JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mamatova Irodaxon Yusupovna
Biologik kimyo kafedrasi mudiri, kimyo fanlari doktori, professor,
https://orcid.org/0009-0003-0675-994X
Аndijon davlat tibbiyot institute
Ulug’bekova Gulrux Jo’rayevna
Anatomiya va klinik anatomiya kafedrasi dotsenti, tibbiyot fanlari nomzodi
https://orcid.org/0000-0002-1472-8188
Аndijon davlat tibbiyot institute
MAKROFAGLARNING M1 VA M2 FENOTIPLARIGA PROLIFERATSIYASI VA
DIFFERENTSIATSIYASI
ANNOTATSIYA:
Makrofaglar tug'ma immun tizimining yuqori plastiklikka ega bo'lgan
hujayralari bo'lib, funksional jihatdan farqli M1 (klassik faollashgan) va M2 (alternativ
faollashgan) fenotiplariga qutblanish xususiyatiga ega. Bu xilma-xil populyatsiyalar to'qima
gomeostazi, xo'jayinni himoya qilish, yallig'lanishning bartaraf etilishi va to'qimalarning
tiklanishida muhim rol o'ynaydi. Ushbu maqola makrofaglarning proliferatsiyasi (ko'payishi) va
differensiatsiyasi (ixtisoslashuvi) jarayonlarini ushbu qutblanish holatlarining asosiy
determinantlari sifatida o'rganadi. Biz makrofaglarning pro-yallig'lanishli M1 va yallig'lanishga
qarshi/to'qimalarni tiklovchi M2 populyatsiyalariga kengayishi va keyinchalik ixtisoslashuviga
sabab bo'ladigan stimullar va signal uzatish yo'llarini (masalan, NF-κB, STAT1, STAT6 va
PPAR-γ kabi) muhokama qilamiz. Proliferatsiya makrofag populyatsiyasini kengaytirish uchun
fundamental jarayon bo'lsa-da, mikro-muhitdagi differensiatsiya signallari yakuniy fenotipga
sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Xilma-xil atrof-muhit signallariga javoban proliferatsiya va
differensiatsiya o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sir hamda ushbu jarayonlarni turli kasalliklarda
modulyatsiya qilishning terapevtik ahamiyati ham ta'kidlangan. Ushbu murakkab mexanizmlarni
chuqurroq tushunish, foydali natijalar uchun makrofag fenotiplarini manipulyatsiya qilishga
qaratilgan yangi terapevtik yo'nalishlarni ochib beradi.
Kalit so'zlar:
Makrofag qutblanishi, M1 makrofaglari, M2 makrofaglari, makrofag
proliferatsiyasi, makrofag differensiatsiyasi, tug'ma immunitet, yallig'lanish, to'qimalarni tiklash,
NF-κB, STAT signalizatsiyasi.
DOLZARBLIGI
Makrofaglar yallig'lanish reaktsiyalarini boshlash va bartaraf etishda markaziy rol o'ynaydi,
shuningdek, to'qimalarning qayta tiklanishi va immunitetda muhim ahamiyatga ega. Ularning
xilma-xil funksional fenotiplarni, ayniqsa M1 va M2 subtiplarini qabul qilish qobiliyati sog'liqni
saqlash uchun juda muhimdir. Biroq, makrofaglarning tartibsiz proliferatsiyasi va qutblanishi
turli xil kasalliklarning, jumladan, doimiy infektsiyalar, autoimmun kasalliklar, metabolik
kasalliklar, fibroz holatlari va saraton rivojlanishining patogeneziga bog'liq. Surunkali
yallig'lanish, ko'pincha doimiy faollashgan M1 makrofaglari tomonidan qo'zg'atiladi,
to'qimalarning shikastlanishi va kasallikning og'irlashishiga sezilarli hissa qo'shadi. Aksincha,
M2 qutblanishining buzilishi yoki makrofaglarning yetarli darajada to'planmasligi to'qimalarning
tiklanishiga to'sqinlik qilishi va kasallik patologiyasini kuchaytirishi mumkin. Hozirgi vaqtda
ko'plab yallig'lanishli va immun tizimi bilan bog'liq kasalliklarni davolash strategiyalari
ko'pincha o'ziga xoslikka ega emas, ular keng immun reaktsiyalarni nishonga oladi va tizimli yon
ta'sirlarni keltirib chiqarishi mumkin. Makrofaglarning proliferatsiyasini va ularning keyinchalik
M1 yoki M2 fenotiplariga differensiatsiyasini boshqaradigan o'ziga xos molekulyar
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
mexanizmlarni chuqurroq tushunish yuqori darajada maqsadli terapiyalarni ishlab chiqish
imkoniyatini beradi. Ushbu jarayonlarni modulyatsiya qilish kasallik o'choqlarida makrofaglar
soni va funksiyalarini aniq nazorat qilish imkonini beradi, bu esa kamroq yon ta'sir bilan yanada
samarali davolashga olib keladi. Shuning uchun ushbu izlanish immunomodulyator terapiyaning
keyingi avlodini rivojlantirish uchun juda dolzarbdir.
KIRISH
Makrofaglar tug'ma immun tizimining yuqori plastiklikka ega bo'lgan hujayralari bo'lib, ular
aylanib yuruvchi monotsitlardan kelib chiqadi va deyarli barcha to'qimalarni egallaydi, u yerda
ular to'qimalarda doimiy yashovchi makrofaglar sifatida joylashadi yoki yallig'lanish yoki
shikastlanish joylariga tezda jalb qilinadi [1]. Ular to'qimalar gomeostazini saqlashda muhim rol
o'ynaydi, hujayra qoldiqlarini va patogenlarni fagotsitoz qiladigan, adaptiv immun reaktsiyalarni
boshlash uchun antijenlarni taqdim etadigan va boshqa hujayralarning xatti-harakatlariga ta'sir
ko'rsatadigan ko'plab signal molekulalarini ishlab chiqaradigan posbon vazifasini bajaradi [2].
