriyatlarni uyg‘unlashtirish asosida yuksak
ma'naviy-axloqiy fazilatlarni tarbiyalash, ularning ta'lim-tarbiya olishlari uchun shart-sharoit
yaratib berish;
o‘quvchilarning umumiy o‘rta ta'limning davlat ta'lim standartlari hamda ular asosida ishlab
chiqilgan (aqli zaif va ruxiy rivojlanishda orqada qolgan bolalar uchun) maxsus ta'lim talablariga
muvofiq bilim olishlarini ta'minlash;
ta'lim berish jarayonida o‘quvchilarning sog‘lig‘ini himoyalovchi dars jadvaliga rioya etilishini
ta'minlash.
Qarorga ko‘ra, gematologiya, onkologiya, klinik immunologiya, boshqa statsionar va
uzoq muddatli ambulator davolanishda bo‘lgan bolalar davolanayotgan davlat tibbiyot
muassasalarida “Mehrli maktab”ning filiallari 2023—2028-yillarda bosqichma-bosqich, biroq
har yili kamida 3 ta hududda tashkil etiladi.Filiallarning asosiy maqsadi davolanishda bo‘lgan
bolalarning hayotga ijtimoiy moslashuvini, ularning maktabgacha taʼlim hamda umumiy o‘rta
taʼlim tashkilotlarida taʼlimni davom ettirishga tayyorligini taʼminlash hisoblanadi.
“Mehrli maktab”da quyidagi maktabgacha guruhlar faoliyat ko‘rsatishi mumkin:
maktabgacha ta’lim gospital guruhlari — statsionar davolanayotgan, sog‘lig‘i sababli
maktabgacha ta’lim tashkilotlariga bora olmaydigan 2 yoshdan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar
uchun davolash-profilaktika muassasalarida tashkil etilgan guruhlar; ilk rivojlanish yoshidagi
bolalarga mo‘ljallangan o‘yin guruhlari — 1,5 yoshdan 2 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun
statsionar davolash-profilaktika muassasalarida tashkil etiladigan guruhlar. Ularda parvarish
qilish va nazorat qilish ishlari ota-onalarning faol ishtirokida tashkil etiladi; maktabgacha ta’lim
gospital guruhlari, ilk rivojlanish yoshidagi bolalarga mo‘ljallangan o‘yin guruhlari.
Davolash-profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim
maktablari
ixtisoslashuviga muvofiq quyidagi turlarga bo‘linadi:
I - sil kasalligi va uning shakllariga chalingan bolalar uchun davolash-profilaktika muassasalari
qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablari;
II - tayanch tizimi kasalliklari va ularning asoratlariga chalingan bolalar uchun davolash-
profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablari;
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
III - ruhiy asab kasalliklariga chalingan bolalar uchun davolash-profilaktika muassasalari
qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablari.O‘quvchini davolash-profilaktika muassasasiga
davolash uchun qabul qilinganligi, uni davolash-profilaktika muassasasi qoshidagi umumiy o‘rta
ta'lim maktabiga qabul qilish uchun asos hisoblanadi.
O‘quvchilarni davolash-profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim
maktablariga qabul qilish hamda ularga ta'lim berish belgilangan tartibda vaqtinchalik tashkil
etiladi. 30 kun va undan ortiq davr mobaynida davolanadigan o‘quvchi yoshidagi bemorlar
davolash-profilaktika muassasasi qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktabiga qabul qilinayotganda
o‘zi ta'lim olayotgan umumiy o‘rta ta'lim maktabining rahbariyati tomonidan imzolangan va
muhr bilan tasdiqlangan yozma ma'lumotnoma taqdim qiladi. Jismoniy rivojlanishida nuqsoni
bo‘lgan o‘quvchilarga ta'lim berish umumiy o‘rta ta'lim maktablarining o‘quv dasturlari, psixik
rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan o‘quvchilarga ta'lim berish esa aqli zaif bolalar uchun
ixtisoslashtirilgan ta'lim muassasalari o‘quv dasturlari asosida tashkil etiladi. Davolash-
profilaktika muassasalari qoshidagi umumiy o‘rta ta'lim maktablarida olib borilgan darslar
o‘qituvchi tomonidan belgilangan tartibda yuritiladigan sinf jurnalida qayd etib boriladi.
