JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Hayitov Javohir Maxtumqul oʻgʻli
Chirchiq davlat pedagogika universiteti. Muhandislik va kompyuter grafikasi”
kafedrasi o‘qituvchisi hayitov.
tel: +998946476594
CHIZMACHILIK FANINI O‘QITISHDA ONLAYN KURS PLATFORMALARINING
O‘RNI
Annotatsiya
: Maqolada Oliy ta’limda chizmachilik fanini raqamli texnologiyalari vositasida
o‘qitishni qo‘llash xususiyatlari ko‘rib chiqiladi. Jumladan, ta’lim samaradorligini oshirishda
vositasi sifatida raqamli texnologiyalar imkoniyatlari tavsiflanadi.
Kalit so'zlar:
Raqamli, Innovatsion, kompyuter texnologiyalari, kompyuter grafikasi dasturlari,
raqamlashtirish bilimlarni tizimlashtirish.
Zamon talablariga javob beradigan, pedagogika va texnologiya sohalarining integratsiyasi orqali
ta’lim jarayonini yangi bosqichga ko‘tarish. Jahonda globallashuv va integratsiya jarayonlari
jadallashib borayotgan hozirgi sharoitda bo‘lajak texnologik va chizmachilik ta’limi
o‘qituvchisining axborot-kommunikatsiya kompetensiyalarini rivojlantirish orqali kasbiy grafik
kompetentligini takomillashtirishga ehtiyoj kuchaymoqda.
Raqamli texnologiyalar asosida o‘qitishning yangi usullari bo‘lib, u an’anaviy ta’limdan ishlab
chiqarishdan ajralgan yoki ajralmagan holda olib borilishi bilan farqlanadi. Bu ta’lim tizimi
yangi shakl, metod va vositalardan foydalangan holda tashkil etilib, pedagog va talabalar
o‘rtasida hamda talabalar o‘rtasidagi o‘zaro muloqotning o‘ziga xos usullarini nazarda tutadi.
Shuningdek, masofaviy ta’lim turli shakllarga ega bo‘lib, ijtimoiy talab asosida shakllangan
maqsad va ta’lim muassasalarining o‘quv dasturlariga muvofiq tashkiliy shakllar hamda maxsus
o‘qitish vositalaridan foydalanishni o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy ta’lim tizimi raqamli texnologiyalar ta’sirida tubdan o‘zgarib bormoqda. Xususan,
an’anaviy dars shakllarining o‘rnini bosuvchi onlayn kurs platformalari bugungi kunda dolzarb
ahamiyat kasb etmoqda. Muhandislik sohasining muhim tarkibiy qismi hisoblangan chizmachilik
fani ham bu o‘zgarishlardan chetda qolayotgani yo‘q. Ushbu maqolada chizmachilik fanini
o‘qitishda onlayn kurs platformalarining o‘rni, afzalliklari va ularni samarali qo‘llash
imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Chizmachilik — bu muhandislikda fikrlashni, fazoviy tasavvurni, texnik loyihalashni va grafik
savodxonlikni shakllantirishga xizmat qiluvchi fan. Mazkur fan orqali o‘quvchilar chizmalar
tuzish, ularni o‘qish va grafik axborotni to‘g‘ri talqin qilish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
Muhandislik, arxitektura, qurilish, texnologiya kabi ko‘plab yo‘nalishlarda chizmachilik
fundamental tayanch fan hisoblanadi. Shu bois, uni o‘qitishda zamonaviy pedagogik
yondashuvlar va innovatsion vositalardan foydalanish muhim hisoblanadi.
Onlayn kurs platformalari — bu internet orqali masofaviy ta’lim olishga imkon beruvchi raqamli
muhitdir. Ular orqali o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida o‘zaro interaktiv aloqa yo‘lga qo‘yiladi.
Bugungi kunda Moodle, Google Classroom, Coursera, Udemy, Khan Academy, EdX kabi
mashhur platformalar mavjud bo‘lib, ulardan har biri o‘ziga xos funksional imkoniyatlarga ega.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi oliy ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlarni
talab qilmoqda. Ayniqsa, muhandislik sohasida grafik kompetensiyalar, chizmachilik
ko‘nikmalari va zamonaviy loyihalash dasturlarini o‘rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu
ehtiyojdan kelib chiqib, “Innovatsion muhandislik grafikasi” onlayn kurs platformasi ishlab
chiqildi va ta’lim jarayoniga joriy etildi. Mazkur platforma muhandislik grafikasi, chizmachilik,
kompyuter yordamida loyihalash (CAD) fanlarini masofaviy, mustaqil va interaktiv shaklda
o‘rganish imkonini beradi. Platformaning asosiy maqsadi — talabalar va o‘qituvchilar uchun
qulay, funksional va samarali o‘quv muhitini yaratishdir.
