JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Qoraboyeva Malika Abdumajid qizi1
Abdumannonova Muborakxon Abdupolat qizi2
Boltayeva Nodira3
Alfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti 2-krus talabasi1
Alfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti 2-krus talabasi2
Ajfraganus Universiteti, Tibbiyot fakulteti, Tibbiyot kafedrasi o’qituvchisi3
Alfraganus University, Toshkent, Uzbekistan.
TEMIR MODDASINING INSON ORGANIZMDAGI AHAMIYATI VA TEMIR
TANQISLIGI ANEMIYASINING OLDINI OLISH
Annotatsiya:
Mazkur tezisda temir moddasining inson organizmidagi biologik vazifalari, temir
tanqisligi natijasida yuzaga keladigan anemiya holatlari, ushbu kasallikning asosiy sabablari va
oldini olish choralariga e’tibor qaratilgan. Temir tanqisligi organizmda kislorod tashish
funksiyasining buzilishiga olib kelib, umumiy holsizlik, ishtahaning pasayishi, tez charchash
kabi belgilar bilan kechadi. Tezisda ushbu holatlarning oldini olish maqsadida ratsional
ovqatlanish, profilaktika va davolash usullari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
temir moddasi, anemiya, gemoglobin, temir tanqisligi, ovqatlanish, profilaktika,
sog‘lom turmush tarzi.
Abstract:
This thesis focuses on the biological functions of iron in the human div, anemia
caused by iron deficiency, the main causes of this disease and preventive measures. Iron
deficiency leads to a violation of the oxygen transport function in the div, and is accompanied
by symptoms such as general weakness, decreased appetite, and rapid fatigue. In order to prevent
these conditions, rational nutrition, prevention and treatment methods are explained in the thesis.
Key words:
iron, anemia, hemoglobin, iron deficiency, nutrition, prevention, healthy lifestyle.
Аннотация:
Данная диссертация посвящена биологическим функциям железа в
организме человека, анемии, вызванной дефицитом железа, основным причинам этого
заболевания и мерам профилактики. Дефицит железа приводит к нарушению функции
транспорта кислорода в организме и сопровождается такими симптомами, как общая
слабость, снижение аппетита, быстрая утомляемость. Для предотвращения этих состояний
в диссертации объяснены методы рационального питания, профилактики и лечения.
Ключевые слова:
железо, анемия, гемоглобин, дефицит железа, питание, профилактика,
здоровый образ жизни.
Temirning
biologik
ahamiyati.
Temir
gem
saqlovchi
oqsillar,
shuningdek
metalloflavopro'einlar, temir oltingugurt oqsillari, transferrinlar va ferritin tarkibiga kiradi.Jigar
va taloq hujayralarida eritro'sitlarning doimiy parchalanishi natijasida erkin holatdagi temir
elementi temir saqlovchi oqsillar sintezi uchun takroran qo’llanilishi mumkin. Inson organizmida
3-4 gr temir moddasi mavjud. U ikki xil ko’rinishda bo'ladi: hujayradagi temir moddasi va
hujayradan tashqari bo'lgan temir moddasi. Hujayradagi temir moddasi gemopro'eid fermentlar
(gemoglobin, mioglobin) tarkibiga kiradi. Hujayradan tashqari bo'lgan temir moddasi bu temirni
o'ziga bog’lovchi va tashuvchi oqsillardir, ularga tiansfenin, laktoferrinlar kiradi. Temir
organizmda quyidagilar tarkibida bo’lad. Eritsitsitlardagi gemoglobin temir 70 %ni tashkil etadi,
mushaklardagi mioglobin temiri 20 %ni tashkil etadi, taloq, suyak ko'migi va jigardagi territin
oqsili bilan bog’langan holda 15 %; 1%ga yaqin temir hujayra ichi gemopro'einlari (katalaza,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
sitoxrom va boshqalar), shuningdek gemin bo'lmagan temir saqlovchi oqsillar tarkibida mavjud
bo'ladi.
Temir tanqisligi anemiyasi.
Temir tanqisligi anemiyasi — eng ko‘p uchraydigan kamqonlik
turlaridan biri bo‘lib, gemoglobin miqdorining kamayishi bilan ifodalanadi. Bu holatda qondagi
eritrotsitlar kislorodni to‘laqonli tashiy olmaydi, natijada to‘qimalarda kislorod yetishmovchiligi
yuzaga keladi. Anemiya , asosan, bolalar va ayolarda uchraydi. Oʻn ikki barmoq ichak yarasi
kasalligida ham koʻpincha anemiya kuzatiladi. Hayz qoni uzoq va koʻp ketadigan ayollarda ham
temir yetishmasligidan kelib chiqadigan anemiya tez-tez uchrab turadi. Temir yetishmasligiga
aloqador Anemiyaga bot-bot homilador boʻlish, uzoq vaqt bola emizish sabab boʻladi, chunki
homiladorlik va emizuklik davrida ona organizmidagi temir zaxirasining bir qismi bolaga oʻtadi.
