JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xaqqulova Dilshoda Abduvasiyevna
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
LINGVISTIK KOMPETENSIYANI SHAKLLANTIRISHDA ONA TILI FANINING O‘QUV
DASTURI TAHLILI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada boshlang‘ich va o‘rta ta’lim bosqichlarida o‘quvchilarda lingvistik
kompetensiyani shakllantirishda ona tili fanining o‘quv dasturidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilingan.
Dastur mazmuni orqali tilshunoslik bilimlarini bosqichma-bosqich egallatish, grammatik ko‘nikmalarni
shakllantirish, og‘zaki va yozma nutqni rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek,
lingvistik kompetensiyani rivojlantirishda qo‘llanilayotgan metodik yondashuvlar, didaktik materiallar
va o‘qituvchining faol roli alohida tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar:
lingvistik kompetensiya, ona tili, o‘quv dasturi, grammatik kompetensiya, metodika,
boshlang‘ich ta’lim, o‘quv ko‘nikmalari, nutq rivoji.
Kirish
Bugungi kunda ta’lim jarayonida o‘quvchilarning tilga oid bilimlarini chuqurlashtirish, ularning
og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, lingvistik
kompetensiyani shakllantirish – ya’ni o‘quvchilarning til tizimi haqida umumiy tasavvurga ega bo‘lishi,
til birliklarining ma’no, shakl va vazifasini tushunib ishlata olishi – zamonaviy ta’limda muhim o‘rin
tutadi. Ushbu maqolada ona tili fanining o‘quv dasturi asosida lingvistik kompetensiyani shakllantirish
masalasi yoritiladi.
Asosiy qism
1. Lingvistik kompetensiyaning mohiyati
Lingvistik kompetensiya – bu shaxsning til tizimini anglash va undan to‘g‘ri foydalanish qobiliyatidir.
U grammatika, fonetika, leksik-semantik bilimlar, stilistika va pragmatika kabi sohalarni o‘z ichiga
oladi. Bu kompetensiyani shakllantirish tilni o‘rgatish jarayonining markaziy vazifasi hisoblanadi.
2. Ona tili fanining o‘quv dasturidagi tahlil
O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan ona tili fanining o‘quv
dasturida:
grammatik tushunchalar (so‘z turkumlari, gap bo‘laklari, otlashish, fe’llashish);
imlo va punktuatsiya qoidalari;
matn tahlili va tuzish;
og‘zaki va yozma nutqni rivojlantirish vazifalari belgilangani ko‘rinadi.
Bu komponentlar o‘quvchilarda lingvistik bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirishga xizmat qiladi.
3. Dasturdagi bosqichma-bosqichlik tamoyili
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Boshlang‘ich sinflarda til birliklari yuzasidan elementar tushunchalar berilsa, yuqori sinflarda
chuqurroq tahlil qilish, taqqoslash, uslubiy xususiyatlarni ajratish kabi murakkab kompetensiyalar
shakllanadi.
4. Tilga oid topshiriqlar va lingvistik kompetensiya
Topshiriqlar orqali o‘quvchilar tilning strukturasi va vazifasini tushunadi. Masalan, gap tahlili, matn
tuzish, imloviy diktantlar, nutqiy mashqlar lingvistik bilimni mustahkamlaydi.
5. O‘qituvchining roli va metodik yondashuvlar
Kommunikativ yondashuv
Muammoli o‘qitish
Ko‘rgazmali va interaktiv usullar
Bu yondashuvlar orqali o‘quvchining til bilan ishlash kompetensiyasi faol tarzda rivojlanadi.
