JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xolmirzayeva Marjona Sherali qizi
Guliston davlat pedagogika instituti talabasi
email:
marjonaxolmirzayeva660@gmail.com
O‘ZBEK REALIZM MAKTABINING YETUK NAMOYANDASI: O‘ROL
TANSIQBOYEV MEROSI VA FAOLIYATI
Annotatsiya:
Tezisda O‘rol Tansiqboyevning o‘zbek realistik tasviriy san’ati rivojiga qo‘shgan
hissasi, uning badiiy-estetik qarashlari va pedagogik ahamiyati yoritilgan. Rassomning
realizmauslubida yaratilgan asarlari milliy qadriyatlar, mehnat, tabiat va xalq turmush tarzini aks
ettirib, hozirgi san’at ta’limida estetik tarbiya vositasi sifatida alohida o‘rin tutadi. Tansiqboyev
ijodining badiiy va ilmiy ahamiyati, uning uy-muzeyi faoliyati orqali madaniy merosni asrash
masalalari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
o‘zbek realizmi, tasviriy san’at, manzara janri, estetik tarbiya, badiiy meros, san’at
ta’limi, milliy qadriyatlar, rassomlik metodikasi.
O‘rol Tansiqboyev (1904-1974) o‘zbek tasviriy san’ati tarixida chuqur iz qoldirgan ulug‘ rassom,
o‘zbek realistik maktabining asoschilaridan biri sanaladi. U Sharqning boy badiiy merosi hamda
G‘arb san’atining zamonaviy tendensiyalarini uyg‘unlashtirib, o‘ziga xos ijodiy uslub va
maktabni shakllantira olgan ijodkordir. Tansiqboyev o‘z ijodida hayot haqiqatini, xalq
turmushini, mehnat va tabiat go‘zalligini chuqur falsafiy va estetik yondashuv asosida
tasvirlagan.
Tansiqboyev san’at nazariyasiga, xususan, kompozitsion qurilish, rangtasvir qonuniyatlari,
realistik obraz yaratish tamoyillari borasida ilmiy-amaliy izlanishlar olib borgan. U o‘z ijodiy
faoliyati davomida realizm tamoyillarini mukammal o‘zlashtirib, uni o‘zbek madaniyati va
mentalitetiga moslashtirgan. Uning asarlarida inson va tabiat, jamiyat va shaxs o‘rtasidagi
uyg‘unlik chuqur estetik mazmun bilan berilgan. Akademik rassom sifatida Tansiqboyev
san’atga metodologik yondashuv asoslarini ham kiritgan bo‘lib, bu jihat hozirgi tasviriy san’at
ta’limida muhim ahamiyat kasb etadi.
Tansiqboyevning asarlari mazmuni asosan qishloq hayoti, mehnatkashlar, madaniy o‘zgarishlar
va Vatan manzaralariga bag‘ishlangan. Uning “Issiq ko‘lda kech” (1951), “Taxiatosh”,
“Qoraqum suv ombori” (1957) kabi kartinalari nafaqat texnik mukammalligi, balki g‘oyaviy
chuqurligi bilan ham ajralib turadi. Tabiat manzaralarini keng fazoda tasvirlash, nozik ranglar
uyg‘unligi orqali ruhiy holatni yetkazish rassom ijodining o‘ziga xos xususiyatidir.
1960-yillarda yaratgan “Qayroqqum GES tongi” (1957), “O‘zbekiston da mart” (1958), “Ala-
Tov” (1960), “Angren tog‘ yo‘li” (1962), “Angren daryosi” (1963) kabi asarlari realizmning
yuksak namunalaridan bo‘lib, ular orqali Tansiqboyev o‘zbek diyorining tabiiy go‘zalligi va
taraqqiyotini ulug‘laydi. Uning oxirgi yillarda yaratgan “Mening qo‘shig‘im” kartinasi
rassomning hayotiy va ijodiy falsafasini mujassamlashtiradi.
O‘rol Tansiqboyevning ijodi nafaqat san’atshunoslar, balki pedagoglar uchun ham katta
ahamiyatga ega. Uning realizm asosida yaratilgan asarlari bugungi kunda ham tasviriy san’at
ta’limi dasturlarida keng qo‘llanilib kelinmoqda. Ayniqsa, milliy motivlar, mehnat,
vatanparvarlik va tabiatga muhabbat kabi g‘oyalarni aks ettirgan kartinalari yosh avlodni estetik
tarbiyalashda muhim o‘rin tutadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O‘rol Tansiqboyevning boy ijodiy merosini saqlash, o‘rganish va keng jamoatchilikka targ‘ib
etish maqsadida 1981-yil 16-yanvarda Toshkent shahrida O‘zbekiston san’at muzeyi tarkibida
rassom nomidagi uy-muzey tashkil etildi. Ushbu muzey o‘zbek tasviriy san’atining taraqqiyoti
tarixida muhim bosqichni ifodalaydi. Muzeyning tashkilotchisi va ilk direktori taniqli
rassomning turmush o‘rtog‘i – san’at fidoyisi Yelizaveta Yakovlevna Tansiqboyeva bo‘lgan.
