JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Rajabova Dilnoza Akramovna
Vobkent tuman 24-umumta'lim maktab
boshlanģich sinf òqituvchisi
O‘RTA MAKTAB VA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING PSIXOLOGIK
HOLATINI BAHOLASHNING AHAMIYATI
Kalit so’zlar:
Psixologik holat, bolalar psixologiyasi, emotsional rivojlanish, stressni boshqarish,
motivatsiya, ijtimoiy ko‘nikmalar, o‘quv muhitini yaxshilash, empatiya, relaxatsiya, meditatsiya,
nafas olish texnikalari, san’at terapiyasi, pozitiv fikrlash, guruhda ishlash, konfliktlarni hal qilish,
o‘zaro yordam.
Kirish
Bolalarning psixologik holati, ayniqsa boshlang‘ich va o‘rta maktab yoshidagi bolalar uchun
juda muhim ahamiyatga ega. Bu davrda ularning aqliy, emosional va ijtimoiy rivojlanishi tez va
sezilarli o‘zgarishlar yuz beradi. Shuning uchun, bolalarning psixologik holatini muntazam
ravishda tekshirib turish, ularning farovonligi va o‘qishdagi muvaffaqiyatlariga ta'sir etuvchi
omillarni aniqlashda muhim ahamiyatga ega.
1. Psixologik holatni tekshirishning zaruriyati va ahamiyati
Bolalarning psixologik holatining tahlili, ularning o‘zini tutishida, o‘qishga qiziqishida va
ijtimoiy munosabatlarida sezilarli o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Ular o‘qish davomida turli
ruhiy holatlar, masalan, tashvish, xavotir, depressiya, yoki ortiqcha stressni boshdan kechirishi
mumkin. Bularning barchasi o‘quvchilarning o‘qish jarayonida muvaffaqiyatga erishishiga
to‘sqinlik qilishi mumkin.
2. Psixologik holatni baholash metodlari
Bolalar psixologik holatini baholashda bir nechta metodlar qo‘llaniladi:
Psixologik testlar
: Bu testlar bolalarning emosional holatini, ijtimoiy o‘zgarishlarini va
aqliy rivojlanishini aniqlashda qo‘llanadi. Masalan, stress testlari, xavotir darajasini o‘lchash
yoki bolalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini tekshirish.
Intervyular va suhbatlar
: Psixologlar bolalar bilan suhbatlashib, ularning hissiy holatini va
o‘zaro munosabatlarini baholashadi. Bu metod ko‘pincha individual holatlar uchun qulay.
Obsavatsiyalar (Kuzatish)
: O‘qituvchilar va psixologlar o‘quvchilarni dars jarayonida
yoki sinfdan tashqarida kuzatib, ularning ruhiy holatini aniqlashadi. Bu metod, ayniqsa,
o‘quvchilarning ijtimoiy xulq-atvorini aniqlashda samarali bo‘lishi mumkin.
3. O‘quvchilarning psixologik holatiga ta'sir qiluvchi omillar
Bolalarning psixologik holatiga turli omillar ta'sir qiladi. Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Oilaning bolalarning psixologik holatga ta’siri:
Bolalarning oilaviy muhitidagi o‘zgarishlar
(masalan, ajrimlar, oila ichidagi ziddiyatlar) ularning psixologik holatiga ta’sir qiladi.
Ijtimoiy
muhitni bolalarga ta’siri:
Sinfdoshlari bilan bo‘lgan munosabatlar, o‘qishdagi muvaffaqiyatlar
yoki muvaffaqiyatsizliklar, bullyng (ta’qib qilish) kabi ijtimoiy omillar ham bolalarning ruhiy
holatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
O‘quv dasturi va dars yuklamasi:
O‘quvchilarning psixologik
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
holatiga o‘quv yuklamasining ortiqcha bo‘lishi yoki darslar o‘rtasidagi nomutanosiblik ta’sir
etishi mumkin.
Bolalarning psixologik holatini yaxshilashga qaratilgan tadbirlar, nafaqat ularning aqliy va
emosional rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, balki umumiy farovonliklarini oshirishga ham
xizmat qiladi. Bu tadbirlar o‘quvchilarning stressni boshqarish, ijtimoiy munosabatlarni
yaxshilash va o‘z-o‘zini anglash kabi jihatlarni rivojlantirishga yordam beradi. Quyida
bolalarning psixologik holatini yaxshilashga yo‘naltirilgan asosiy tadbirlar:
1. Emosional rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash
Bolalar o‘z his-tuyg‘ularini anglash va boshqarish qobiliyatini rivojlantirishlari kerak. Buni
amalga oshirish uchun quyidagi usullarni qo‘llash mumkin:
Emosional intellektni rivojlantirish darslari
: Bolalarga o‘z hissiyotlarini tanib olish va
ifodalashga yordam berish uchun maxsus darslar o‘tkazish. Bu darslarda bolalar, o‘z his-
tuyg‘ularini tanib olish, boshqalarning hissiyotlarini tushunish va ularga munosabatda bo‘lishni
o‘rganadilar.
