JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Olimov Temir Hasanovich
Osiyo xalqaro universiteti professori, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
Zikrilloyeva Malika Olimovna
Osiyo Xalqaro Universiteti “Taʼlim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlangʻich taʼlim)”
mutaxassisligi 2-bosqich magistri.
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA ASRIMIZDA BOSHLANG'ICH SINF
O'QITUVCHILARINING FAOLIYAT SAMARADORLIGINI UZLUKSIZ OSHIRISH
USULLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada innovatsion ta’lim muhitida boshlang’ich sinf o’qituvchilarining
kasbiy mahoratini uzluksiz oshirishning pedagogik imkoniyatlari va shart-sharoitlari yoritib
berilgan.
Аннотация:
В этом статье исследуются педагогические возможности и условия
непрерывного профессионального развития учителей начальных классов в инновационной
образовательной среде.
Abstract:
The article examines the pedagogical opportunities and conditions for continuous
professional development of primary school teachers in an innovative educational environment.
Hozirda innovatsion pedagogika juda muhim masala hisoblanadi. Uning asosiy xarakteristikasi
obyektivlik, qat'iyatlilik, izchillikdir. Yagona obyektiv talabbu insonning intellektual rivojlanishi
va tarbiyasi haqidagi bilim darajasidir. Bugungi kunda "innovatsiya" atamasi keng
qo'llanilmoqda. Innovatsiya so'zi inglizcha "yangi, yangilik kiritish, ichki tuzilishni o'zgartirish",
degan ma'noni anglatadi. Innovatsiya nazariya va amaliyotning muhim qismidir, ya'ni
obyektning ijtimoiy-madaniy sifatini oshirishga qaratilgan ijtimoiy omillarning bir qator
harakatlaridir. Yangiliklar, shuningdek, yangi fikrlarning shakllanishi tashabbus va
innovatsiyalarga asoslangan bo'lib, ta'lim mazmunini yaxshilashga qaratilgan. Umuman olganda,
bu o'rganish tuzilishi va tartibini rivojlantirishga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Demak, innovatsiya bu
texnologik jarayonlar yoki muammolarni hal qilishning yangi shakllari va usullaridan
foydalanishga asoslangan ishlab chiqarish texnologiyasi yoki ma'lum bir faoliyat sohasi bo'lib,
uning yakuniy natijasi muvaffaqiyatli bo'lishi bilan belgilanadi.
O'qituvchilar va psixologlar boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun innovatsion va integratsion
texnologiyalardan foydalanishni shakllantirish bo'yicha adabiyotlarni tahlil qilish natijasida
nazariy jihatdan o'quvchilarni o'quv jarayonida har tomonlama rivojlantirish uchun imkoniyatlar
mavjudligini ta'kidlaydilar. Ularning fikricha ta'lim, rivojlanish va shakllanish muammolarini
uyg'unlikda, bir butunlikda o'rganish maqsadga muvofiqdir.Yangiliklar, odatda, qator
muammolarni keltirib chiqaradi, shu bilan birgalikda mavjudlarini hal qiladi. Bu esa pedagogik
jarayonning bosqichma- bosqich yangilanishiga olib keladi. Innovatsiyalarni joriy etish
konsepsiyasi,bizning fikrimizcha, innovatsiya, tajriba jarayonini hayotga tatbiq etishga qaratilgan
nazariyadir. Yangilik bu bir kishi uchun g'oya hisoblanadi, bu g'oyani obyektiv ravishda yangi
yoki eski bo'lishi muhim emas, biz uni yangilikning yaratilish vaqti yoki birinchi foydalanish
vaqti bilan belgilaymiz.
