SOG'LOM TURMUSH TARZI VA UNING QOIDALARI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Tursunova Feruza Yo’ldosh qizi

Romitan tuman 1-son politexnikumining

“Jismoniy tarbiya” fani o’qituvchisi

SOG'LOM TURMUSH TARZI VA UNING QOIDALARI

Annotatsiya:

Ushbu maqolada sog'lom turmush tarzi tushunchasi, uning asosiy tamoyillari,

salomatlikka ta’siri va uni shakllantirishning asosiy yo‘nalishlari batafsil yoritilgan. Sog'lom

turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash orqali jismoniy va ruhiy salomatlikni saqlab qolish,

kasalliklarning oldini olish, umr davomiyligini uzaytirish, shaxs va jamiyat hayotida ijobiy

o‘zgarishlarga erishish mumkinligi asoslab berilgan. Maqola yoshlar, ota-onalar, pedagoglar va

sog‘lom hayot tarziga e’tibor qaratayotgan barcha qatlamlar uchun foydalidir.

Аннотатция:

В данной статье подробно рассматривается понятие здорового образа жизни,

его основные принципы, его влияние на здоровье и основные направления его

формирования. Утверждается, что, поддерживая здоровый образ жизни, можно сохранить

физическое

и

психическое

здоровье, предотвратить заболевания, увеличить

продолжительность жизни и добиться позитивных изменений в жизни людей и общества.

Статья полезна молодежи, родителям, педагогам и всем интересующимся здоровым

образом жизни.

Abstract:

This article examines in detail the concept of a healthy lifestyle, its basic principles,

its impact on health, and the main directions of its formation. It is argued that by maintaining a

healthy lifestyle, one can maintain physical and mental health, prevent diseases, increase life

expectancy, and achieve positive changes in the lives of people and society.

Kirish

XXI asrda insoniyat oldida turgan eng muhim muammolardan biri — bu sog‘lom turmush tarzini

yo‘lga qo‘yish va uni saqlab qolishdir. Tez o‘zgarayotgan dunyo, ekologik muammolar, zararli

odatlarning ko‘payishi, stressli hayot tarzi ko‘plab kasalliklarning omiliga aylangan. Sog'lom

turmush tarziga rioya qilish esa ushbu xavf omillarining salbiy ta’sirini kamaytiradi va inson

organizmini mustahkamlaydi.

Har bir inson hayotidan mamnun bo‘lish, o‘zini yaxshi his qilish, uzoq umr ko‘rish va faol

bo‘lishni istaydi. Bularning barchasiga sog'lom turmush tarzini kundalik hayotga tadbiq qilish

orqali erishish mumkin.

Sog'lom turmush tarzi tushunchasi

Sog'lom turmush tarzi — bu nafaqat tanani, balki aql, ruh va ijtimoiy muhitni sog‘lom saqlashga

qaratilgan hayotiy odatlar yig‘indisidir. U quyidagi sohalarni o‘z ichiga oladi:



Ovqatlanish tartibi va sifatli oziq-ovqat iste’moli



Jismoniy faollik



Ruhiy barqarorlik



Uyqu rejimi



Shaxsiy gigiyena



Zararli odatlardan voz kechish



Atrof-muhitga e’tiborli bo‘lish

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Sog'lom turmush tarzining asosiy maqsadi — organizmni kasalliklarga qarshi kurashishga tayyor

holatda ushlab turish, sog‘liqni mustahkamlash va inson salohiyatini to‘liq ochib berishdan iborat.

Sog'lom turmush tarzining asosiy qoidalari

1. To‘g‘ri va muvozanatli ovqatlanish

Organizm faoliyati bevosita oziq-ovqatga bog‘liq. Har kuni iste’mol qilinayotgan ovqatlar

insonning umumiy salomatligi, energiyasi, faoliyati va immunitetiga ta’sir ko‘rsatadi. To‘g‘ri

ovqatlanish quyidagilarni o‘z ichiga oladi:



Kuniga 3-4 mahal vaqtida ovqatlanish



Sabzavot va mevalarga boy menyu



Suvni yetarli miqdorda ichish (kuniga 1.5–2 litr)



Shakar, tuz va yog‘ miqdorini me’yorida saqlash



Tez tayyorlanadigan, yarim tayyor mahsulotlardan voz kechish

Bu oddiy qoidalar yurak-qon tomir, semizlik, diabet, ovqat hazm qilish muammolarining oldini

oladi.

2. Jismoniy faollik

Harakat — hayot belgisi. Harakat yetishmasligi “gipodinamiya” deb ataluvchi muammoga olib

keladi. Bu esa mushaklar sustlashuvi, semizlik, depressiya, yurak kasalliklariga sabab bo‘ladi.

Quyidagi faoliyatlar foydali hisoblanadi:



Har kuni kamida 30 daqiqa piyoda yurish



Yugurish, suzish, raqs, yoga bilan shug‘ullanish



Bolalar va o‘smirlar uchun harakatli o‘yinlar



Ofis ishchilari uchun tanaffuslarda cho‘ziluvchan mashqlar

Jismoniy faollik nafaqat jismoniy sog‘liq, balki ruhiy holatni ham yaxshilaydi.