Empatiya va o‘zaro hurmatni rivojlantirish
: Sinfdagi muhitni yaxshilash maqsadida
bolalar o‘rtasida empatiya (boshqalarni tushunish) va o‘zaro hurmatni oshirishga yo‘naltirilgan
treninglar o‘tkazish. Bu bolalarga o‘zaro munosabatlarida ijobiy va to‘g‘ri yondoshuvlarni
rivojlantirishga yordam beradi.
Voqealarga emosional reaktsiyalarni analiz qilish
: O‘quvchilarga turli voqealar,
o‘qishdagi muvaffaqiyatlar yoki qiyinchiliklar yuzasidan qanday reaksiyalar ko‘rsatishni
o‘rganish imkoniyatini berish. Misol uchun, kichik guruhlarda fikr almashish, muammolarga
turli nuqtai nazardan yondashish.
2. Stressni boshqarish bo‘yicha mashg‘ulotlar
Bolalar orasida stressni boshqarish va uni yengish qobiliyatlarini rivojlantirish, ularning umumiy
farovonligi uchun juda muhimdir. Bunga erishish uchun quyidagi usullarni qo‘llash mumkin:
Relaxatsiya va meditatsiya mashg‘ulotlari
: Bolalarga dam olish va stressni kamaytirish
uchun meditatsiya yoki yoga kabi mashg‘ulotlarni o‘rgatish. Bu o‘quvchilarni ruhiy va jismoniy
tinchlantirishga yordam beradi, shuningdek, diqqatni jamlashga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Nafas olish texnikalari
: Stressni kamaytirish uchun maxsus nafas olish texnikalarini
o‘rgatish. Misol uchun, chuqur nafas olish yoki “to‘rtga bo‘lish” (nafasni to‘rt soniya davomida
tortish, to‘rt soniya ushlab turish va yana to‘rt soniya davomida chiqarish) kabi usullarni qo‘llash.
Kreativ mashg‘ulotlar
: Stressni kamaytirish uchun san’at terapiyasi, tasviriy san’at,
musiqa va yozuv mashg‘ulotlarini o‘tkazish. Bu bolalar uchun ijodiy ifodalash orqali o‘z
hissiyotlarini chiqarish va stressni boshqarishga yordam beradi.
3. O‘quv muhitini yaxshilash va motivatsiyani oshirish
O‘quvchilarning psixologik holatiga salbiy ta’sir qiluvchi omillarni kamaytirish, o‘qishdagi
muvaffaqiyatlarini oshirishga yordam beradi. O‘quv muhitini yaxshilash va motivatsiyani
oshirish uchun quyidagi tadbirlarni amalga oshirish mumkin:
Individual yondashuv
: Har bir o‘quvchining o‘ziga xos ehtiyojlari va qobiliyatlariga mos
ravishda darslar tashkil etish. Bunday yondashuv, bolalarga o‘z imkoniyatlarini to‘liq ochishga
yordam beradi, bu esa o‘z-o‘zini hurmat qilish va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Motivatsiya va mukofot tizimi
: O‘quvchilarga o‘z muvaffaqiyatlari uchun kichik
mukofotlar berish. Bu motivatsiyani oshirish va ularni faol qatnashishga undashga yordam beradi.
Mukofotlar, masalan, diplomlar, maqtovlar, yoki sinf ichida kichik o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin.
Pozitiv fikrlashni rivojlantirish
: O‘quvchilarga ijobiy fikrlash va ijobiy yondoshuvni
o‘rgatish. Ularni muvaffaqiyatsizliklardan keyin qayta tiklanishga va turli qiyinchiliklarni
yengishga o‘rgatish. Bu metod bolalarning ruhiy holatini yaxshilashga va o‘z imkoniyatlarini
anglashga yordam beradi.
4. Ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish
Bolalarning psixologik holatini yaxshilashda ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish juda muhimdir.
Bu bolalarga boshqalar bilan to‘g‘ri munosabatda bo‘lishni o‘rgatadi:
Guruhda ishlash va jamoa tuzish
: Sinfda guruh bo‘lib ishlash mashg‘ulotlari o‘tkazish, bu
bolalarga jamoa ishlari, hamkorlik va o‘zaro yordamni o‘rgatadi. Jamoa ishlari bolalar
o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlashga yordam beradi va ularning ijtimoiy ko‘nikmalarini
oshiradi.
Konfliktlarni hal qilish bo‘yicha mashg‘ulotlar
: Bolalarga nizolarni tinch yo‘l bilan hal
qilish usullarini o‘rgatish. Bu, ayniqsa, bullyng (ta’qib qilish) va boshqa salbiy ijtimoiy holatlar
bilan bog‘liq muammolarni bartaraf etishda yordam beradi.
O‘zaro yordam va qo‘llab-quvvatlash
: Sinf ichida o‘zaro yordamni rag‘batlantirish.
O‘quvchilarni bir-birlarini qo‘llab-quvvatlashga undash va yaxshi munosabatlarni
mustahkamlash.
