JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ulug’bekova Shaydo Ulug’bek qizi
Mirzo Ulug’bek nomidagi O’zbekiston milliy universiteti
Xorijiy filologiya fakulteti Fransuz filologiyasi kafedrasi
bosqich magistranti
ZAMONAVIY YOSHLAR VA KATTA AVLOD TILIDA INSON XARAKTERINI
IZOHLOVCHI FRANSUZCHA FRAZEOLOGIK BIRLIKLAR
ANNOTATSIYA:
Til – bu avlodlar o‘rtasidagi madaniy ko‘prik. Har bir jamiyatda yoshlar va
kattalar o‘ziga xos uslubda so‘zlashadi, bu esa frazeologik birliklarga ham ta’sir qiladi. Fransuz
tilida inson xarakterini tasvirlovchi iboralar yoshlar va katta avlod orasida turlicha qo‘llaniladi.
Ushbu maqolada biz avlodlar o‘rtasidagi farqlarni frazeologik birliklar misolida tahlil qilamiz.
Kalit so’zlar:
xarakter tasviri, klassik va an’anaviy frazeologizmlar, zamonaviy til, avlodlar
o’rtasidagi farqlar.
АННОТАЦИЯ:
Язык – это культурный мост между поколениями. В каждом обществе
молодежь и взрослые говорят в уникальном стиле, что также сказывается на фразовых
единицах. Во французском языке выражения, описывающие человеческий характер, по-
разному используются среди молодого и старшего поколения. В этой статье мы разберем
различия между поколениями на примере фразеологизмов.
Ключевые слова:
образ персонажа , классические и традиционные фразеологизмы,
современный язык, различия поколений.
ANNOTATION:
Language is a cultural bridge between generations. In each society, young
people and adults speak in a unique style, which also affects phrasing units. In French,
expressions describing the human character are variously used among the younger and older
generation. In this article, we analyze the differences between generations by the example of
phraseological units.
Keywords:
character image, classical and traditional phraseologisms, modern language,
generational differences.
Katta avlod va yosh avlod o'rtasidagi qadriyatlar, so’zlashuv uslubi qanday farqlanishi va
o'zgarishi haqida fikr yuritish, til va madaniyatning rivojlanishiga ta'sir ko'rsatadigan omillarni
aniqlash imkonini beradi.
Katta avlod, odatda, o'zining til va madaniyatiga nisbatan an'anaviy yondashuvni saqlab qoladi.
Ular frazeologik birliklarni, ya'ni iboralarni va ularning ma'nolarini yaxshi bilishadi. Katta avlod
vakillari ko'pincha o'zlarining tilida an'anaviy iboralarni ishlatadilar va bu iboralar ularning
madaniyati, tarixi va hayotiy tajribasi bilan bog'liqdir. Masalan, "ko'zga ilg’amas" yoki
"yurakdan chiqqan" kabi iboralar katta avlod uchun tanish va ma'lum bir hissiyot yoki holatni
ifodalashda muhim ahamiyatga ega.
Yosh avlod esa, aksincha, zamonaviy til va madaniyatga ko'proq moslashishga intiladi. Ular
ko'pincha yangi frazeologik birliklar va iboralarni yaratadilar, shuningdek, internet va ijtimoiy
tarmoqlar orqali tarqalgan yangi so'zlar va iboralardan foydalanadilar. Yosh avlod vakillari
ko'pincha an'anaviy iboralarni yangilash yoki ularni o'z kontekstlariga moslashtirishga harakat
qiladilar. Masalan, "like" yoki "share", "Давай!", "На связи!", S'il vous plaît","C'est la vie",
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
"Bon appétit" kabi so’z va iboralar o'zbek tilida yangi frazeologik birliklar sifatida kirib
kelmoqda. Quyida katta va yosh avlod o’rtasidagi inson xarakteri tasvirining o’zaro farqlarni
ko’rib chiqamiz.
Katta avlod tilida xarakter tasviri.
Katta avlod fransuz tilida an’anaviy frazeologizmlardan keng foydalanadi. Ularning nutqi odatda
rasmiyroq va chuqur ma’noga ega bo‘lib, uzoq yillik tajribadan kelib chiqadi. Quyida kattalar
orasida keng tarqalgan frazeologik birliklar tahlil qilinadi:
"Avoir le cœur sur la main" (Qo‘li ochiq bo‘lmoq)
Saxovatli, mehribon insonni tasvirlaydi. Bu ibora odatda an’anaviy qadriyatlarni hurmat qiluvchi
avlod tomonidan qo‘llanadi.