Turli xil atrof-muhit signallariga javoban, makrofaglar qutblanish deb nomlanuvchi jarayondan
o'tishi mumkin, ular alohida funktsional holatlarni qabul qiladi [3]. An'anaviy ravishda, bu
holatlar keng ikki asosiy toifaga bo'lingan: klassik faollashgan (M1) makrofaglar va alternativ
faollashgan (M2) makrofaglar [4]. Ushbu tasnif, makrofag aktivatsiyasi holatlarining keng
spektrini hisobga olsak, biroz soddalashtirilgan bo'lsa-da, ularning immunitet va kasallikdagi
turli rollarini tushunish uchun foydali asosni ta'minlaydi.
Makrofaglarning samarali javob berish qobiliyatining asosi ularning ham proliferatsiya, ham
differensiatsiya qobiliyatidir. Makrofag populyatsiyalari proliferatsiya orqali kengayishi mumkin,
bu yallig'lanish yoki shikastlanish joylarida effektor hujayralar sonini ko'paytirish uchun
fundamental jarayon [1]. Shu bilan birga, mahalliy mikro-muhitdagi differensiatsiya signallari
ushbu hujayralarni o'ziga xos funksional fenotiplarni egallashga yo'naltiradi. Hujayralar
populyatsiyasini kengaytiradigan proliferatsiya va ularning funksional ixtisoslashuvini
boshqaradigan differensiatsiya o'rtasidagi o'zaro ta'sir tegishli immun reaktsiyalarini
uyg'unlashtirish uchun juda muhimdir.
Ushbu maqola makrofaglarning proliferatsiyasi va differensiatsiyasi jarayonlarini, ayniqsa ushbu
mexanizmlar M1 va M2 makrofag populyatsiyalarining paydo bo'lishiga qanday hissa
qo'shishiga e'tibor qaratgan holda o'rganadi. Ushbu jarayonlarni boshqaradigan molekulyar
signallar va yo'llarni tushunish sog'liq va kasallikda makrofag biologiyasini tushunish va
potentsial terapevtik maqsadlarni aniqlash uchun muhimdir. Biz M1 va M2 makrofaglarining
xarakteristikalarini, ularning qutblanishini qo'zg'atuvchi stimullarni va ishtirok etuvchi signal
kaskadlarini muhokama qilamiz, proliferatsiyaning ushbu alohida makrofag reaktsiyalarining
miqyosi va dinamikasiga qanday hissa qo'shishini ta'kidlaymiz.
M1 Makrofaglari: proliferatsiya va qutblanish -
M1 makrofaglari odatda infektsiya yoki
to'qimalarning shikastlanishi paytida yuzaga keladigan kuchli pro-yallig'lanish stimullari,
masalan, Gram-manfiy bakteriyalarning tarkibiy qismi bo'lgan lipopolisaxarid (LPS) va
intereron-gamma (IFN-γ) va o'sma nekrozi faktori-alfa (TNF-α) kabi pro-yallig'lanishli sitokinlar
tomonidan qo'zg'atiladi [5]. Naqshni tanib oluvchi retseptorlarning (masalan, LPS tomonidan
TLR4) va sitokin retseptorlarining ishtiroki asosiy transkripsiya omillariga yaqinlashadigan
hujayra ichidagi signalizatsiya kaskadlarini ishga tushiradi. M1 qutblanishidagi markaziy yo'l
NF-κB ning faollashuvini o'z ichiga oladi, u yadroga o'tadi va Interleukin-1 beta (IL-1β),
Interleukin-6 (IL-6) va TNF-α kabi pro-yallig'lanishli sitokinlarni, shuningdek, CXCL9 va
CXCL10 kabi kemokinlarni kodlovchi genlarning ekspressiyasini boshqaradi, ular boshqa
immun hujayralarini yallig'lanish joyiga yig'adi [6]. Yana bir muhim yo'l IFN-γ tomonidan
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Signal Transducer and Activator of Transcription 1 (STAT1) ning faollashuvini o'z ichiga oladi.
Fosforlangan STAT1 homodimerlar hosil qiladi, ular yadroga o'tadi, antijen prezentatsiyasida
ishtirok etuvchi genlarning (masalan, MHC class II, qo'shimcha stimulyator molekulalar)
ekspressiyasini, NADPH oksidaza orqali reaktiv kislorod turlarini (ROS) ishlab chiqarishni va
induktiv azot oksidi sintaza (iNOS) orqali azot oksidi (NO) sintezini rag'batlantiradi [7]. Bu
effektor molekulalar patogenlarni va o'simta hujayralarini o'ldirish uchun juda muhimdir.
Bu stimullar birinchi navbatda M1 makrofaglarining differensiatsiyasi va faollashuv dasturini
boshqarish bilan mashhur bo'lsa-da, ular makrofag proliferatsiyasiga ham ta'sir qiladi. Pro-
yallig'lanish signallari makrofag prekursorlarining (monotsitlar) yoki hatto yetuk to'qimalarda
yashovchi makrofaglarning proliferatsiyasini rag'batlantirishi mumkin, bu infektsiya bilan
kurashish yoki shikastlangan to'qimalarni tozalash uchun mavjud bo'lgan effektor hujayralar
sonini ko'paytirishga olib keladi [1]. Bu proliferativ qobiliyat yallig'lanish joyida M1
makrofaglarining tez va kuchli to'planishini ta'minlaydi, bu patogenlar va hujayra
shikastlanishiga samarali dastlabki javob berish imkonini beradi. Masalan, tadqiqotlar LPS va
IFN-γ ning ba'zi makrofag populyatsiyalarida o'rtacha proliferatsiyani qo'zg'atishi mumkinligini
ko'rsatdi [1]. Biroq, M1 makrofaglarining nazoratsiz proliferatsiyasi, ayniqsa doimiy stimullar
yoki buzilgan rezolyutsiya mexanizmlari sharoitida, surunkali yallig'lanishga sezilarli hissa
qo'shishi mumkin, bu esa haddan tashqari to'qima shikastlanishi va fibrozga olib keladi [8].
Shuning uchun M1 makrofaglarining proliferatsiyasini ularning faollashuv holati bilan birgalikda
tartibga solish samarali immunitetni saqlash va qo'shimcha zarar oldini olish uchun juda
muhimdir.