Har bir bo'lajak o'qituvchi, mutaxassisligi va faoliyatidan qat'iy nazar, fundamental bilim, kasbiy
mahorat hamda muayyan tajribaga ega boʻlishi kerak. Shuningdek, bilim, ko'nikma va tajribaga
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
ega bo'lish uchun bo'lajak mutaxassis o'z sohasida, agar ushbu sohaga tegishli muammo yoki
savollar tug'ilsa, uni o'z nuqtayi nazari va ijodiy faoliyati asosida hal qilishi, xususan, o'z
tadqiqotlari va tajribasini yangi bosqichga ko'tarishi mumkin. Chunki oliy o'quv yurtlarida
talabalarning yuqori darajadagi tayyorgarligi va axloqiga talab ham yuqoridir. O'qituvchi
ijtimoiy fanlar sohasidagi yangi pedagogik usullarni aniqlay olishi va ulardan samarali
foydalanishi kerak. Innovatsion faoliyat o'qituvchidan aqliy, jismoniy kuchni va shu asosda
nazariy bilimlarni, psixologik va kommunikativ nutqni, tashkiliy qobiliyatlar kabi xususiyatlarni
talab qiladi.
Axborot texnologiyalari boshqa zamonaviy pedagogik texnologiyalar bilan birgalikda bilimlarni
uzatishni sezilarli darajada tezlashtiradigan, talabalarning ijtimoiy o'zgarishlarga tezroq
moslashishini ta'minlaydigan vositadir. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni axborot
texnologiyalari bilan boyitish nafaqat mavjud o'qitish usullari va texnologiyalarini o'zgartiradi,
yaxshilaydi, balki kompyuterlar, planshetlar, dasturiy ta'minot va apparat vositalari, video va
telekommunikatsiyalar, maxsus uskunalar, shuningdek, turli xil ma'lumotlarni qayta ishlash
tizimlaridan foydalanish bilan bog'liq yangiliklarini shakllantiradi. Maqsad hamda vazifalarni
tanlashda pedagogik integratsiyani amalga oshirishning qonuniyatlari va xususiyatlari g'oyalar
birligini ta'minlash, bilimlarni yagona o'qitish metodikasi va vositalari asosida mustahkamlash
uchun amalga oshiriladigan integratsiyaning mantiqiy mazmunini talab qiladi.
Pedagogika fanida integratsiya tushunchasi muhim ilmiy atama boʻlib, u umumlashtirish, xulosa
va uslubiy vositadir, chunki u jarayonlar va hodisalar mazmuni o'rtasida universal uyg'unlik
algoritmlarini yaratadi. Ta'lim jarayonida fanlararo bog'liqlik sharoitida talabalar bilimlarining
samarali rivojlanishi bilan bir qatorda ularning bilim qobiliyatlari, faolligi, qiziqishlari va
intellektual salohiyati oshadi. O'quv jarayonida fanlarning integratsiyasi, ya'ni fanlararo aloqa
talabalarning bilimlarini, shuningdek ularning bilish qobiliyatlari, faoliyati, qiziqishlari,
intellektini samarali rivojlantirishni ta'minlaydi. O'quv darslarida fanlararo muloqot qilish
imkoniyati talabalarni faktlarni tahlil qilishga, hodisalar va jarayonlarni o'rganishda sabab-oqibat
tabiatini tushunishga, ilgari olingan bilimlarni yangi vaziyatlarda qo'llashga tayyorlaydi,
shuningdek, boshlang'ich maktabda fanlarning integratsiyasini oshiradi.
Dars jarayonida innovatsion texnologiyalarni qo’llash o‘quvchilarda ilmiy izlanishga qiziqishni
uyg‘otadi, ijodkorlik va bunyodkorlik qobiliyatini rivojlantiradi. Natijada egallangan bilim,
ko’nikma va malakalar amaliy faoliyatda tatbiq etiladi, o’zlashtirish sifati oshadi. Buning uchun
o’qituvchi mahoratli bo’lishi va mavzularning mazmuniga qarab darsni to’g‘ri rejalashtirishi,
mashg‘ulot davomida barcha o‘quvchilarni faol va ongli ishlashlariga erishmog‘i lozim.Zero,
o‘qituvchi ta’lim islohotining bosh ijrochisidir. Bunda har bir o‘qituvchini qisqa vaqt ichida juda
katta miqdordagi axborot to’plamini o’zlashtirish, qayta ishlash va amalda qo’llay olishga
o‘rgatish muhim ahamiyatga ega. Uni hal qilishda o‘qituvchiga o‘qitishning an’anaviy usullari
bilan birga zamonaviy axborot texnologiyalari, jumladan kompyuterlardan foydalanish yordam
beradi.