"Être droit comme un i" (Shakli “i” harfidek to‘g‘ri bo‘lmoq)
Halol, rostgo‘y va printsipial odamni tavsiflaydi. Keksa avlod bunday xususiyatlarni qadrlaydi
va bunday iboralarni suhbatda, odatda, ko‘p ishlatishadi.
"Être sage comme une image"
(Rasmdek dono bo‘lmoq)
Juda tartibli va odobli odamni ifodalaydi. Odatda, bolalarni maqtash uchun ishlatiladi.
"Avoir la tête sur les épaules" (Boshini yelkasida saqlamoq)
Aqlli, oqilona fikr yurituvchi inson haqida aytiladi. Bu ibora kattalar tomonidan jiddiy va
mas’uliyatli odamlarni ta’riflash uchun ishlatiladi.
Ko’rgan bo’lsangiz yuqoridagi iboralarda katta avlodning insoh xarakteridagi halollik,
vijdonlilik, sahiylik, mulohazalilik kabi hislatlarga yuqori baho berishganini sezish qiyin emas.
Yoshlar tilida xarakter tasviri.
Zamonaviy yoshlar klassik frazeologizmlardan kamroq foydalanadi, shu bilan birga, ular nutqiga
zamonaviy va norasmiy iboralarni kiritadi. Internet va ijtimoiy tarmoqlar ta’sirida yangi iboralar
paydo bo‘ldi. An’anaviy frazeologizmlar esa, ko’pincha yozma adabiyotlarda ishlatiladigan va
haqiqiy hissiyot va tasvirdan ko’ra stilistik bo’yoqdorlikka ega bo’lgan iboralar qatoriga
kirmoqda. Quyida yoshlar o‘rtasida ommalashgan bir nechta frazeologizmlar tahlil qilinadi:
"Être chill"
Hech narsaga shoshilmaydigan, hotirjam odamni tasvirlaydi. Yoshlar “chill” so‘zini ingliz tilidan
o‘zlashtirib, uni xarakter tavsiflovchi ibora sifatida qo‘llashadi. Bu ibora, shuningdek, do'stona
muomalada, ijtimoiy tarmoqlarda yoki zamonaviy madaniyatda "tinchlanish" va "hayotdan zavq
olish" g'oyasini ifodalashda ham muhim rol o'ynaydi
1
sage comme une image - dictionnaire des expressions françaises - définition, origine, étymologie -
2
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
"Être une drama queen"
Har bir narsani bo‘rttirib ko‘rsatadigan odam haqida aytiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda keng
tarqalgan ibora. Masalan, agar kimdir kichik bir muammoni juda katta muammo sifatida
ko'rsatsa, bu ibora ishlatilishi mumkin
"Avoir le seum"
G‘azablangan, asabiy odamni ifodalaydi. Bu so‘z yoshlar orasida juda mashhur bo‘lib, o‘zining
bevosita hissiy ma’nosi bilan ajralib turadi. Ba'zi manbalarga ko'ra, "seum" so'zi aslida arabcha
"مس" (sum)
so'zidan kelib chiqqan, va
"zaharlanish"
yoki
"moddiy zarar"
degan ma'noni
anglatadi
. Ko'plab lingvistlar va madaniyatshunoslar bu so'zni arabcha ildizlar bilan bog'lashadi,
chunki fransuzcha so'zlar ko'pincha Afrika va arab madaniyatlaridan ta'sirlangan.
"Être en PLS" (Position Latérale de Sécurité – xavfsizlik pozitsiyasi)
Juda charchagan yoki tushkun kayfiyatda bo‘lgan odamga nisbatan ishlatiladi. Yoshlar bu
iborani hazil yoki istehzo bilan ishlatishadi. Aslida, bu tibbiy atama bo'lib, odamni hushidan
ketgan yoki yordamga muhtoj bo'lgan holatda, uning xavfsizligini ta'minlash uchun
qo'llaniladigan pozitsiyaga ishora qiladi. Bu holatda odam yon tomoni bilan yotadi, shuningdek,
nafas olish yo'llari to'silib qolmasligi uchun bosh va bo'yin tabiiy holatda bo'ladi.