M2 Makrofaglari: proliferatsiya va qutblanish -
M2 makrofaglari, ko'pincha alternativ
faollashgan makrofaglar deb ataladi, yallig'lanishning bartaraf etilishi, to'qimalarning tiklanishi,
angiogenez, immun regulyatsiya va adaptiv immunitet bilan bog'liq stimullar tomonidan
qo'zg'atiladi. Asosiy induktorlar T helper 2 (Th2) sitokinlari Interleukin-4 (IL-4) va Interleukin-
13 (IL-13), shuningdek Interleukin-10 (IL-10) va Transforming Growth Factor-beta (TGF-β) [4]
kiradi. Ushbu sitokinlar tomonidan faollashtirilgan signal yo'llari M1 qutblanishini qo'zg'atuvchi
yo'llardan farq qiladi. IL-4 va IL-13 asosan Signal Transducer and Activator of Transcription 6
(STAT6) ning faollashuvi orqali signal beradi. Fosforlangan STAT6 dimerlanadi va yadroga
o'tadi, M2 fenotipiga xos genlar, masalan, Arginase-1 (Arg1) ning ekspressiyasini
rag'batlantiradi, u iNOS bilan L-arginin substrati uchun raqobatlashadi va to'qimalarning
tiklanish jarayonlarida ishtirok etadi [9]. M2 makrofaglari odatda IL-10 va TGF-β kabi yuqori
darajadagi yallig'lanishga qarshi sitokinlarni, angiogenez va to'qimalarning qayta tiklanishini
rag'batlantiruvchi Vascular Endothelial Growth Factor (VEGF) va Platelet-Derived Growth
Factor (PDGF) kabi o'sish omillarini va hujayradan tashqari matritsaning cho'kishi va
parchalanishida ishtirok etuvchi fermentlarni ifodalaydi [10]. PPAR-γ (Peroxisome Proliferator-
Activated Receptor Gamma) M2 qutblanishi va funksiyasini tartibga solishda muhim rol
o'ynaydigan yana bir transkripsiya omilidir, ko'pincha IL-4/IL-13 signalizatsiyasidan keyin
harakat qiladi [10].
Xuddi M1 qutblanishida bo'lgani kabi, M2 differensiatsiyasini qo'zg'atuvchi stimullar makrofag
proliferatsiyasiga ham ta'sir qilishi mumkin. M1 bilan bog'liq proliferatsiyaga nisbatan unchalik
aniq bo'lmasa-da yoki boshqa kinetikada sodir bo'lsa-da, M2 makrofag populyatsiyasining
kengayishi immun javob va to'qimalarning tuzalishining keyingi bosqichlari uchun juda
muhimdir [1]. IL-4 va M-CSF (Macrophage Colony-Stimulating Factor) makrofaglar
hayotchanligi va proliferatsiyasini rag'batlantirishi ma'lum [1]. Shikastlanish joyida M2
makrofaglari sonining ko'payishi detrituslarni tozalashni, o'sish omillarini ishlab chiqarishni va
to'qimalarning regeneratsiyasi uchun zarur bo'lgan matritsaning qayta tiklanishini osonlashtiradi.
Shunday qilib, M2 makrofaglarining nazoratli proliferatsiyasi samarali yaralarning bitishi va
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
yallig'lanishning bartaraf etilishi uchun juda muhim bo'lib, to'qimalar gomeostazini tiklashga
yordam beradi [11].
Proliferatsiya va differensiatsiya o'zaro ta'siri -
Makrofaglarning proliferatsiyasi va M1 va
M2 fenotiplariga differensiatsiyasi o'zaro bog'liq va kontekstga bog'liq jarayonlardir. Mahalliy
mikro-muhit, o'zining o'ziga xos sitokinlar, o'sish omillari va patogenlar bilan bog'liq
molekulalarning kokteyli bilan nafaqat qutblanish holatini, balki makrofag populyatsiyasining
proliferativ tezligini ham belgilaydi [3].
Yallig'lanish reaktsiyasi yoki infektsiyaning dastlabki bosqichlarida, LPS, IFN-γ va TNF-α kabi
pro-yallig'lanish signallariga boy muhit ham klassik M1 qutblanish dasturini boshqaradi, ham
patogenni yo'q qilish yoki shikastlangan to'qimalarni tozalash uchun zarur bo'lgan effektor
hujayralar populyatsiyasini tezda kengaytirish uchun makrofag proliferatsiyasini bir vaqtning
o'zida rag'batlantirishi mumkin [12]. Yallig'lanish bartaraf etila boshlaganda va mikro-muhit IL-
4, IL-13 va IL-10 kabi yallig'lanishga qarshi signallar tomon o'zgarganda, M2 qutblanishi tomon
siljish kuzatiladi [4]. Sitokin muhitidagi bu o'zgarish proliferativ qobiliyatga ham ta'sir qilishi
mumkin, potentsial ravishda M2-qutblangan makrofaglar hayotchanligi va proliferatsiyasini
rag'batlantirishi mumkin, bu to'qimalarni tiklashni osonlashtirish va davom etayotgan immun
reaktsiyasini susaytirish uchun [1]. Shuning uchun, proliferatsiya va differensiatsiya signallari
o'rtasidagi muvozanat yallig'lanish va to'qimalarni tiklash davrida makrofaglar soni va
fenotiplaridagi dinamik o'zgarishlarni uyg'unlashtiradi, mudofaadan tuzalishga o'tishni
ta'minlaydi [13].
Bu kontekstga bog'liq o'zaro ta'sir juda muhimdir. Masalan, pro-yallig'lanish stimullari doimiy
bo'lgan
surunkali
yallig'lanish
sharoitida,
nazoratsiz
M1
proliferatsiyasi
M1
differensiatsiyasining davom etishi bilan birgalikda to'qimalarning shikastlanishini kuchaytirishi
mumkin. Aksincha, kuchli to'qima regeneratsiyasini talab qiladigan vaziyatlarda, samarali M2
proliferatsiyasi va differensiatsiyasi juda muhimdir [8]. Tashqi signallarning hujayra ichidagi
hujayra sikli mexanizmlari va makrofag ichidagi differensiatsiya dasturlari bilan qanday
integratsiyalashishini tushunish ushbu jarayonlarni terapevtik jihatdan manipulyatsiya qilishning
kalitidir.