Metodlar
Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
Tahlil
– ona tili o‘quv dasturi va darsliklari mazmunining tahlili
Taqqoslash
– lingvistik kompetensiyaning turli sinf bosqichlaridagi yondashuvlarini solishtirish
Pedagogik kuzatuv
– dars jarayonida o‘quvchilarning faoliyatini kuzatish
Suhbat va so‘rovnoma
– o‘qituvchilarning fikr-mulohazalari asosida umumlashmalar chiqarish
Xulosa
Ona tili fanining o‘quv dasturi lingvistik kompetensiyani shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, u
o‘quvchilarda grammatika, leksika va uslub bilan bog‘liq bilim va ko‘nikmalarni bosqichma-bosqich
rivojlantirishni nazarda tutadi. Dasturda belgilangan vazifalar to‘g‘ri metodik yondashuvlar bilan
uyg‘unlashganda o‘quvchilarning tilga oid bilimlari puxta shakllanadi. Kelgusida o‘quv dasturlarini
takomillashtirishda lingvistik kompetensiyani mustahkamlovchi topshiriqlar va faol uslublarga alohida
e’tibor qaratish lozim.
Adabiyotlar:
1. Xaqqulova,
D.
(2024).
ABDURAHMON
GO
‘ZAL–
YASSAVIYSHUNOS.
PEDAGOG
,
7
(6), 8-15.
2. Xaqqulova, D. (2024). ADABIYOTSHUNOS OLIM ABDURAHMON GO
‘ZALNING TADQIQOTLARI XUSUSIDA.
PEDAGOG
,
7
(5), 548-555.
3. XAQQULOVA, D. (2023). BADIIYLIK MASALALARI TADQIQIDA OLIM
MAHORATI.
Наука и технология в современном мире
,
2
(5), 5-11.
4. Abduvasiyevna, X. D. (2024). SO ‘Z TUZILISHI VA SO ‘Z YASASH.
The latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 261-266.
5. Abduvasiyevna, X. D. (2024). NUTQ MADANIYATI VA OG ‘ZAKI
MULOQOT.
The latest pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 255-
260.
6. Abduvasiyevna, X. D. (2024). MATN TAHLILI VA MAZMUNNI TUSHUNISH.
The
latest pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 279-284.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
7. Abduvasiyevna, X. D. (2024). GAP TUZILISHI VA UNING TURLARI.
The latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 267-272.
8.
Abduvasiyevna, X. D. (2024). ONA TILIDA IMLO QOIDALARI.
The latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 273-278.
9. Икромова, С. А. (2024). ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ ПСИХОЛОГИИ В ЖИЗНИ
ЧЕЛОВЕКА. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 26-31.
10. Ikromova,
S.
A.
(2024).
INTELLEKT
VA
IQBOL:
KOGNITIV
PSIXOLOGIYA. Problems and solutions at the stage of innovative development of science,
education and technology, 1(2), 99-104.
11. Икромова, С. А. (2024). ОСНОВНЫЕ ОБЩИЕ ПОНЯТИЯ И ОСНОВНЫЕ
НАПРАВЛЕНИЯ ПСИХОЛОГИИ. Introduction of new innovative technologies in
education of pedagogy and psychology, 1(3), 20-25.
12. Икромова, С. А. (2024). ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ МОЛОДЕЖИ И
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ КРИЗИСЫ. New modern researchers: modern proposals and
solutions, 1(2), 29-35.
13. Akbarovna, I. S., & Lola, I. (2025). IJTIMOIY PEDAGOGIK FAOLIYATDA
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.
ZAMONAVIY TA’LIM
TIZIMINI RIVOJLANTIRISH VA UNGA QARATILGAN KREATIV G’OYALAR, TAKLIFLAR
VA YECHIMLAR
,
7
(75), 201-204.
14. Икромова, С. А., & Джумаева, Ф. Б. (2025). ОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ СТРУКТУРА В
УЗБЕКИСТАНЕ И ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАНАХ.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 256-262.
15. Ikromova, S. A. (2025). ART TERAPIYANING RUHIY KASALLIKLARNI
DAVOLASHDAGI O ‘RNI VA SAMARADORLIGI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 154-157.