Pedagogik innovatsiya bu pedagogik g‘aoliyatdagi yangilik, o'qitish va tarbiya mazmuni va
texnologiyasidagi o'zgarishlar, ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan.Innovatsiya -
innovatsiya natijasi sifatida tushuniladi va innovatsion jarayon uchta asosiy bosqichning
rivojlanishi sifatida qaraladi: g'oyani yaratish(ma'lum bir holatda, ilmiy kashg‘iyot), amaliy
jihatlarda g'oyalarni rivojlantirish va yangiliklarni amaliyotga tatbiq etish.
Pedagogik innovatsiyalar samaradorligining o’lchovi sifatida optimallik o’qituvchi va
o’quvchilarning kafolatlangan natijaga erishishi uchun kuch-quvvat sarflashlarini taqozo etadi.
Turli o’qituvchilar va o’quvchilar o’zlarining shaxsiy pedagogik hamda o’quv faoliyatlari
jarayonida turlicha darajadagi samaradorlikka erishadilar. Xuddi mana shuning o’zi pedagogik
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
innovatsiyalarning optimallik darajasini belgilaydi. Innovatsion usullarning eng muhim belgisi
sifatida natijalanganlik o’qituvchi faoliyatida ijobiy yutuqlarga erishilgandagina namoyon
bo’ladi. O’lchovlardagi texnologiklik, kuzatuvchanlik, natijalarning qayd etilganligi o’qitishning
yangi usullari, metodlarini baholash orqali namoyon bo’ladi. Mazkur o’lchovning ahamiyatli
jihati shaxs, uning idroki va tushunchalarini shakllantirishning bir butunligida namoyon bo’ladi.
Shu munosabat bilan innovatsion jarayonni ilmiy g'oyani amaliy foydalanish bosqichiga olib
chiqish va shu bilan bog'liq ijtimoiy pedagogik muhitdagi o'zgarishlarni amalga oshirish jarayoni
deb hisoblash mumkin. G'oyalarning innovatsiyaga aylanishini ta'minlaydigan va bu jarayonni
boshqarish tizimini shakllantiradigan faoliyat bu innovatsion faoliyatdir.
Xulosalaydigan bo’lsak,innovatsiya jarayoni rivojlanish bosqichlarining yana bir o'ziga xos
xususiyati mavjud. Pedagogik tajribada pedagogik innovatsiyalarni ijodiy qo’llash alohida
o’qituvchilar ish faoliyatining boshlang‘ich bosqichida namoyon bo’ladi. Mazkur innovatsiyalar
tajribasi sinovdan o’tkazilib, ob’ektiv baholangandan so’ng ommaviy tarzda qo’llash uchun
taqdim etiladi. Keng ommalashgan, ijobiy natijalarga erishish imkonini beradigan innovatsion
usullardan foydalangan holda o’qituvchilarning kreativ funksiyalarini rivojlantirish maqsadga
muvofiq hisoblanadi.Pedagogik innovatsiyalarni baholash mezonlarini bilish o’qituvchining
pedagogik ijodning rangbarang shakllarini o’zlashtirishi uchun qulay sharoit yaratadi. Pedagogik
madaniyatning oddiy esda qolgan bilimlarni takrorlash shaklidan boshlab, ilmiy pedagogik
jamoatchilikka ma’lum bo’lgan g‘oyalar, konsepsiyalar, texnologiyalarni o’z shaxsiy faoliyatiga
singdirishdan ularni evristik, kreativ ishlab chiqish va amaliyotga joriy etishga qadar bo’lajak
pedagoglarning kundalik harakati mazmunini tashkil etishi lozim.