MATERIAL VA METODLAR
Gipotetik hujayra manbai va kultivatsiyasi -
Sog'lom donorlarning periferik qonidan
birlamchi inson monotsitlari Ficoll-Paque zichlik gradyent sentrifugatsiyasi va keyinchalik CD14
magnit boncuklari yordamida pozitiv tanlash yo'li bilan ajratib olinishi kerak edi. Ajratib olingan
monotsitlar 10% Fetal Bovine Serum (FBS), 1% Penicillin-Streptomycin va 50 ng/mL
Macrophage Colony-Stimulating Factor (M-CSF) bilan to'ldirilgan RPMI 1640 muhitida 7 kun
davomida kultivatsiya qilinib, monotsitdan hosil bo'lgan makrofaglarga (MDMs) differensiatsiya
qilinishi kerak edi. Keyinchalik MDMs ajratilib, keyingi eksperimentlar uchun 12 qatorli yoki 96
qatorli plastinalarga 5x10^5 hujayra/qatorda ekilishi kerak edi.
Gipotetik makrofag qutblanishi va proliferatsiya induksiyasi -
MDMs 48 soat davomida M1
yoki M2 fenotiplariga qutblanishini qo'zg'atish uchun stimulyatsiya qilinishi kerak edi: M0
(Qutblanmagan) Nazorat: Faqat to'liq muhitda kultivatsiya qilingan hujayralar. M1 Qutblanishi:
100 ng/mL Lipopolisaxarid (LPS) va 20 ng/mL Interferon-gamma (IFN-γ) bilan stimulyatsiya
qilingan hujayralar. M2 Qutblanishi: 20 ng/mL Interleukin-4 (IL-4) va 20 ng/mL Interleukin-13
(IL-13) bilan stimulyatsiya qilingan hujayralar.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Qutblanish sharoitida proliferatsiyani aniq baholash uchun, har bir holat uchun ayrim qatorlar 48
soatlik stimulyatsiya davrining so'nggi 24 soati davomida 10 mkM BrdU (5-bromo-2'-
dezoksiuridin) bilan inkubatsiya qilinishi kerak edi.
Gipotetik hujayra proliferatsiyasini baholash -
Hujayra proliferatsiyasi ikki usulda
baholanishi kerak edi: MTT Assayi: Hujayra hayotchanligi va metabolik faolligi (proliferatsiyani
ko'rsatuvchi) MTT (3-(4,5-dimetiltiazol-2-il)-2,5-difeniltetrazolium bromid) assayi yordamida
ishlab chiqaruvchining ko'rsatmalariga muvofiq o'lchanishi kerak edi. Optik zichlik
mikroplastina o'qish qurilmasida 570 nm da o'qilishi kerak edi. BrdU Inkorporatsiya Assayi:
Yangi sintezlangan DNK ga BrdU ning inkorporatsiyasi tijoriy mavjud ELISA asosidagi BrdU
assayi yordamida ishlab chiqaruvchining protokoliga muvofiq aniqlanishi kerak edi. Bu assayi
bevosita hujayra proliferatsiyasini miqdoriy jihatdan aniqlaydi.
Gipotetik makrofag qutblanish markerlarini baholash
- Makrofag qutblanishi xarakterli M1
va M2 markerlarining ekspressiyasini tahlil qilish orqali baholanishi kerak edi: Flow Sitometriya:
Hujayralar yig'ib olinishi, CD68 (pan-makrofag markeri), CD80, CD86, HLA-DR (M1
markerlari) va CD163, CD206 (M2 markerlari) kabi sirt markerlariga qarshi lyuminestsent bilan
belgilangan antitelalar bilan bo'yalishi kerak edi. Ma'lumotlar flow sitometrida olinishi va
FlowJo dasturi yordamida o'ziga xos markerlarni ifodalovchi hujayralar foizini aniqlash uchun
tahlil qilinishi kerak edi. Kvantitativ Real-Taym PCR (qPCR): Qutblangan hujayralardan
umumiy RNK RNK izolatsiya to'plami yordamida ajratib olinishi kerak edi. cDNK teskari
transkripsiya to'plami yordamida sintezlanishi kerak edi. qPCR o'ziga xos primerlar yordamida
M1 bilan bog'liq genlar (masalan, TNF-α, IL-6, iNOS, CXCL10) va M2 bilan bog'liq genlar
(masalan, Arg1, IL-10, TGF-β, CD206) uchun bajarilishi kerak edi. Gen ekspressiyasi darajalari
uy sharoitida ishlatiladigan genga (masalan, GAPDH) normallashtirilishi va ΔΔCt usuli
yordamida tahlil qilinishi kerak edi. ELISA: Hujayra kultivatsiyasi supernatantlari ajratilgan
sitokinlar, jumladan, TNF-α, IL-6, IL-1β (M1 bilan bog'liq) va IL-10, TGF-β (M2 bilan bog'liq)
konsentratsiyasini o'lchash uchun tijoriy mavjud ELISA to'plamlari yordamida yig'ib olinishi
kerak edi.
Gipotetik signal yo'li aktivatsiyasini baholash -
Asosiy signal yo'llarining aktivatsiyasini
o'rganish uchun Western blotting bajarilishi kerak edi: Hujayra lizatlari tayyorlanishi va oqsil
konsentratsiyasi aniqlanishi kerak edi. Teng miqdordagi oqsil SDS-PAGE orqali ajratilib, PVDF
membranalariga o'tkazilishi kerak edi. Membranalar fosforlangan va umumiy shakllarga qarshi
antitelalar bilan, jumladan NF-κB p65, STAT1, STAT6 va tegishli signalizatsiya kinazalariga
(masalan, p38 MAPK, ERK, JNK) qarshi antitelalar bilan ishlanishi kerak edi. Beta-aktin yoki
GAPDH yuk nazorati sifatida ishlatilishi kerak edi. Poloska intensivligi ImageJ dasturi
yordamida miqdoriy jihatdan aniqlanishi kerak edi.
Gipotetik statistik tahlil -
Barcha
gipotetik
eksperimentlar uch nusxada bajarilishi va kamida
uchta turli donordan olingan MDMlar bilan takrorlanishi kerak edi. Ma'lumotlar o'rtacha ±
standart og'ish (SD) sifatida taqdim etilishi kerak edi. Statistik tahlil GraphPad Prism dasturi
yordamida bajarilishi kerak edi. Bir nechta guruhlar o'rtasidagi taqqoslashlar bir tomonlama yoki
ikki tomonlama ANOVA va keyin tegishli post-hoc testlari (masalan, Tukey ning ko'p
taqqoslash testi) yordamida tahlil qilinishi kerak edi. Barcha
gipotetik
tahlillar uchun p < 0.05
statistik ahamiyatga ega deb hisoblanishi kerak edi.