5. O‘qituvchilarning psixologik tayyorgarligini oshirish
O‘qituvchilar bolalarning psixologik holatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan eng muhim shaxslar
hisoblanadi. Shuning uchun, o‘qituvchilarning psixologik tayyorgarligini oshirish ham zarur:
Psixologik maslahat va treninglar
: O‘qituvchilarni bolalar psixologiyasi bo‘yicha doimiy
ravishda ta’limlash va ularni ruhiy yordam ko‘rsatishga tayyorlash. Ular o‘quvchilarning ruhiy
holatini aniqlashda va yordam ko‘rsatishda professional yordam ko‘rsata olishlari kerak.
Stressni boshqarish bo‘yicha o‘qituvchilarni tayyorlash
: O‘qituvchilarni o‘z ishlaridagi
stressni boshqarish va bolaning ruhiy holatini yaxshilashga yordam berish uchun maxsus kurslar
va treninglar o‘tkazish.
Xulosa.
Yuqoridagi tadbirlar, bolalarning psixologik holatini yaxshilashga qaratilgan aniq va samarali
usullarni taklif etadi. Ularning amalga oshirilishi, o‘quvchilarning ruhiy va emosional
farovonligini oshirishga, shuningdek, o‘quv muhitini ijobiy tarzda rivojlantirishga yordam beradi.
Bolalarning psixologik holatini tekshirish va unga ahamiyat berish, ularning umumiy
rivojlanishiga va o‘quvdagi muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir qiladi. Psixologik holatni tahlil qilish
orqali bolalar va ularning psixologik ehtiyojlariga mos yordam ko‘rsatish mumkin, bu esa
ularning kelajakdagi muvaffaqiyatlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Adabiyotlar ro’yxati.
1. Tohirovich, R. E. (2024). ТИПИЧНЫЕ ОШИБКИ, ДОПУСКАЕМЫЕ УЧАЩИМИСЯ
ПРИ ВЫПОЛНЕНИИ ЧЕРТЕЖЕЙ ПО ДИСЦИПЛИНЕ ИНЖЕНЕРНАЯ ГРАФИКА.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
ВОДОЕМА.
THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF
PEDAGOGY
,
2
(21), 192-197.
2. Tohirovich, R. E., Dilmurodovna, R. D., & Muminovna, R. D. Z. (2023). The Importance of
Using Graphics Programs in The Design of Sewing Items.
Web of Teachers: Inderscience
Research
,
1
(3), 5-8.
3. Dilmurodovna, R. D., & Shaxrulloyevna, S. E. (2024). ROBOTOTEXNIKA VA UNING
RIVOJLANISHI TARIXI.
Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy
and psychology
,
1
(2), 22-26
4. Dilmurodovna, R. D. (2024). TEXNOLOGIYA DARSLARINI TASHKIL ETISHNING
USULLARI.
Science, education, innovation: modern tasks and prospects
,
1
(2), 109-115.
5. Rayimova, D., & Axmadova, M. (2024). HOZIRGI KUNDA ROBOTLARNING
O’RNI.
Universal xalqaro ilmiy jurnal
,
1
(12), 329-334.
6. Rustamov, E. T., & Idiyev, N. Q. (2018). CHIZMA BAJARISHDA OQUVCHILAR YOL
QOYADIGAN TIPIK ХATОLAR.
Интернаука
, (20-2), 58-60.
7. Рустамов, Э. Т., & Мирханова, М. А. (2016). Создание динамических изображений
при помощи программы Power Рoint при проведении занятий по теме" Топографическое
черчение. Проекции с числовыми отметками".
Молодой ученый
, (2), 835-838.
8. Rustamov, E. T. (2018). LOYIHALANGAN REJAGA ASOSAN MAKTABDA
CHIZMACHILIK DARSINI O’TISH. (MODELLASHTIRISH).
Интернаука
, (20-2), 55-57.
9. Тoxirovich, R. E., & Ulug’bekovich, Z. N. (2017). CHIZMACHILIK O’QITISHDA
AXBOROT
TEXNOLOGIYALARINING
O’ZIGA
XOS
XUSUSIYATLARI
VA
AFZALLIKLARI.
Интернаука
,
7
(11 Часть 3), 60.
10. Tohirovich, R. E., Dilmurodovna, R. D., & Muminovna, R. D. Z. (2023). The Importance of
Using Graphics Programs in The Design of Sewing Items.
Web of Teachers: Inderscience
Research
,
1
(3), 5-8.
11. Rayimova, D. D., qizi Bahronova, S. I., Ruziyeva, D. Z. M., & Davlatova, N. U. (2023).
Texnologiya ta’limi praktikumi fanini o ‘qitishda innovatsion ta’lim texnologiyalarini qo ‘llash
imkoniyatlari.
Educational Research in Universal Sciences
,
2
(5), 616-619.
12. Уринов, Ж. Р., Рустамов Э. Т., Равшанов У. Х. (2019). Исследования неавтоклавных
ячеистых бетонов и конструкций из них для применения в сейсмостойких
зданиях.
Вестник науки и образования
, (10-1 (64)), 32-34.
13.
Рустамов. Т. (2025). ТРЕХМЕРНАЯ МОДЕЛЬ ТЕРМОГИДРОДИНАМИКИ
ЗАМКНУТОГО ВОДОЕМА. Development Of Science, 5(1), pp. 31-40.