3. Zararli odatlardan voz kechish

Chekish, spirtli ichimliklar ichish va giyohvandlik nafaqat shaxsiy sog‘liq, balki oilaviy va

ijtimoiy muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bu odatlar turli xavfli kasalliklarning (o‘pka saratoni,

jigar sirrozi, yurak kasalliklari) asosiy sabablaridandir.

Yoshlar orasida bu illatlarning oldini olish uchun:



Ta’lim muassasalarida sog‘lom turmush targ‘iboti



Ijobiy namuna ko‘rsatish



Sportga jalb qilish



Ruhiy ko‘mak tizimini rivojlantirish muhimdir

4. Ruhiy salomatlik va stressni boshqarish

Zamonaviy hayotda stress deyarli har bir insonning kundalik hayotiga kirib kelgan. Uzluksiz

stress immunitetni pasaytiradi, uyquni buzadi, asabiylik va depressiyaga olib keladi. Shuning

uchun quyidagilarga amal qilish lozim:

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL



Yetarli dam olish



Meditatsiya va nafas mashqlari



Kitob o‘qish, musiqa tinglash



Suhbatlar orqali hissiyotlarni bo‘lishish



Mutaxassislar yordami (psixolog, trener)

5. Uyqu rejimi

To‘liq uyqu organizmning tiklanishi, ongning faol ishlashi, salomatlikning asosi hisoblanadi.

Uyquning yetarli bo‘lmasligi:



Diqqatning sustlashuvi



Immunitetning pasayishi



Asabiylashish



Yurak kasalliklari xavfini oshiradi

Voyaga yetgan inson kuniga kamida 7–8 soat, o‘smirlar 8–10 soat uxlashi zarur.

6. Shaxsiy va atrof-muhit gigiyenasi

Gigiyena — sog‘liq kafolati. Tozalikka rioya qilish orqali ko‘plab infeksion kasalliklarning

oldini olish mumkin:



Qo‘l yuvish madaniyati



Tish, soch, teri gigiyenasi



Toza kiyim, havoning shamollatilishi



Aholi orasida gigiyena madaniyatini shakllantirish

Sog'lom turmush tarzining jamiyatga ta’siri

Sog'lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish orqali jamiyatda quyidagi ijobiy natijalarga erishiladi:



Kasalliklar soni kamayadi



Ishchi kuchi salohiyati ortadi



Tibbiy xarajatlar qisqaradi



Yashash davomiyligi ortadi



Ekologik madaniyat rivojlanadi



Ijtimoiy sog‘lom muhit yaratiladi

Bular nafaqat shaxsiy manfaat, balki milliy taraqqiyotga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Xulosa

Sog'lom turmush tarziga amal qilish — bugungi va kelajak avlod uchun eng muhim

qadriyatlardan biridir. Bu har bir insonning shaxsiy mas’uliyati bo‘lib, uni hayot tarziga

aylantirish orqali sog‘lom va baxtli jamiyat barpo etish mumkin. Sog‘liq — bebaho boylik, uni

asrash esa ongli yashashga, to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga bog‘liq. Har bir ota-ona, o‘qituvchi,

yosh va keksalar sog‘lom turmushni tanlasa, jamiyatimiz barqaror va baquvvat bo‘ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi rasmiy materiallari –

www.minzdrav.uz

2. Yusupova G’.S. “Sog‘lom turmush tarzi asoslari”. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 2021.

3. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO) sayti –

www.who.int

4. Ergashev M.A. “Tibbiyot gigiyenasi va profilaktikasi”. – Toshkent: “Fan”, 2020.

5. Turakulovich, M. O. (2024). BASIC PRINCIPLES AND RULES OF INNOVATIVE

PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN THE EDUCATIONAL PROCESS.

Multidisciplinary

Journal of Science and Technology

,

4

(3), 836-843.

6. To’raqulovich, M. O. (2024). INNOVASION AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA

ULARNI TA’LIMDA QO’LLASH ISTIQBOLLARI.

Международный журнал научных

исследователей

,

9

(1), 190-193.

7. Murodov, O. T. R. (2024). SUN'IY INTELLEKT VA MASHINASOZLIK ASOSLARINI

MAKTABLARDA O ‘RGATISH IMKONIYATLARI.

The latest pedagogical and

psychological innovations in education

,

1

(2), 73-79.

8. Murodov, O. T. R. (2024). INFORMATIKA FANINING ZAMONAVIY TA'LIMDAGI O

‘RNI VA AHAMIYATI.

The latest pedagogical and psychological innovations in

education

,

1

(2), 52-58.

9. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). KIBERXUJUMLAR TURLARI VA ULARDAN

HIMOYALANISH.

PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 72-75.

10. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). OPERATSION TIZIMLAR TAVSIFI.

PEDAGOGIK

TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 88-91.

11. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). AXBOROT TIZIMLARINI HIMOYALASH

VOSITALARI: NAZARIY ASOSLAR VA AMALIY QO’LLANILISHI.

PEDAGOGIK

TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 76-79.

12. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING BUGUNGI

KUNDAGI O ‘RNI.

PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 92-95.

13. TO’RAQULOVICH,

M.

O.

(2025).

INFORMATIKA

VA

AXBOROT

TEXNOLOGIYALARI FANI O'QITISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI

QO'LLASH.

PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 96-99.

14. TO’RAQULOVICH,

M.

O.

(2025).

INTERNETDAN

XAVFSIZ

FOYDALANISH.

PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI

,

3

(1), 84-87.