TAHLILLAR VA NATIJALAR
Qutblanish stimullarining makrofag proliferatsiyasiga gipotetik ta'siri:
Gipotetik
MTT va
BrdU inkorporatsiya assayi M1 (LPS/IFN-γ) va M2 (IL-4/IL-13) qutblanish stimullari 48
soatdan keyin M0 nazorat hujayralariga nisbatan makrofag proliferatsiyasining sezilarli
gipotetik
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
oshishini ko'rsatdi [14].
Gipotetik ravishda
, M1 stimullari dastlabki 24 soat ichida tezroq
boshlang'ich proliferativ portlashni
gipotetik
qo'zg'atgandek tuyuldi, M2 stimullari esa 48 soat
davomida yanada barqaror proliferatsiyaga olib keldi [14]. Proliferatsiyaning miqdori 48 soatga
kelib M1 va M2 sharoitlari o'rtasida
gipotetik
taqqoslanar edi, garchi o'ziga xos donor va stimul
kontsentratsiyasiga qarab biroz farqlar kuzatilgan bo'lsa ham [14]. Gipotetik Proliferatsiya
Natijalarini Tahlil Qilish: Ushbu
simulyatsiya qilingan
natijalar ham pro-yallig'lanish, ham
yallig'lanishga qarshi/to'qimalarni tiklovchi signallar makrofag proliferatsiyasini rag'batlantirishi
mumkin degan tushunchani
gipotetik
qo'llab-quvvatlaydi. Bu
gipotetik
ravishda hujayralar
sonining keyingi differensiatsiya va funksiya uchun yetarli bo'lishini ta'minlab, makrofag
populyatsiyasining kengayishi atrof-muhit signallariga umumiy javob ekanligini ko'rsatadi [1].
Ehtimoliy turli kinetikalarning
gipotetik
kuzatuvi M1 va M2 stimullarining hujayra sikli
regulyator yo'llari bilan integratsiyalashuvidagi nozik farqlarni ko'rsatadi.
Gipotetik qutblanish markerlari va sitokin ishlab chiqarishni baholash -
Gipotetik
flow
sitometriya tahlili alohida sirt markeri profillarini ko'rsatdi: M1-qutblangan MDMs M0 va M2
hujayralariga nisbatan CD80, CD86 va HLA-DR ning sezilarli darajada yuqori ekspressiyasini
gipotetik
ko'rsatdi, M2-qutblangan MDMs esa CD163 va CD206 ning sezilarli darajada yuqori
ekspressiyasini
gipotetik
ko'rsatdi [15].
Gipotetik
qPCR tahlili gen ekspressiyasidagi tegishli
o'zgarishlarni aniqladi: M1 hujayralari
gipotetik
ravishda TNF-α, IL-6, iNOS va CXCL10
mRNK darajasini oshirdi, M2 hujayralari esa Arg1, IL-10, TGF-β va CD206 mRNK darajasining
gipotetik
oshishini ko'rsatdi [15].
Gipotetik
ELISA natijalari supernatantlardan olingan bu
natijalarni tasdiqladi, M1 hujayralari
gipotetik
ravishda TNF-α, IL-6 va IL-1β ni yuqori
miqdorda, M2 hujayralari esa IL-10 va TGF-β ni yuqori miqdorda ajratdi [16].
Gipotetik qutblanish natijalarini tahlil qilish:
Ushbu
simulyatsiya qilingan
natijalar tanlangan
stimullarning o'ziga xos sirt markerlari, gen ekspressiyasi profillari va sitokin sekretsiya
naqshlari bilan xarakterlanadigan alohida M1 va M2 makrofag fenotiplarini muvaffaqiyatli
gipotetik
qo'zg'atganligini ko'rsatadi, bu esa o'rnatilgan bilimlar bilan mos keladi [4]. Marker va
sitokin profillarining
gipotetik
aniq ajralishi simulyatsiya qilingan eksperimental sharoitlarda
qutblanish muvaffaqiyatli ekanligini ko'rsatadi.
Gipotetik signal yo'li aktivatsiyasi tahlili:
Gipotetik
Western blot tahlili M0 va M2
hujayralariga nisbatan M1-qutblangan hujayralarda NF-κB p65 va STAT1 ning fosforlanishining
oshishini ko'rsatdi [17].
Gipotetik ravishda
, STAT6 fosforlanishi M0 va M1 hujayralariga
nisbatan M2-qutblangan hujayralarda sezilarli darajada oshgan [17]. Bu transkripsiya
omillarining umumiy oqsil darajalari
gipotetik
ravishda sharoitlar bo'ylab nisbatan o'zgarmas edi.
Yuqori oqim kinazalarning
gipotetik
tahlili TLR/IFN-γ va IL-4/IL-13 ning ma'lum signal
yo'llariga mos keladigan turli xil aktivatsiya naqshlarini
gipotetik
ko'rsatdi [17].
Gipotetik Signalizatsiya Natijalarini Tahlil Qilish:
Ushbu
simulyatsiya qilingan
natijalar
qutblanish stimullaridan keyin kanonik signal yo'llarining (M1 uchun NF-κB/STAT1, M2 uchun
STAT6) aktivatsiyasini
gipotetik
tasdiqlaydi. Bu
gipotetik
ravishda tashqi signallarni gen
ekspressiyasi va qutblanish markerlaridagi kuzatilgan o'zgarishlar bilan bog'laydi, bu
differensiatsiya jarayoni uchun
simulyatsiya qilingan
molekulyar dalillarni taqdim etadi [5, 9].
Umumiy oqsil darajalarida sezilarli o'zgarishlarning
gipotetik
yo'qligi, regulyatsiyaning asosan
fosforlanish/aktivatsiya darajasida sodir bo'lishini ko'rsatadi.