(1- rasmga qarang):
1.rasm. Onlayn kurs platformasi ishchi oynasi
Bundan tashqari, mualliflik asosida yaratilayotgan milliy platformalar (masalan, Tilda,
WordPress, LMS tizimlar asosidagi kurslar) orqali ham chizmachilik fanini o‘qitishga
yo‘naltirilgan maxsus onlayn kurslar yaratish mumkin.
Onlayn platformalar o‘quvchilarga o‘z vaqtida, o‘z tezligida, mustaqil ravishda ta’lim olish
imkonini beradi. Bu ayniqsa, chizmachilikda grafik topshiriqlarni takroran bajarish va murakkab
chizmalarni bosqichma-bosqich o‘zlashtirishda muhimdir.
Chizmachilikni o‘rgatishda grafik vizualizatsiya juda muhim. Onlayn kurslarda animatsiyalar,
video darslar, 3D modellar, bosqichma-bosqich grafik ko‘rsatmalar orqali murakkab mavzularni
tushuntirish ancha osonlashadi.
AutoCAD, SolidWorks, SketchUp, Fusion 360 kabi dasturlarni onlayn platformalar bilan
bog‘lab, o‘quvchilarga bevosita real muhitda ishlash imkoniyati yaratish mumkin. Bu esa
ularning amaliy ko‘nikmalarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Testlar, topshiriqlar, avtomatik
baholash tizimlari orqali o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasi doimiy nazorat qilinadi. Bu
chizmachilikdagi aniqlik va to‘g‘rilik talablariga javob beruvchi yondashuvdir.
Chizmachilik bo‘yicha onlayn ta’lim kursini ishlab chiqishda quyidagi komponentlarga e’tibor
qaratish lozim:
Kiruvchi bo‘limlar: fan haqida umumiy ma’lumot, o‘quv maqsadlari, asosiy tushunchalar;
Nazariy materiallar: matn, rasm, video va prezentatsiyalar ko‘rinishida taqdim etiladi;
Amaliy mashg‘ulotlar: chizmalar chizish, geometrik shakllar yasash, loyihalash;
Interaktiv mashqlar: avtomatik tekshiruvga ega bo‘lgan topshiriqlar;
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Baholash tizimi: testlar, grafik ishlanmalar, loyiha ishlari;
Shuningdek, kursga forum, chat, onlayn seminar (webinar) kabi vositalarni qo‘shish orqali
o‘quvchilarning faolligi oshiriladi.
Hozirgi kunda ko‘plab texnikum va oliy ta’lim muassasalarida chizmachilik fanini onlayn
formatda
o‘qitish
bo‘yicha
tajribalar
to‘planmoqda.
Masalan,
“INNOVATSION
MUHANDISLIK GRAFIKASI” nomli milliy onlayn kurs loyihasi orqali o‘zbek tilida
chizmachilik darslarini raqamli formatda o‘rganish imkoniyati yaratilmoqda. Bu kabi loyihalar
ta’limda raqamli transformatsiyani jadallashtirishga xizmat qilmoqda.
Shuningdek, zamonaviy virtual laboratoriyalar, AR/VR texnologiyalari, interaktiv 3D muhitlar
chizmachilikni o‘rganishda yangi davrni boshlab bermoqda.
Onlayn kurs platformalari chizmachilik fanining o‘qitilishini yanada qulay, interaktiv va
samarali qilish imkonini bermoqda. Ular yordamida o‘quvchilar chizmalarni nafaqat tushunish,
balki mustaqil yaratish, tahlil qilish va takomillashtirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Shu bois,
har bir pedagog va ta’lim muassasasi o‘z fanini raqamlashtirish, onlayn kurslar yaratish va ularni
takomillashtirish yo‘lida faol harakat qilishi zarur. Bu nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki
zamonaviy mehnat bozorida raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yhati:
1. Hayitov J.M., In higher educationteaching drawing through digital technologies // Current
research journal of pedagogics, 2023., Volume 04 issue 11 Pages: 41-49. (13.00.00. № 21).
2. Hayitov J.M., Chizmachilik fanlarini kompyuter grafikasi dasturlaridan foydalanib o‘qitish //
Galaxy international interdisciplinary research journal (GIIRJ), 2022., Vol. 10, Issue 11, ISSN
(E): 2347-6915.
3. Hayitov J.M., The importance of assembly drawings in educationalprocessesand work //
International multidisciplinaryjournalforresearch & development
2024.,
Volume 11, issue12
,
Eissn :2394-6334. (13.00.00. № 23).
4. Hayitov J.M., Muhandislik va kompyuter grafikasi: O‘quv qo‘llanma 2025.,-Toshkent:
“Zebo Prints”, 2025., 160.
