KIMYO FANINI O‘QITISHDA TO‘RT K METODI: NAZARIYA VA AMALIYOT UYG‘UNLIGI

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Fozilov Rustam Raufovich

Romitan tuman 1-son politexnikumining

“Kimyo” fani o’qituvchisi

KIMYO FANINI O‘QITISHDA TO‘RT K METODI: NAZARIYA VA AMALIYOT

UYG‘UNLIGI

Annotatsiya:

Ushbu maqolada zamonaviy ta’lim konsepsiyasida asosiy o‘rin tutuvchi "To‘rt K"

metodi – kritik fikrlash, kreativlik, kommunikatsiya va kooperatsiya tamoyillarining kimyo

fanini o‘qitishdagi amaliy qo‘llanilishi chuqur tahlil qilinadi. Har bir komponentning mazmun-

mohiyati, o‘quvchilar bilimini chuqurlashtirishdagi o‘rni, motivatsiyani oshirish va fanni hayot

bilan bog‘lashda qanday rol o‘ynashi ilmiy-metodik yondashuv asosida ko‘rib chiqiladi. Metod

o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro faol aloqani kuchaytirish, mustaqil izlanish va

ijodkorlikka asoslangan o‘qitish muhitini shakllantirish vositasi sifatida tavsiflanadi.

Аннотатция :

В статье представлен углубленный анализ практического применения

метода «Четырех К» — критического мышления, креативности, коммуникации и

сотрудничества — в преподавании химии, ключевой концепции современного

образования. На основе научно-методического подхода рассматриваются содержание и

сущность каждого компонента, его роль в углублении знаний учащихся, повышении

мотивации, связи науки с жизнью. Метод описывается как средство укрепления

интерактивного общения между преподавателем и учеником, создания учебной среды,

основанной на самостоятельном исследовании и творчестве.

Annotation:

This article provides an in-depth analysis of the practical application of the "Four

K" method - critical thinking, creativity, communication and cooperation - in teaching chemistry,

which is a key concept in modern education. The content and essence of each component, its role

in deepening students' knowledge, increasing motivation and connecting science with life are

considered on the basis of a scientific and methodological approach. The method is described as

a means of strengthening the active interaction between the teacher and the student, forming a

learning environment based on independent research and creativity.

Kirish

Bugungi kunda dunyo bo‘ylab ta’lim tizimida katta o‘zgarishlar yuz bermoqda. An’anaviy ta’lim

usullari tobora zamonaviy yondashuvlar bilan almashib bormoqda. Bu jarayonda XXI asr

kompetensiyalarini shakllantirish asosiy maqsad bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, murakkab fanlardan

biri bo‘lgan

kimyo

ni o‘qitishda faqat ma’lumot berish bilan cheklanmasdan, o‘quvchining

mustaqil fikrlash, muloqot qilish, ijodiy ishlash va jamoaviy faoliyat ko‘nikmalarini ham

rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.

Shu nuqtai nazardan, "To‘rt K" (4K) metodi ta’limda yangi bosqich bo‘lib, u o‘quvchilarda

kompleks yondashuv asosida bilim va ko‘nikmalarni shakllantiradi. Quyida ushbu metodning har

bir komponenti alohida tahlil qilinib, kimyo fani darslarida ularni qo‘llash imkoniyatlari bayon

etiladi.

1. Kritik fikrlash: Muhokamaga asoslangan ilm-fan

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

Kimyo fanida faktlar, qonuniyatlar, formulalar va nazariyalar ko‘pligi sababli, bu fanni

o‘zlashtirishda kritik fikrlash o‘quvchilar uchun zaruriy vositadir. Kritik fikrlash deganda,

o‘quvchining axborotni tahlil qilish, muammolarni chuqur tushunish, sabab-oqibat aloqalarini

aniqlash, dalillarga asoslangan xulosa chiqarish qobiliyati tushuniladi.

Amaliy qo‘llanish:



Reaktsiyalarni tahlil qilish:

Masalan, organik birikmalar orasidagi farqlarni tahlil qilish

orqali o‘quvchi sababli xulosaga keladi.



Muammoli vazifalar:

“Nega bu reaksiya sodir bo‘lmadi?”, “Qanday sharoitda reaksiya

qaytadi?” kabi savollar orqali o‘quvchilar tahliliy fikrlashga o‘rgatiladi.



Tajriba tahlili:

Laboratoriyada o‘tkazilgan tajribaning natijalarini baholab, sabablari va

mumkin bo‘lgan xatoliklarni aniqlash.

Bu yondashuv o‘quvchida shunchaki formulalarni yodlash emas, balki ularning tagzamirini

tushunish ko‘nikmasini shakllantiradi.

2. Kreativlik: Kimyoda ijodiy yondashuv

Kimyo ko‘plab amaliy sohalarga bevosita bog‘langan bo‘lib, bu fanni ijodiy yondashuvsiz

tasavvur qilish qiyin. Kreativlik nafaqat san’at va adabiyotda, balki aniq fanlarda ham muhim

kompetensiyalardan biri hisoblanadi.

Amaliy qo‘llanish:



Ijodiy loyihalar:

Masalan, “Yashil kimyo” mavzusida ekologik toza kimyoviy

mahsulotlarni yaratish bo‘yicha loyiha tayyorlash.



Tajriba asosidagi san’at:

Rangli eritmalar orqali kimyoviy “san’at asarlarini” yaratish.



O‘yin va dramalar:

Kimyoviy elementlar orasidagi “suhbat”ni sahnalashtirish orqali

murakkab tushunchalarni qiziqarli tarzda o‘rganish.