Gipotetik o'zaro ta'sir tahlili -
Gipotetik
proliferatsiya va qutblanish ma'lumotlarini
birlashtirish
gipotetik
ravishda shuni ko'rsatadiki, M1 va M2 signallari proliferatsiyani
rag'batlantirsa-da,
differensiatsiya signallari
natijada paydo bo'ladigan funktsional fenotipni
kuchli belgilaydi [3]. M1 sharoitida proliferatsiyalanuvchi makrofaglar pro-yallig'lanishli profilni
egallaydi, M2 sharoitida proliferatsiyalanuvchilar esa yallig'lanishga qarshi/to'qimalarni tiklovchi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
profilni egallaydi. Bu
gipotetik
ravishda differensiatsiya signallarining fenotipning asosiy
determinantlari ekanligi, proliferatsiya ta'sirida bo'lgan populyatsiya hajmiga ta'sir qilishini
qo'llab-quvvatlaydi [1].
Simulyatsiya qilingan
ma'lumotlar proliferatsiyaning differensiatsiya
qobiliyatiga
qanday ta'sir qilishini aniq tafsilotlar bilan bermaydi, ammo
gipotetik
natijalar bu
jarayonlarning mikro-muhit signallariga javoban bir vaqtda sodir bo'lishini ko'rsatadi.
MUHOKAMA
Ushbu maqolada tasvirlangan va tahlil qilingan gipotetik tadqiqot makrofaglar proliferatsiyasi va
M1 va M2 fenotiplariga differensiatsiyasini boshqaradigan asosiy tamoyillarning
simulyatsiya
qilingan
namoyishini taqdim etadi, bu kirish qismida muhokama qilingan tushunchalarga mos
keladi [1, 4].
Simulyatsiya qilingan
natijalar
gipotetik
ravishda shuni ko'rsatdiki, M1-
induksiyalovchi (LPS/IFN-γ) va M2-induksiyalovchi (IL-4/IL-13) stimullar ham
in vitro
sharoitida makrofag proliferatsiyasini rag'batlantirishi mumkin [14]. Bu
gipotetik
ravishda
makrofaglar sonining kengayishi turli signallarga javoban hal qiluvchi dastlabki qadam
ekanligini tasdiqlaydi, bu immunitet yoki tiklanish funksiyalarini talab qiladigan joylarda yetarli
hujayra mavjudligini ta'minlaydi [1].
Eng muhimi,
simulyatsiya qilingan
ma'lumotlar
gipotetik
ravishda shuni tasdiqladiki, stimullarga
nisbatan proliferativ javoblar o'xshash bo'lsa-da, o'ziga xos signallar aniq M1 va M2 qutblanish
natijalarini belgilab berdi, bu kanonik marker ekspressiyasi va sitokin profillari bilan
xarakterlanadi [15, 16]. NF-κB va STAT1 yo'llarining faollashuvi
gipotetik
ravishda M1
qutblanishi bilan bog'liq edi, STAT6 aktivatsiyasi esa
gipotetik
ravishda M2 qutblanishi bilan
bog'liq edi [17]. Bu
simulyatsiya qilingan
natijalar, populyatsiya hajmi kengayib borayotgan
bo'lsa ham, o'ziga xos signalizatsiya kaskadlarining makrofaglarning funksional taqdirini
belgilashdagi markaziy rolini ta'kidlaydi [5, 9].
Proliferatsiya va differensiatsiya o'rtasidagi o'zaro ta'sir samarali immun javoblar va to'qimalar
gomeostazi uchun muhim bo'lgan dinamik jarayondir [13]. Infektsion yoki o'tkir yallig'lanish
sharoitida, pro-yallig'lanishli M1 makrofaglarining kombinatsiyalangan proliferatsiya va M1
differensiatsiyasi orqali tez o'sishi patogenni yo'q qilish va zararni nazorat qilish uchun zarur [5].
Aksincha, rezolyutsiya fazasida yoki steril shikastlanish kontekstida, M2 differensiatsiyasi va
bog'liq proliferatsiya tomon muvozanatni siljituvchi signallar detrituslarni tozalash, o'sish
omillarini ishlab chiqarish va haddan tashqari yallig'lanishni susaytirish va to'qimalarni tiklashga
yordam berish uchun hujayradan tashqari matritsani qayta tiklash uchun juda muhimdir [10].
Bu murakkab muvozanatning buzilishi kasallikka olib keladi. Masalan, surunkali yallig'lanish
ko'pincha doimiy M1 aktivatsiyasi va proliferatsiyasi bilan tavsiflanadi [8]. Saratonda o'sma
bilan bog'liq makrofaglar (TAMs) ko'pincha M2 qutblanishi xususiyatlarini namoyish etadi, bu
o'simta o'sishi, angiogenez va immun bostirishni rag'batlantiradi. TAMslarning proliferatsiyasi
va qutblanishini M1 ga o'xshash fenotipga yo'naltirish yoki ularning o'sma o'sishini
rag'batlantiruvchi M2 funksiyalarini ingibitsiya qilish terapevtik tadqiqotlarning faol
yo'nalishlaridir [18]. Shuningdek, fibroz kasalliklarda, proliferatsiya va differensiatsiya ta'sirida
pro-yallig'lanishli va pro-fibrotik makrofag fenotiplari o'rtasidagi muvozanat muhim ahamiyatga
ega [8].
Terapevtik ahamiyati
Makrofag proliferatsiyasini va ularning M1 va M2 fenotiplariga qutblanishini boshqaradigan
molekulyar mexanizmlarni tushunish turli kasalliklarni davolash uchun maqsadli terapiyalarni
ishlab chiqish uchun katta salohiyatni taklif etadi [4]. Makrofag funksiyasini modulyatsiya
qilishga qaratilgan strategiyalar shartli ravishda quyidagilarga bo'linishi mumkin:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.
Proliferatsiyani Nishonga Olish:
Surunkali yallig'lanish holatlari yoki saratonda ortiqcha
makrofag proliferatsiyasini ingibitsiya qilish patologik hujayralar to'planishini va keyingi
to'qimalarning shikastlanishini yoki o'simta qo'llab-quvvatlashini kamaytirishi mumkin.
2.
Differensiatsiya/Qutblanishni Nishonga Olish:
Kasallik o'chog'ida makrofag fenotiplari
muvozanatini o'zgartirish kasallik yo'nalishini o'zgartirishi mumkin. M2 qutblanishini (va bog'liq
proliferatsiyani) rag'batlantirish to'qimalarni tiklash yoki o'tkir yallig'lanishni bartaraf etishda
foydali bo'lishi mumkin, M1 qutblanishini (va bog'liq proliferatsiyani) rag'batlantirish esa
o'simtaga qarshi immunitet yoki ba'zi surunkali infektsiyalarda maqsadga muvofiq bo'lishi
mumkin [19].
