JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xudoyberdiyeva Feruza G'anisher qizi
Jizzax davlat pedagogika universiteti,
Maktabgacha va boshlang'ich yo'nalishlarda masofaviy ta'lim kafedrasi
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTIDA QISQA MUDDATLI GURUHLARNI
TASHKIL ETISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida qisqa muddatli guruhlarni
tashkil etishning tashkiliy-pedagogik xususiyatlari, ularning zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni va
ahamiyati tahlil etilgan. Qisqa muddatli guruhlar orqali bolalarning yosh va individual
xususiyatlariga mos tarzda ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etish, ijtimoiylashuvini ta’minlash
hamda maktabga tayyorlash kabi muhim pedagogik vazifalar yoritilgan. Shuningdek, pedagog
faoliyatida qo‘llaniladigan samarali metodlar, interaktiv vositalar va individual yondashuvlar
asosida qisqa muddatli ta’lim guruhlarining afzalliklari ilmiy asosda bayon etilgan. Maqolada
ushbu guruhlarning amaliy joriy etilishi orqali ta’lim tizimida qamrov va sifat ko‘rsatkichlarini
oshirish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
Maktabgacha ta’lim, qisqa muddatli guruh, pedagogik yondashuv, bolalar
rivojlanishi, ijtimoiylashuv, ta’lim sifati, metodika, interaktiv usullar, ta’lim modeli.
Kirish
Bugungi globallashuv jarayonida ta'lim tizimining barcha bo‘g‘inlarini modernizatsiya qilish,
xususan, maktabgacha ta’lim sifatini oshirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan "Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi"da ham maktabgacha ta'limni qamrab olish darajasini
oshirish, unga turli shakl va uslublarni joriy etish orqali bolalarning har tomonlama rivojlanishini
ta'minlash vazifasi belgilab berilgan. Shu nuqtai nazardan qaraganda, qisqa muddatli guruhlarni
tashkil etish tizimi bugungi kunda o‘zining dolzarbligi bilan ajralib turadi.
Maktabgacha ta’lim tashkilotida qisqa muddatli guruhlar – bu bolalarning yosh xususiyatlari va
individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ular uchun qulay, qisqa vaqt ichida muayyan bilim,
ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga xizmat qiladigan ta’lim shaklidir. Bunday guruhlar
ayniqsa, ota-onalarining to‘liq kunduzgi guruhlarga farzandlarini yuborish imkoniyati
cheklangan hollarda samarali alternativ vosita sifatida qaralmoqda. Qisqa muddatli guruhlar
orqali bolalar ijtimoiylashuv, nutqiy rivojlanish, tafakkur, ijodkorlik kabi ko‘nikmalarni
egallashga kirishadi va bosqichma-bosqich ta’lim muhitiga moslasha boshlaydi.
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotida qisqa muddatli guruhlarni tashkil etish
jarayonining metodik yondashuvlari, tashkiliy-pedagogik sharoitlari, o‘ziga xos xususiyatlari va
mavjud muammolar hamda ularni hal etish yo‘llari atroflicha tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy
maqsadi — qisqa muddatli guruhlar orqali bolalarning intellektual va psixologik rivojlanishini
ta’minlovchi pedagogik modelni yoritishdan iborat. Shu bilan birga, maqolada ushbu guruhlarni
tashkil etishda o‘qituvchining roli, foydalaniladigan metodik vositalar va ta’lim texnologiyalari
xususida ham tahliliy fikr yuritiladi.
Asosiy qism
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Maktabgacha ta’lim inson shaxsining shakllanishida muhim bosqichlardan biri bo‘lib, aynan shu
davrda bolalarning psixologik, aqliy, nutqiy va jismoniy rivojlanishida asosiy mezonlar
shakllanadi. Hozirgi davrda maktabgacha ta’lim muassasalarini isloh qilish, ularning faoliyatini
yangi pedagogik yondashuvlar asosida tashkil etish, innovatsion model va texnologiyalarni joriy
etish orqali ta’lim-tarbiya sifati va samaradorligini oshirish muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Ayniqsa, qisqa muddatli guruhlar tizimi bolalarni maktabgacha ta’lim bilan qamrab olishda
moslashuvchan, qulay va amaliy jihatdan samarali shakllardan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
Qisqa muddatli guruhlar bolalarning kunning muayyan soatlarida (odatda 2-4 soat) ta’lim-
tarbiyaviy mashg‘ulotlarda ishtirok etishlarini nazarda tutadi. Bu guruhlar to‘liq kunlik ta’lim
guruhlariga nisbatan qisqaroq vaqtga mo‘ljallangan bo‘lsa-da, ular orqali bolalarga asosiy
pedagogik ta’sirlar yetkaziladi. Ayniqsa, ota-onasi ish bilan band bo‘lmagan, farzandini to‘liq
kunlik guruhlarga yuborish imkoniyati cheklangan oilalar uchun bunday guruhlar muqobil echim
bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, bu model bolani maktabgacha ta’lim muhitiga asta-sekinlik
bilan moslashtirish, ijtimoiylashuvini ta’minlash va dastlabki ko‘nikmalarni shakllantirishda
muhim vosita hisoblanadi.
Qisqa muddatli guruhlarda ta’lim jarayoni yosh va individual xususiyatlarni inobatga olgan
holda, faoliyatga asoslangan yondashuvlar bilan olib boriladi. Pedagog mashg‘ulotlarni o‘yin,
ijodiy topshiriqlar, muloqotli vaziyatlar, musiqiy va jismoniy mashqlar asosida tashkil etadi. Bu
esa bolalarning faol ishtiroki, qiziqishi va ijodiy fikrlashini rag‘batlantiradi. Mashg‘ulotlarning
mazmuni integrallashgan bo‘lib, bunda bir vaqtning o‘zida bir necha rivojlanish yo‘nalishlari –
nutqiy, tafakkuriy, ijtimoiy, jismoniy va estetik tarbiya uyg‘unlashtiriladi.