Kreativlik o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirib, ularda yangi g‘oyalarni ilgari surish, o‘z

nuqtayi nazarini asoslash va yangicha qarashni shakllantirishga xizmat qiladi.

3. Kommunikatsiya: Bilim almashish va fikr bildirish madaniyati

Zamonaviy kimyo darslari faqat o‘qituvchining monologiga asoslanmasligi, balki o‘quvchilar

o‘zaro fikr almashishlari, bahslashishlari va fikrlarini himoya qilishlari kerak. Bu esa samarali

kommunikatsiyani talab qiladi.

Amaliy qo‘llanish:



Ilmiy prezentatsiyalar:

O‘quvchilar kimyoviy hodisalar bo‘yicha taqdimotlar tayyorlab,

uni sinfga namoyish etadilar.



Guruhlararo muhokama:

Har bir guruhga kimyoviy muammo beriladi va ular yechimini

topib, o‘z fikrlarini asoslaydi.



Forumlar va savol-javob:

Kimyoviy savollar atrofida ochiq munozaralar tashkil etiladi.

Natijada, o‘quvchilar fikrini aniq va mantiqiy ifodalashni, dalil bilan himoya qilishni va

boshqalarni tinglashni o‘rganadilar.

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

4. Kooperatsiya: Guruhiy ishlarda faol ishtirok

Kimyo fanida laboratoriya ishlari, tajribalar, amaliy mashg‘ulotlar asosiy o‘rin tutadi. Bu

jarayonlarda o‘quvchilar birgalikda ishlash, har bir ishtirokchining vazifasini bajarish, natijani

umumlashtirish kabi ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar.

Amaliy qo‘llanish:



Laboratoriya ishlari:

Tajribalarni guruhda bajarish orqali o‘zaro kelishuv, yordam,

muvofiqlik rivojlanadi.



Rolga asoslangan vazifalar:

Har bir o‘quvchiga ma’lum rol beriladi (masalan, sinovchi,

tahlilchi, kuzatuvchi) va ular o‘z funksiyasini bajaradi.



Birgalikdagi loyiha ishlari:

Kimyoviy hodisa yoki muammo ustida jamoaviy loyiha ishlab

chiqiladi.

Kooperatsiya o‘quvchilarda ijtimoiy-psixologik kompetensiyalarni, ya’ni hamjihatlik, hurmat,

mas’uliyat kabi fazilatlarni shakllantiradi.

Xulosa

"To‘rt K" yondashuvi kimyo fanini o‘qitishda yangi pedagogik paradigma sifatida muhim

ahamiyat kasb etadi. Bu metod orqali o‘quvchilar:



fanni chuqur tushunadi;



bilimni real hayot bilan bog‘laydi;



mustaqil va ijodkor shaxs sifatida shakllanadi;



jamoadagi roli va ahamiyatini anglaydi.

Shu boisdan, kimyo fani o‘qituvchilari bu metoddan foydalanishni o‘z dars jarayoniga

integratsiya qilishi, har bir darsni mazmunan boy va didaktik jihatdan samarali tashkil etishi

lozim.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st Century Skills: Learning for Life in Our Times.

Jossey-Bass.

2. Fullan, M. (2014). The Principal: Three Keys to Maximizing Impact. San Francisco: Jossey-

Bass.

3. Partnership for 21st Century Skills (P21). (2019). Framework for 21st Century Learning.

4. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2022). “Zamonaviy ta’limda innovatsion

metodlar” metodik qo‘llanma.

5. Turakulovich, M. O. (2024). BASIC PRINCIPLES AND RULES OF INNOVATIVE

PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN THE EDUCATIONAL PROCESS. Multidisciplinary

Journal of Science and Technology, 4(3), 836-843.

6. To’raqulovich, M. O. (2024). INNOVASION AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA

ULARNI TA’LIMDA QO’LLASH ISTIQBOLLARI. Международный журнал научных

исследователей, 9(1), 190-193.

7. Murodov, O. T. R. (2024). SUN'IY INTELLEKT VA MASHINASOZLIK ASOSLARINI

MAKTABLARDA O ‘RGATISH IMKONIYATLARI. The latest pedagogical and

psychological innovations in education, 1(2), 73-79.

JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025

ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431

www.wordlyknowledge.uz

ILMIY METODIK JURNAL

8. Murodov, O. T. R. (2024). INFORMATIKA FANINING ZAMONAVIY TA'LIMDAGI O

‘RNI VA AHAMIYATI. The latest pedagogical and psychological innovations in

education, 1(2), 52-58.

9. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). KIBERXUJUMLAR TURLARI VA ULARDAN

HIMOYALANISH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 72-75.

10. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). OPERATSION TIZIMLAR TAVSIFI. PEDAGOGIK

TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 88-91.

11. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). AXBOROT TIZIMLARINI HIMOYALASH

VOSITALARI: NAZARIY ASOSLAR VA AMALIY QO’LLANILISHI. PEDAGOGIK

TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 76-79.

12. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING BUGUNGI

KUNDAGI O ‘RNI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 92-95.

13. TO’RAQULOVICH,

M.

O.

(2025).

INFORMATIKA

VA

AXBOROT

TEXNOLOGIYALARI FANI O'QITISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI

QO'LLASH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 96-99.

14. TO’RAQULOVICH,

M.

O.

(2025).

INTERNETDAN

XAVFSIZ

FOYDALANISH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 84-87.

15. TO’RAQULOVICH,

M.

O.

(2025).

ELEKTRON

POCHTADAN

FOYDALANISH. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI, 3(1), 80-83.