JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Quranbayeva Nasiba Shavkatovna
Tоshkеnt tibbiyоt аkаdеmiyаsi Urgаnch filiаli tyutori
OLIY TA’LIM MUASSASASI AMALIYOTCHI PSIXOLOGINING TARBIYASI OG‘IR
TALABALAR BILAN ISHLASHDAGI ROLI
Аnnоtаtsiyа:
Oliy ta’lim muassasasida amaliyotchi psixologning tarbiyasi og‘ir talabalar bilan
ishlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada psixologning professional kompetensiyasi,
etik prinsiplari va empatik yondashuvi talabalarning xulq-atvor muammolarini bartaraf etishda
qanday rol o‘ynashi tahlil qilinadi. Og‘ir tarbiyali talabalarning psixologik xususiyatlari, ular
bilan ishlashda qo‘llaniladigan samarali usullar va psixologning o‘zini o‘zi tarbiyalash
jarayonining ta’siri ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda individual yondashuv, motivatsion suhbatlar va
psixo-korreksion dasturlarning muvaffaqiyatli natijalarga erishishdagi o‘rni ta’kidlanadi. Maqola
oliy ta’lim muassasalarida psixologik xizmatni rivojlantirish va talabalarning ijtimoiy
moslashuvini oshirishga qaratilgan tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Kalit so‘zlar:
amaliyotchi psixolog, og‘ir tarbiyali talabalar, emotsional fon, tarbiya, ijtimoiy
moslashuv.
Bugungi kunda oliy ta’lim muassasalari uchun sharoit yaratishga mo‘ljallangan tizim bo‘lib
shaxsning mehnat, bilish va aloqa sub’ekti sifatida shakllanishi va rivojlanishi uchun yo‘l
hisoblanadi. Shu munosabat bilan, oliy ta’lim muassasalari psixologik-pedagogik xizmatlari
darajasi oshdi, sub’ektiv rivojlantirish uchun shart-sharoitlar bilan ta’minlash shaxsning
salohiyati, shaxsiy o‘z imkoniyatlarini yanada etarli darajada anglash universitetda o‘qish
paytida yosh avlodni bilim tajribasni oshirish, o‘zining psixologik imkoniyatlarini va turli
qiyinchiliklarni engishda o‘zida kuch to‘playdi. Bir qator oliy o‘quv yurtlarida yaratilgan
psixologik xizmatlar bugungi kunda mavjud emas shunga qaramay, talabalarda bilim olish va
yangi ta`lim jarayoniga moslashish ko‘nikmalari shakilanib kelmoqda. Maqolaning asosiy
maqsadi bugungi kunda oliy ta’lim muassasalarida talabalarni o‘qitish jarayonida psixologik-
pedagogik yordamning xususiyatlarini nazariy hamda amaliy asoslash va aniqlashdir.
Oliy ta’lim muassasasining amaliyotchi psixologi tarbiyasi og‘ir talabalar bilan ishlashda muhim
va ko‘p qirrali rol o‘ynaydi. Quyida bu rolining asosiy yo‘nalishlari keltirilgan:
1. Psixologik tashxis va aniqlash ishlari:
-
Tarbiyasi og‘ir talabalarni erta aniqlashda diagnostik vositalardan foydalanadi (testlar,
suhbat, kuzatish).
-
Talabaning ruhiy holati, emotsional fon, ijtimoiy muhitdagi o‘rni aniqlanadi.
2. Individual va guruhiy psixokorrektsion ishlar:
-
Shaxsiy muammolar (tajovuzkorlik, tashvish, motivatsiya yetishmovchiligi) ustida ishlash.
-
O‘zini tutishni nazorat qilish, stressga bardoshlilikni oshirishga qaratilgan treninglar
o‘tkazish.
3. Pedagogik jamoa bilan hamkorlik:
-
O‘qituvchilarga talabaning psixologik holatini tushunishda maslahat berish.
-
Tarbiyaviy choralarning samaradorligini oshirish uchun individual yondashuvlarni tavsiya
qilish.
4. Oila va muhit bilan ishlash:
-
Talabaning ijtimoiy-madaniy muhitini o‘rganish.
-
Zarur hollarda ota-onalar yoki vasiylar bilan suhbat va maslahatlar tashkil qilish.
5. Profilaktika ishlari:
-
Tarbiyaviy muammolar kelib chiqishini oldini olishga qaratilgan seminar, trening va
psixologik tarbiya darslarini tashkil qilish.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
-
Talabalar orasida salbiy holatlar (zo‘ravonlik, muomala qiyinchiliklari, o‘z joniga qasd
holatlari) bo‘yicha ogohlikni oshirish.
6. Moslashuvga ko‘maklashish:
-
Talabaning o‘quv muhitiga moslashishida (xususan 1-kurslar yoki boshqa hududdan
kelganlar uchun) psixologik yordam ko‘rsatish.
7. Monitoring va baholash:
-
Tarbiyaviy ishlarning samaradorligini psixologik jihatdan monitoring qilish.
-
Dinamika va o‘zgarishlar asosida tavsiyalar ishlab chiqish.
Xulosa qilib aytganda, amaliyotchi psixologning tarbiyasi og‘ir talabalar bilan samarali ishlashda
asosiy omil bo‘lib, bu ularga ijobiy o‘zgarishlarga erishishda yordam beradi va ta’lim muhitida
sog‘lom munosabatlarni shakllantiradi.
ADABIYOTLAR ROYXATI
1. Petrovskiy A.V. Umumiy psixologiya. — T.: «O‘qituvchi», 1992. Davletshin M.G.
2. Zamonaviy maktab o‘qituvchisi psixologiyasi. — T.: TDPU nashriyoti, 1997.
3. Umumiy psixologiya, yosh psixologiyasi va pedagogik psixologiya. Gomezo tahririda. — T.:
«Sharq», 1982.
4. Nishonova Z. Bolalar psixodiagnostikasi. — T.: TDPU nashriyoti, 1999.