Kichik yoshdagi bolalarda kuzatiladigan kamqonlik ularni notoʻgʻri ovqatlantirish, shuningdek
ovqatning kam-koʻst boʻlishi oqibatida roʻy beradi. Eritrotsitlar soni sal kamaygani yoki raso
boʻlgani holda, qonda gemoglobin miqdorining ozayishi temir yetishmasligiga aloqador
anemiyaning asosiy belgilaridandir. Bemorning rangi siniqqan boʻlib, aksariyat tez charchash,
bosh ogʻrishi, bosh aylanishi, koʻz oldi jivirlashishidan shikoyat qiladi, soch toʻkiladi, tirnoq
moʻrtlashib sinishga moyil boʻlib qoladi. Baʼzan yutinish qiyinlashadi, bemorning odatda
isteʼmol qilinmaydigan narsalar (boʻr, ohak, gilvata va hokazo)ni yegisi keladi, achchiq, shoʻr
taomlarni xush koʻradi.
Temir tanqisligining asosiy sabablari.
Beqaror ovqatlanish, temirni yetarlicha qabul qilmaslik,
ochlik, parhezlar, dori-darmonlar, ochlik hissini so’ndiradigan narkotik va boshqa moddalar
qabul qilish, jismoniy yoki ruhiy kasalliklar tufayli ishtahaning pasayishi. Oziq-ovqat
yetishmasligining ijtimoiy-iqtisodiy sabablari. So’rilish jarayonida temirni o’zlashtirishdagi
buzilishlar: Oshqozon-ichak trakti kasalliklari (gastrit, kolit, peptik yara, bu organning
rezektsiyasi). Tananing yuqori ehtiyojiga ko’ra temirni iste’mol qilish va sarflashda muvozanat
yo’qligi: Homiladorlik, emizish; Jismoniy o’sishda jinsiy balog’at yoshi; Gipoksiyaga olib
keladigan surunkali kasalliklar (bronxit, obstruktiv o’pka kasalligi, yurak xastaligi, yurak-qon
tomir tizimi va nafas olish tizimining boshqa kasalliklari); Nekrotik jarayonlar bilan kechadigan
kasalliklar: sepsis, to’qimalarning abstsesslari, bronxoektatik kasallik va boshqalar.
Oldini olish choralar.
Voyaga yetgan odamda temir tanqisligini profilaktika qilish, ba'zi oziq-
ovqatlarni iste'mol qilish yoki tabletkalarni ichishga ishontirish oson. Ammo bolalarni davolash
odatda biroz murakkabroq. Tanadagi temir tanqisligini oldini olishning asosiy usuli bu to'liq va
xilma-xil ovqatlanishdir. Choy, guruch, tvorog va sut kabi ba'zi bir ovqatlar temir tanqisligini
oldini oladi. Biologik faol oziq-ovqat qo'shimchalarini ham qabul qilish mumkin. Ular
1
prof. R.A. Sobirova, N.M. Yuldasheva tahriri ostida. -- Toshkent. LUKSPRINT>
2
Anemiya – Vikipediya
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Anemiya
3
https://mymedic.uz/kasalliklar/qon-kasalliklari/temir-tanqisligi-anemiyasi/
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
dietamizni bizga yetishmaydigan mikroelementlar va vitaminlar bilan boyitishga yordam beradi.
SHuningdek,
Temirga boy oziq-ovqatlar iste’moli: qizil go‘sht, jigar, tuxum sarig‘i, ismaloq, sabzi, quritilgan
mevalar (mayiz, o‘rik), dukkaklilar.
Temir preparatlari – temir tanqisligi xavfi yuqori bo‘lganlar (homilador ayollar, emizikli onalar)
shifokor tavsiyasiga ko‘ra temir tabletkalarini qabul qilishlari mumkin;
Sanitariya-maishiy sharoitlarni yaxshilash – parazitlar (ayniqsa, gelmintlar) temir tanqisligining
yashirin sababi bo‘lishi mumkin.
Tibbiy maslahat va davolash
Agar yuqorida keltirilgan belgilar kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qilish zarur. Anemiya
darajasi qon tahlillari orqali aniqlanadi. Davolash jarayoni individual bo‘lib, temir preparatlari,
parhez va asosiy sababni yo‘qotishga qaratilgan davo choralarini o‘z ichiga oladi
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.prof. R.A. Sobirova, N.M. Yuldasheva tahriri ostida. -- Toshkent. LUKSPRINT>
2.Anemiya – Vikipediya
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Anemiya
3.
https://mymedic.uz/kasalliklar/qon-kasalliklari/temir-tanqisligi-anemiyasi/
4.
https://shifo.uz/article/temir-tanqisligi-anemiyasi
4