Uning tashabbusi va sa’y-harakati bilan rassom ijodining nodir namunalarini jamlash, ularni
saqlash va tahlil qilish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilgan.
1994-yilda, O‘rol Tansiqboyev tavalludining 90 yilligi munosabati bilan muzey qoshida ikki
qavatli zamonaviy ko‘rgazma zali qurilib, faoliyat boshladi. Bugungi kunda ushbu uy-muzey
nafaqat ijodkorning shaxsiy hayoti va ijodiy faoliyatiga oid eksponatlar bilan tanishtiradi, balki
o‘zbek rassomlik maktabining shakllanishi va taraqqiyotiga oid ilmiy-ma’lumotlar bazasini
yaratishda muhim manba bo‘lib xizmat qilmoqda.
Mazkur maskan O‘rol Tansiqboyevning san’atdagi yuksak mahoratini, realizm yo‘nalishidagi
yondashuvlarini va milliy tasviriy ifoda vositalarini chuqur anglash uchun katta imkoniyatlar
yaratadi. Shu sababli, uy-muzey san’atshunoslar, rassomlar, talabalar va keng jamoatchilik uchun
o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy va estetik tarbiya o‘chog‘i sifatida muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘rol Tansiqboyev o‘zbek tasviriy san’atining taraqqiyotida chuqur iz qoldirgan, milliy realizm
maktabini shakllantirgan betakror rassomdir. Uning asarlarida milliy qadriyatlar, xalq ruhi,
mehnat va tabiat go‘zalligi estetik mazmunda mujassam topgan. Rassomning ijodiy merosi
nafaqat tarixiy, balki hozirgi san’at ta’limi va yoshlar tarbiyasida muhim manba bo‘lib xizmat
qilmoqda. Tansiqboyevning san’atga bo‘lgan yondashuvi, didaktik va estetik tamoyillari kelajak
rassomlari uchun ibrat va ilhom manbai bo‘lib qolmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. G‘.Abdurahmonov. Kompozitsiya (o‘quv qo‘llanma ). T.: 2009.
2. O.To‘raqulov, B.Qosimov. O‘zbek san’ati tarixi
.
– Toshkent: O‘zbekiston Milliy
ensiklopediyasi, 2010.
3. O‘.Tansiqboyev. Ijodiy albom va izohlar / tahr. Y.Tansiqboyeva. T.: San’at, 1984.
4. S.Qodirova. O‘zbek realist rassomchiligi taraqqiyoti // San’atshunoslik izlanishlari. – 2018.
– №3. – B. 45–53.
5. O‘zbekiston Respublikasi San’at muzeyi arxivi. O‘rol Tansiqboyev uy-muzeyi materiallari.
6. M.Jo‘raev. O‘zbek manzara janrining rivoji // Tasviriy san’at jurnali. – 2021. – №2. – B.
22–28.
7. Pardaboyevich, Jumaboyev Nabi. "O ‘QUVCHILAR IJODIY FAOLIYATINI
RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY TEXNALOGIYALARNING O‘RNI." WORLD OF
SCIENCE 6.11 (2023): 87-90.
8. Pardaboеvich, Jumaboеv Nabi. "Interpretation of the Problem of Educational use of
Aesthetic Views of Eastern Thinkers in Pedagogical Research." Emergent: Journal of
Educational Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL) 3.1 (2024): 9-9.
9. Юсупова Ш. А., Жумабоев Н. П. ТАСВИРИЙ САНЪАТ ДАРСЛАРИ ОРҚАЛИ
ЎҚУВЧИЛАРНИ ИЖОДКОРЛИККА ЎРГАТИШ //Science and Education. – 2021. – Т. 2. –
№. 2. – С. 460-464.
10. Baxtiyarova , F. (2023). MODERN TECHNOLOGIES IN DEVELOPING
PROFESSIONAL CREATIVE ACTIVITY OF STUDENTS.
Ilm-Fan Va ta’lim
,
1
(1).
извлечено от