Biroq, zamonaviy fransuz tilida
"être en PLS"
ifodasi
haddan tashqari charchoq, zo'riqish,
stress yoki hissiy iztirab
holatida bo'lishni ifodalash uchun ishlatiladi. Masalan, agar biror kishi
juda charchagan yoki juda asabiy holatda bo'lsa, ular "je suis en PLS" (Men PLS holatidayman)
deb aytishlari mumkin. Bugunki kunda, tibbiy ma'nosini yo’qotib, holatga nisbatab haddan
tashqari bosiqlik, zaiflik yoki qiyinchilik sifatida tasvirlashga aylanib ketgan.
Yoshlar va katta avlod tilidagi farqlar
Katta avlod klassik frazeologizmlarni ishlatib, inson xarakterini an’anaviy qadriyatlar orqali
tasvirlaydi. Ular saxiylik, halollik, mehnatsevarlik kabi fazilatlarni yuqori baholaydi. Yoshlar esa
hissiyotlarga asoslangan va ko‘pincha kinoya yoki hazil aralashgan iboralarni afzal ko‘rishadi.
Katta avlod an'anaviy frazeologik birliklarga ko'proq e'tibor beradi, yosh avlod esa yangilikka
ochiq va zamonaviy iboralarni qabul qiladi. Yosh avlod tilni tez o'zgartiradi va yangi frazeologik
birliklarni yaratadi, bu esa tilning rivojlanishiga olib keladi. Katta avlod esa ko'proq an'anaviy va
o'zgarishlarga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashadi.
Yoshlar turli tillardagi va internet madaniyati ta’sirida iboralarni nutqiga kiritmoqda. Masalan,
"Être chill" yoki "Être une drama queen" kabilar o‘zbek tilidagi “beparvo bo‘lish” yoki “haddan
tashqari dramatik bo‘lish” iboralariga o‘xshash.
Katta avlod nutqi odatda rasmiyroq, yoshlar esa ko‘proq keskin va bevosita ifodalardan
foydalanadi. Masalan, kattalar "Avoir la tête sur les épaules" (aqlini ishlatadigan odam) iborasini
ishlatsa, yoshlar "Être en PLS" (charchoq yoki tushkunlik holati) iborasini tanlaydi.
3
drama queen - Définition du mot - Dictionnaire Orthodidacte
4
Avoir le seum : origine & signification
5
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa
Frazeologik birliklar nafaqat tilning, balki jamiyatning ham o‘zgarishini aks ettiradi. Katta avlod
va yoshlar inson xarakterini tasvirlashda turli xil iboralardan foydalanadi. Agar klassik iboralar
hayotiy tajriba va qadriyatlarni ifodalasa, yoshlar nutqida esa hazil, hissiyot va zamonaviy
madaniyat ko‘proq aks etadi. Bu esa frazeologik birliklarning vaqt o'tgan sari yangi ma'no
qatlamlarini qo'shishi, ularning ishlatilish shakli yoki tuzilishi o'zgarishi mumkin va har doim
rivojlanayotgan til hodisasi ham ekanligini ko‘rsatadi.
Shunday qilib, frazeologik birliklarni tahlil qilish nafaqat lingvistik, balki madaniy jihatdan ham
qiziqarli bo‘lib, avlodlar orasidagi tafovutlarni anglashga yordam beradi.
ADABIYOTLAR
1. Ilhomovna, Djafarova Dildora. "Phraseological Units Expressing" Memory"/" Mémoire" in
Linguistics and their Analysis through Texts."
Best Journal of Innovation in Science, Research
and Development
2.11 (2023): 490-492.
2. Sh.Rahmatullaev. O’zbek frazeologiyasining ba’zi masalalari, Toshkent, 1966.
3. Маматов А. Ўзбек тили фразеологизмларининг шаклланиш масалалари. –Тошкент,
1999.
4. Ilhomovna, Djafarova Dildora. "Phraseological Units Expressing" Memory"/" Mémoire" in
Linguistics and their Analysis through Texts."
Best Journal of Innovation in Science, Research
and Development
2.11 (2023): 490-492.
5. Яхшибоева,
Нодира.
"Таржима
жараёнида
маданиятлараро
мулоқотнинг
социолингвистик хусусиятлари."
Академические исследования в современной науке
2.17
(2023): 165-169.
6. Larousse.fr (www.larousse.fr)
7. Français Authentique (www.francaisauthentique.com)
8. Cairn.info (www.cairn.info)
9. Persée.fr (
)
10. Définition du mot - Dictionnaire Orthodidacte
11. Le Petit Robert (Fransuz tilining rasmiy lug'ati)
12. Dictionnaire des expressions et locutions (Fransuzcha frazeologik ifodalar lug'ati)