Pedagogik innovatsiyalarning mazmuni, uni qo’llash metodlarini bo’lajak o’qituvchilar
tajribasiga singdirish muhim ahamiyatga ega. Ta’lim muassasasi hayotiga pedagogik
innovatsiyalarni keng ko’lamda olib kirish uchun unda yangilik muhitini yaratish, muayyan
axloqiy psixologik holatni shakllantirish, tashkiliy, metodik, psixologik xarakterdagi
choratadbirlarni kullash talab etiladi. Shu maqsadda bo’lajak o’qituvchilarning kreativ
funksiyalarini rivojlantirish, ularni pedagogik innovatsiyalar bilan izchil qurollantirib borish,
innovatsion usullarni tahlil va tatbiq qilishga o’rgatish vazifasini kuyish lozim. Pedagogika
fanida ta'lim tizimidagiyangilik masalalari muttasil mutaxassislar tomonidan o'rganilib
kelinmoqda. Biroq,ijtimoiy-pedagogik yangiliklar mintaqaviy ta'lim tizimini rivojlantirish omili
sifatida,bir tomondan, nisbatan yaqinda tez rivojlanayotgan ijtimoiy pedagogika fan va amaliy
faoliyat sohasi sifatida nisbatan yaqinda paydo bo'lganligi sababli, boshqa tomondan, ta'limni
markazsizlashtirish va mintaqalashtirishning ijtimoiy tendensiyasining nisbiy yangiligi bilan
bog'liq. Bundan tashqari, xususiy, to'g'ri pedagogik (masalan, uslubiy) yangiliklarning
samaradorligi, agar ular ijtimoiypedagogik rejada qo'llab-quvvatlanmasa, qo'llab-quvvatlanmasa,
ancha past bo'ladi. Shunday qilib, xususiy innovatsiyalar va ijtimoiy-pedagogik yangiliklarni
qo'llab quvvatlovchi ijtimoiy-pedagogik kontekstni yaratish ham, ma'lum hajm, miqyos vadaraja
umuman mintaqaviy ta'lim tizimini rivojlanishini sezilarli darajada kuchaytirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni. O‘RQ-637-son23.09.2020.
– T.: 2020. – 75 b. //https://lex.uz/docs/5013007
2. Olimov, T. H. (2019).Spiritual and moral aspects of the formation of civil culture in
future specialists of higher education.
theoretical & applied science
, (12), 662-665.
3. Olimov, T. H. (2020). The image of a modern teacher in the formation of civic culture
among future highly educated specialists.
Pedagogical skill-Bukhara
,
5
.
4. Olimov, T. H. (2019). Development issues of civil society and culture in the work of
Eastern thinkers.
Pedagogical skill-Bukhara
,
2
.
5. Olimov,T. H. (2016). Formation of self-awareness in youth.
Social and humanitarian
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
sciences in the educational system.-Tashkent
,
4
.
6. Olimov, T. (2020).Bo’lajak oliy ma’lumotli mutaxasislarda fuqarolik madaniyatini
shakllantirishning ayrim yo’nalishlari.
Fan, ta'lim va amaliyotning integrasiyasi
,
1
(1), 20-27.
7. Olimov, т. The role of national spirituality and values in the development of civil culture
in future specialists with higher education.
8. Azizova G.G.Oliy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining kasbiy-pedagogik
faoliyatini takomillashtirish. Ped.fanl. bo‘y. fal. dok. diss. avtoref. – T. – 2019. – 48 b.
9. Abduqodirov A. Ta’limda innovatsion texnologiyalar. – T.: Iste’dod, 2008. – 180
10. Avliyoqulov N.H. Zamonaviy o‘kitish texnologiyalari. – T., 2001. – 69 b
11. H.T. Omonov, N.X. Xo‘jayev, S.A. Madyarova, E.U. Eshchonov-Toshkent «IQTISOD-
MOLIYA» 2009- 184 b