XULOSA VA TAVSIYALAR
Shifoxonada uzoq muddatli davolanayotgan bolalar uchun taʼlim jarayonini tashkil etish
— ularning psixologik holatini barqarorlashtirish, bilim olishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish
va kelajakda jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiya qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday
bolalar nafaqat davo jarayonida, balki taʼlim olish huquqini ham to‘liq amalga oshirishga
haqlidirlar. Taʼlim jarayonining tibbiy xizmat bilan uzviy bog‘liq bo‘lishi, o‘quvchilarning
sog‘lig‘iga moslashtirilgan taʼlim metodlarini qo‘llash va o‘qituvchilarning maxsus
tayyorgarligini taʼminlash zarur. Mavjud qonunchilik bazasi va islohotlar, xususan, “Mehrli
maktab” tashabbusi orqali bu sohada muhim ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Biroq, ularni
yanada takomillashtirish uchun quyidagi tavsiyalarni taklif etish mumkin:
1. Davolanish davrida taʼlim sifati va uzluksizligini taʼminlash uchun zamonaviy masofaviy
taʼlim texnologiyalarini keng joriy etish lozim. Bu bolalarning o‘z maktabi bilan aloqasini
uzmaslikka xizmat qiladi.
2. O‘qituvchilar va psixologlar malakasini oshirish maqsadida maxsus kurslar va treninglar
tashkil etish, ularni shifoxona sharoitida ishlashga tayyorlash muhimdir.
3. Taʼlim dasturlarini moslashtirish: o‘quv dasturlari bolalarning sog‘lig‘i va individual
imkoniyatlariga mos holda yengillashtirilgan va modullashtirilgan shaklda bo‘lishi zarur.
4. Davolanish va taʼlim integratsiyasini kuchaytirish: shifokorlar va o‘qituvchilar o‘rtasida
doimiy hamkorlikni yo‘lga qo‘yish va taʼlim jarayonini bolalarning tibbiy ko‘rsatkichlari bilan
muvofiqlashtirish lozim.
5. Oilalarning faol ishtirokini taʼminlash: ota-onalarni bolalarining taʼlim jarayoniga keng jalb
qilish, ularni psixologik va pedagogik masalalarda maʼlumot bilan taʼminlash kerak.
6. “Mehrli maktab” filiallarini barcha hududlarda tezroq tashkil etish va ularning moddiy-texnik
bazasini kuchaytirish, ayniqsa qishloq va chekka hududlarda.
7. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kengaytirish: bunday bolalar uchun stipendiyalar,
bepul o‘quv qo‘llanmalari, transport va boshqa imtiyozlarni taqdim etish.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1. "Supporting the educational needs of children with cancer: A review of the literature"
(Barrera, M., et al., 2009). Saraton kasalligiga chalingan bolalarning ta'lim ehtiyojlarini qo'llab-
quvvatlash bo'yicha adabiyotlar tahlili.
2."School Re-Entry for Children with Chronic Illnesses: A Practical Guide for Educators and
Healthcare Professionals" (Patel, D. R., & Burns, J., 2017). Surunkali kasalliklardan so'ng
maktabga qaytish jarayoni haqida.
3. Booth, T., & Ainscow, M. (2002). The Index for Inclusion: Developing Learning and
Participation in Schools. Centre for Studies on Inclusive Education.
4. Florian, L., & Rouse, M. (2009). The Inclusive Classroom: A Resource Book for Teachers.
Routledge.
5.Ibadullayeva, S. N., Jurayeva, Z. (2021). Kar va zaif eshituvchi o‘quvchilarni inklyuziv
ta’limga tayyorlashda korreksion mashg’ulotlarning ahamiyati. Inklyuziv ta’limning dolzarb
masalalari, 1(1), 35-70.
6. Ibadullayeva, S. N., Masaliyeva, S. (2022). Inkluyziv ta’lim sharoitida maktabgacha yoshdagi
bolalarning matematik tasavvurlarini rivojlantirish omillari. Inklyuziv ta’lim, 1(2), 111-113.
7.Kauffman, J. M., & Hallahan, D. P. (2005). Special Education: What It Is and Why We Need It.
Pearson.
8.Lindsay, G. (2007). Inclusive Education: A Critical Perspective. Oxford Review of Education,
33(3), 271-288.
9.Mittler, P. (2000). Inclusive Education: A Framework for Change. Routledge.. OECD (2008).
Inclusion of Students with Disabilities in Regular Schools. OECD Publishing.
10.Qodirova, F., Ibadullayeva, S. N. (2021). Nogironligi bo‘lgan ota-ona qaramog‘ida bo‘lgan
yetim bolalarni ijtimoiylashtirishning metodik klasteri. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar, 6(1),
280-286.