3.
Effektor Funksiyalarni Nishonga Olish:
Proliferatsiya yoki differensiatsiyani bevosita
manipulyatsiya qilmasdan, o'ziga xos M1 yoki M2 effektor molekulalarini (masalan, pro-
yallig'lanishli sitokinlar yoki matritsa metalloproteinazalari) bloklash ham patologik natijaga
ta'sir qilishi mumkin. Biroq, proliferatsiya va differensiatsiya kabi yuqori oqim jarayonlarini
nishonga olish makrofag xatti-harakati ustidan kengroq nazorat qilish imkoniyatini beradi.
O'rganilayotgan o'ziga xos terapevtik yondashuvlarga asosiy signal molekulalarini (masalan, NF-
κB, STAT yo'llari komponentlari yoki ularning yuqori oqim kinazalari) yoki mikro-muhit
signallarini sezishda ishtirok etadigan retseptorlarni (masalan, sitokin retseptorlari, naqshni tanib
oluvchi retseptorlar) nishonga oladigan kichik molekulali ingibitorlar yoki antitelalarni qo'llash
kiradi [20]. Bundan tashqari, ex vivo qutblangan makrofaglarni adaptiv o'tkazish yoki ayniqsa
makrofaglarga qutblanish signallari yoki ingibitorlarini yetkazib berish uchun nanopartikullar va
gen terapiyasidan foydalanish ham o'rganilmoqda [21].
Muammo shundaki, boshqa to'qimalarda yoki himoya immun javoblari paytida muhim makrofag
funksiyalarini buzmasdan, istalgan terapevtik effektga erishish uchun makrofag subtiplarini
kontekstga bog'liq ravishda selektiv modulyatsiya qila oladigan terapiyalarni ishlab chiqishdir.
Ushbu maqolada taqdim etilgan
gipotetik
tadqiqot, kanonik stimullarning proliferatsiya va
qutblanishga ta'sirini simulyatsiya qilish orqali, terapevtik aralashuv uchun o'ziga xos
maqsadlarni aniqlash uchun bu jarayonlarni
in vitro
o'rganish salohiyatini ta'kidlaydi [14, 15, 16,
17].
Masalan, agar o'ziga xos signal tuguni faqat M1 proliferatsiyasi uchun muhim, lekin M2
differensiatsiyasi uchun muhim bo'lmasa (yoki aksincha), u umumiy makrofag funksiyasini
butunlay o'chirmasdan, faqat bir subtiptni tanlab manipulyatsiya qilish uchun istiqbolli terapevtik
nishon bo'lishi mumkin. Xuddi shunday, o'ziga xos tiklanish kontekstlarida foydali M2
subtiplarining
proliferatsiyasini
rag'batlantiruvchi
omillarni
aniqlash
to'qimalarning
regeneratsiyasini kuchaytirish strategiyalariga olib kelishi mumkin [1].
XULOSA VA TAKLIFLAR
Makrofag proliferatsiyasi bu ko'p qirrali immun hujayralari populyatsiyasini kengaytirish uchun
muhim jarayon bo'lib, atrof-muhit signallariga kuchli hujayra javobini ta'minlaydi. Biroq, mikro-
muhitdagi differensiatsiya signallari ularning funktsional jihatdan alohida M1 (pro-
yallig'lanishli/mikrobsimon) va M2 (yallig'lanishga qarshi/to'qimalarni tiklovchi) fenotiplariga
qutblanishining asosiy determinantlaridir. Hujayralar sonini boshqaradigan proliferatsiya va
hujayralar funksiyasini belgilaydigan differensiatsiya o'rtasidagi o'zaro ta'sir samarali immun
javoblar, yallig'lanishni bartaraf etish va to'qimalar gomeostazini saqlashda ishtirok etuvchi
dinamik va kontekstga bog'liq jarayondir. Ushbu maqolada taqdim etilgan
simulyatsiya qilingan
natijalar,
gipotetik
in vitro tadqiqotiga asoslangan holda,
gipotetik
ravishda shuni ko'rsatdiki,
kanonik M1 va M2 stimullari ikkalasi ham proliferatsiyani qo'zg'atadi, shu bilan birga o'ziga xos
signal yo'llari orqali hujayralarni tegishli aniq funktsional holatlariga yo'naltiradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Turli stimullarga javoban makrofaglar proliferatsiyasi tezligini va ularning differensiatsiyasi
yo'nalishini boshqaradigan murakkab molekulyar mexanizmlarni chuqurroq tushunish yangi
terapevtik aralashuvlarni ishlab chiqish uchun katta salohiyatni taklif etadi. Ushbu jarayonlarni
boshqaradigan asosiy signal tugunlarini nishonga olish kasallik o'choqlarida makrofaglar soni va
fenotiplarini aniq manipulyatsiya qilish imkonini beradi.
TAVSIYALAR:
1.
Proliferatsiya-Differensiatsiya Kesishuvini O'rganish:
Kelajakdagi tadqiqotlar hujayra
sikli rivojlanishi va makrofag prekursorining yoki yetuk makrofagning proliferativ holati uning
o'ziga xos M1 yoki M2 differensiatsiya yo'llari uchun qobiliyatiga yoki moyilligiga qanday
bevosita ta'sir qilishini chuqurroq o'rganishi kerak.
2.
Noyob Tartibga Solish Tugunlarini Aniqlash:
Boshqa makrofag subtiplariga ta'sir
qilmasdan, faqat bitta makrofag subtipida (M1 yoki M2) proliferatsiya yoki differensiatsiyani
tanlab tartibga soladigan o'ziga xos signal molekulalari yoki transkripsiya omillarini aniqlash
uchun tadqiqotlar zarur, bu yanada maqsadli terapevtik imkoniyatlarni taklif etadi.
3.
In Vivo Tasdiqlash:
Yallig'lanish, infektsiya, saraton va to'qima shikastlanishining tegishli
hayvon modellaridan foydalanib, M1/M2 dinamikasida o'ziga xos proliferatsiya va
differensiatsiya yo'llarining rolini
in vivo
tasdiqlash juda muhimdir.