Ta’lim mazmunining sifatli bo‘lishi qisqa vaqt davomida yuqori pedagogik samaradorlikka
erishishni talab etadi. Shu sababli har bir mashg‘ulot maqsadli rejalashtiriladi, bolalarning
rivojlanish darajasi va ehtiyojlariga mos metodik yondashuvlar tanlanadi. Bolalarning individual
o‘ziga xosligini hisobga olgan holda, pedagog ularning har biri bilan shaxsiy aloqa o‘rnatishga
intiladi. Bu esa bolaning o‘zini erkin his qilishi, ishonch va mustaqillikni shakllantirishiga zamin
yaratadi.
Qisqa muddatli guruhlar tashkil etish pedagogdan yuqori kasbiy tayyorgarlik, bolalar bilan
ishlashda noan’anaviy metodlar va interaktiv vositalardan foydalana olishni talab etadi. Har bir
mashg‘ulot bolaning faol fikrlashi, savol berishi, muammoli vaziyatlarga yechim topish
qobiliyatini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Shu jihatdan qaralganda, pedagog faqat bilim beruvchi
emas, balki bolani rivojlantiruvchi va tarbiyaviy jarayonni boshqaruvchi shaxs sifatida namoyon
bo‘ladi.
Qisqa muddatli guruhlarning amaliy joriy etilishi orqali maktabgacha ta’lim bilan to‘liq qamrab
olinmagan bolalar tizimga bosqichma-bosqich jalb etiladi. Ayniqsa, aholisi zich joylashgan
hududlar yoki chekka joylardagi bolalar uchun bu guruhlar zarur va maqbul shakl bo‘lib xizmat
qilmoqda. Shuningdek, pedagogik resurslardan samarali foydalanish imkoniyati ham oshadi,
ya’ni bir nafar pedagog kun davomida bir nechta guruh bilan ishlashi mumkin. Bu esa o‘z
navbatida ta’lim tizimida mavjud inson resurslarini oqilona yo‘naltirish imkonini beradi.
Shunday qilib, maktabgacha ta’lim muassasalarida qisqa muddatli guruhlarni tashkil etish
zamonaviy pedagogik ehtiyojlarga javob beradigan, bola shaxsini har tomonlama rivojlantiruvchi
va ijtimoiy ehtiyojlarni qondiruvchi muhim shakl sifatida qaralmoqda. Bunday guruhlarning
samaradorligi, avvalo, pedagogik yondashuvlar, ta’lim mazmunining sifati va bolaga individual
munosabat bilan chambarchas bog‘liqdir.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida qisqa muddatli guruhlarni tashkil etish
bolalarni ta’lim tizimiga bosqichma-bosqich jalb qilishda, ularning intellektual, ijtimoiy va
psixologik jihatdan rivojlanishini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Bunday guruhlar zamonaviy
pedagogik ehtiyojlarga mos bo‘lib, o‘zining moslashuvchanligi, qulay tashkiliy shakli va
natijadorligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim bilan to‘liq qamrab olinmagan
bolalar sonini kamaytirish, oilaviy va ijtimoiy sharoitlarni hisobga olgan holda ta’lim-tarbiyani
tashkil etish zarur bo‘lgan vaziyatlarda qisqa muddatli guruhlar samarali vosita bo‘lib xizmat
qiladi.
Qisqa muddatli guruhlarning pedagogik jihatdan to‘g‘ri tashkil etilishi bolaning yosh va
individual xususiyatlarini hisobga olgan holda rejalashtirilgan mashg‘ulotlar, faoliyatga
asoslangan yondashuv, integrallashgan ta’lim mazmuni, interaktiv metodlar va pedagogning
yuqori kasbiy salohiyatini talab etadi. Shuningdek, bu guruhlar pedagogik resurslardan oqilona
foydalanish, ta’lim xizmatlarining geografik va ijtimoiy qamrovini kengaytirish imkonini beradi.
Umuman olganda, qisqa muddatli guruhlar orqali nafaqat bolaning tayanch bilim va
ko‘nikmalari shakllanadi, balki uning shaxsiy rivojlanishi, ijtimoiy moslashuvi va maktabga
tayyorlik darajasi ham oshadi. Shu sababli maktabgacha ta’lim tizimida qisqa muddatli
guruhlarni keng joriy etish, ularga oid metodik va tashkiliy-amaliy ishlarni yanada
takomillashtirish bugungi kundagi muhim vazifalardan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”
to‘g‘risidagi Farmoni. – 2022 yil 28 yanvar, PF–60-son.
2. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi. “Maktabgacha yoshdagi bolalarni
tarbiyalash va o‘qitish bo‘yicha Davlat o‘quv dasturi – Ilk qadam”. – Toshkent: 2022.
3. Qodirova M.Q., Turaeva N.X. Maktabgacha ta’lim pedagogikasi. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2020. – 312 b.
4. Karimova R.A. Maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlantirish metodikasi. – Toshkent: Ilm
Ziyo, 2019. – 224 b.
5. Abdullaeva M., Jo‘rayeva G. Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar. – Toshkent:
“O‘qituvchi”, 2020. – 208 b.
6. Bobokalonova G.N. Bolalar psixologiyasi. – Toshkent: “Iqtisodiyot va moliya”, 2021. – 280
b.
7. Ismoilova G. Maktabgacha ta’limda integratsiyalashgan yondashuvlar. // Pedagogik ta’lim
jurnali, 2022, №4. – B. 34–38.