4.
Terapevtik Nishonni Tasdiqlash:
Makrofag proliferatsiyasi va/yoki qutblanishini
modulyatsiya qilish uchun mo'ljallangan yangi birikmalar yoki strategiyalarning samaradorligi
va xavfsizligini baholash uchun qat'iy prekliniy sinovlar talab qilinadi.
5.
Klinik Tarjima:
Nihoyat, makrofag disfunksiyasi asosiy komponent bo'lgan inson
kasalliklarini davolashda makrofagga yo'naltirilgan terapiyalarning potentsialini baholash uchun
istiqbolli prekliniy natijalarni klinik sinovlarga tarjima qilish zarur.
6.
Fenotipik Plastiklik:
Kelajakdagi tadqiqotlar makrofaglarning plastikligini, shu jumladan
M1 va M2 holatlari o'rtasida qayta qutblanish potentsialini va proliferatsiyaning bu qobiliyatga
qanday ta'sir qilishini o'rganishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, makrofag proliferatsiyasi va differensiatsiyasi yo'llarini manipulyatsiya
qilish ko'plab inson kasalliklarini davolash uchun kuchli potentsial strategiyani ifodalaydi. Bu
sohada davom etayotgan tadqiqotlar ushbu ko'p qirrali immun hujayralarining to'liq terapevtik
salohiyatini ochish uchun zarurdir.
ADABIYOTLAR
1. Pang J, Koh TJ. (2023). Proliferation of monocytes and macrophages in homeostasis,
infection, injury, and disease.
J Leukoc Biol
. 114(6):532-546. doi: 10.1093/jleuko/qiad093.
PMID: 37555460; PMCID: PMC10673715.
2. Italiani P, Boraschi D. (2014). From Monocytes to M1/M2 Macrophages: Phenotypical vs.
Functional Differentiation.
Front Immunol
. 5:514. doi: 10.3389/fimmu.2014.00514. PMID:
25368618; PMCID: PMC4201108.
3. Wang N, Liang H, Zen K. (2014). Molecular mechanisms that influence the macrophage
m1-m2 polarization balance.
Front Immunol
. 5:614. doi: 10.3389/fimmu.2014.00614. PMID:
25506346; PMCID: PMC4246889.
4. Sharygin D, Koniaris LG, Wells C, Zimmers TA, Hamidi T. (2023). Role of CD14 in
human disease.
Immunology
. 169(3):260-270. doi: 10.1111/imm.13634. Epub 2023 Mar 27.
PMID: 36840585; PMCID: PMC10591340.
5. Sica A, Mantovani A. (2012). Macrophage plasticity and polarization: in vivo tissue
contexts
elicit
specific
molecular
programs.
Immunity
.
37(6):1034-1046.
doi:
10.1016/j.immuni.2012.12.009. PMID: 23273722.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
6. Liu YC, Zhu M, Thangavel Samy TA, Chong SZ, Ni Y, Huang M, Lok Jin Lim J, Wang H,
Li D, Zhou J, Chen X, Jiang S, Li Z, Chen Q, Zou G, Chen J, Fan Y, Chen EZ, Zhang J, Ong SC,
Chen J, Sun H, Deng L, Liu C, Xu P, Luo X, Wei W, Bian J, Zhang Y. (2021). Targeting the
NF-κB Signaling Pathway as a Therapeutic Strategy in Inflammatory Bone Disease.
Front
Immunol
. 12:691067. doi: 10.3389/fimmu.2021.691067. PMID: 34267753; PMCID:
PMC8279553. (Gipotetik manba)
7. Hu X, Ding M, Ermentrout GB, Guo L. (2021). JAK-STAT Signaling in Macrophage
Polarization: Dynamics and Potential Therapeutic Targets.
Cells
. 10(10):2602. doi:
10.3390/cells10102602. PMID: 34681574; PMCID: PMC8534375. (Gipotetik manba)
8. Wynn TA, Vannella JL. (2016). Macrophages in tissue repair, regeneration, and fibrosis.
Immunity
. 44(3):450-462. doi: 10.1016/j.immuni.2016.02.015. PMID: 26981845; PMCID:
PMC4902789.
9. Odegaard JI, Chawla A. (2011). Alternative macrophage activation and metabolism.
Annu
Rev Pathol
. 6:275-297. doi: 10.1146/annurev-pathol-011110-130138. PMID: 21034417.
10. Rőszer T. (2015). Molecular Regulation of Macrophage Polarization: Activation and
Function of M1 and M2 Macrophages.
Immunology
. 146(4):593-602. doi: 10.1111/imm.12504.
PMID: 26399129; PMCID: PMC4693307.
11. Hesketh M, Campagnolo G, Southall TD, Smith L, Cole JJ, Bozic S, Jolin H, Gardner A,
Kimber SJ, Self T, Humphreys N, Minutti CM, Borthwick LA, Poulter N, Stuckey DJ, O'Garra
A, Fallon PG, Simpson PD, Davies J, Roberts I, Jones PH, Allen JE. (2017). Macrophage
proliferation is required for successful M2-mediated repair.
Open Biol
. 7(4):170015. doi:
10.1098/rsob.170015. PMID: 28404803; PMCID: PMC5414278. (Gipotetik manba)
12. Davies LC, Jenkins G, Cook PC. (2013). Macrophage proliferation and activation in the
inflammatory
response.
Biochemical
Society
Transactions
.
41(3):855-862.
doi:
10.1042/BST20120311. PMID: 23691913. (Gipotetik manba)
13. Mantovani A, Sica A, Sozzani S, Allavena P, Vecchi A, Locati M. (2004). The chemokine
system in diverse forms of macrophage activation and polarization.
Trends Immunol
.
25(12):677-686. doi: 10.1016/j.it.2004.09.015. PMID: 15530839.
14. Smith J, Brown K. (2025). Differential proliferative responses of human macrophages to
M1 and M2 polarizing stimuli in vitro.
Cellular Immunology Reports
. 2(1):e1234. (Gipotetik
tadqiqot)
15. Davis R, Wilson S. (2025). Phenotypic characterization of macrophages polarized under
proliferative conditions.
Journal of Leukocyte Research
. 98(5):789-801. (Gipotetik tadqiqot)
