JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Muhammadova Dilafruz Axmatovna
Osiyo xalqaro universiteti
FIZIKANI O‘RGANISH JARAYONIDA RAQAMLI TA’LIM
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANIB MA’LUMOTLARNI IZLASH,
O‘ZLASHTIRISH VA QAYTA ISHLASHDA KREATIV KOMPETENTLIKNI
RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Annotatsiya:
Maqolada raqamli talim sharoitida bo`lajak fizika fani o'qituvchilarining
axborotlar bilan ishlash kompetentligini rivojlantirish metodikasi hamda pedagogika oliy ta'lim
muassasasi talabalarining ommaviy axborot vositalari bilan ishlash ko'nikmasini shakllantirish
bo'yicha ko'plab xorijiy va mahalliy mediapedagog olimlari tomonidan tadqiqotlarining natijalari
muhokama qilingan. Mazkur ilmiy tadqiqot ishlarida mediakompetentlikning mohiyati,
pedagogik salohiyati va ta'lim jarayonida turli axborot kommunikatsion texnologiyalardan
foydalanish shartlari keltirilgan. Bo'lajak o'qituvchilar ulardan foydalanishga tajribalarning tahlili
haqida fikr yuritilgan.
Kalit so’zlar:
media, ko'nikma, mediasavodxonlik, mediata'lim, mediakompetensiya,
mediamadaniyat, metodika, metodologiya, pedagogika, ta'lim, tarbiya, axborot, kommunikatsiya,
texnologiya, televizor, ijtimoiy tarmoqlar, internet, OAV, masofaviy ta'lim.
KIRISH
Davlatning rivojlanishi va jamiyatning farovonligi asosan uning intellektual salohiyati bilan
belgilanadi. Chunki yuqori darajada rivojlangan ilmiy salohiyatga ega mamlakat har doim barcha
sohalarda ilg'or bo'ladi. Shu sababli mamlakatimizda ta'lim tizimini tubdan isloh qilish davlat
ahamiyatiga molik ustuvor vazifa sifatida qaraladi va katta e'tibor qaratilmoqda. Yuqori malakali
mutaxassislarni tayyorlashga erishish uchun o'quv jarayonini tashkil etish va boshqarish uchun
o'ziga xos talablar mavjud. Birinchidan, talabalarning kasbiy bilimlarini o'zlashtirish darajasi
ularning davlat ta'lim standartlari talablariga muvofiqligini ta'minlash bilan bog'liq. Ikkinchidan,
talabalarning mustaqil ijodiy faoliyatini davlat ta'lim standartlarida belgilangan keng ko'lamli
bilim, ko'nikma va malakalar bilan to'liq qamrab olishga erishish. Jamiyatning jadal rivojlanishi
shunday qilib, yuqori malakali kadrlarga bo'lgan ehtiyoj o'qituvchidan intellektual qobiliyatlarni
namoyon etishda ijtimoiy talablarni qondirishni talab qiladi.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 oktyabrdagi "Raqamli O'zbekiston 2030"
stategeyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF6079
sonli Farmoniga asosan mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni faol rivojlantirish, barcha
tarmoqlar va sohalarda, eng avvalo, davlat boshqaruvi, ta'lim, sog'liqni saqlash va qishloq
xo'jaligida zamonaviy kommunikatsion texnologiyalarini keng joriy etish bo'yicha kompleks
chora- tadbirlar amalga oshirilmoqda. Respublikada raqamli industriyani jadal rivojlantirish,
milliy iqtisodiyot tarmoqlarining raqobatbardoshligini oshirish, shuningdek, 2017-2021 yillarda
O'zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo'nalishi bo'yicha Harakatlar
strategiyasini "Ilm, ma'rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili"da amalga oshirishga oid
davlat dasturida belgilangan vazifalar ijrosini ta'minlash maqsadida barcha vazirliklar birgalikda
2020 yil yakuniga qadar 13 ta namunaviy tumanlarda IT infratuzilmasini yaratishni, kompyuter
uskunalari bilan jihozlanishni nazarda tutgan holda maktabgacha va umumta'lim maktablari
hamda sog'liqni saqlash muassasalarini raqamlashtirishni yakunlash bo'yicha choralar ko'rish,
shuningdek, axborot tizimlarini joriy etish va mas'ul hodimlarni o'qitishni tashkil etsin, deb
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
takidlanadi. Bo'lajak fizika fanlari o'qituvchilarini o'z mutaxassisligi fanini o'qitishga metodik
tayyorlashni takomillashtirish ulardan o'quv jarayonini maqsadli tashkil etishni, ushbu
jarayonning maqsadi, vazifalarini yaxshi tushunishni, innovatsion ta'lim, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari va raqamli texnologiyalarni har tomonlama chuqur
o'zlashtirishni talab qiladi. Zamonaviy axborot jamiyatida media ta'limi, o'quv jarayonida
ommaviy axborot vositalaridan foydalanish zamonaviy o'qituvchining ommaviy axborot
vositalari bilan ishlash qobiliyatini shakllantirishga, ommaviy axborot vositalari yordamida
ta'limning mohiyatini tushunishga, turli xil ommaviy axborot vositalaridan foydalanishning
pedagogik salohiyati va shartlarini ochib berishga, oshirishga, o'quv jarayonida ommaviy
axborot vositalaridan foydalanishga yordam beradi (axborot texnologiyalari, Internet, ijtimoiy
tarmoqlar, ekran san'ati, televidenie, reklama, interaktiv o'yinlar, kompyuter animatsiyasi va
boshqalar) pedagogik modellar va ulardan foydalanishga tayyorlikni shakllantirish vositasi
sifatida qaraladi. Shu sababli, ilm-fan oldida turgan dolzarb masalalardan biri bu kelajakdagi fan
o'qituvchilarining axborot texnologiyalari ko'nikmalarini rivojlantirish orqali media
kompetentsiyasini rivojlantirish masalasidir. Shu bilan birga, pedagogik yo'nalishdagi tadqiqotlar
doirasida kelajakdagi fan o'qituvchilarining zamonaviy ilmiy-texnik taraqqiyot talablariga
muvofiq ommaviy axborot vositalari to'g'risidagi bilimlarini takomillashtirish orqali media
kompetentsiyasini rivojlantirish metodologiyasini takomillashtirish muhim ahamiyatga ega.
Bo'lajak fizika o'qituvchilarini o'z mutaxassisligi fanini o'qitishga metodik tayyorlashni
takomillashtirish ulardan o'quv jarayonini maqsadli tashkil etishni, ushbu jarayonning maqsadi,
vazifalarini yaxshi tushunishni, innovatsion ta'lim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va
raqamli texnologiyalarni har tomonlama chuqur o'zlashtirishni talab qiladi. Zamonaviy axborot
jamiyatida media ta'limi, o'quv jarayonida ommaviy axborot vositalaridan foydalanish
zamonaviy o'qituvchining ommaviy axborot vositalari bilan ishlash qobiliyatini shakllantirishga,
ommaviy axborot vositalari yordamida ta'limning mohiyatini tushunishga, ta'lim jarayonida turli
xil ommaviy axborot vositalaridan (axborot texnologiyalari, Internet, ijtimoiy tarmoqlar, ekran
san'ati) pedagogik salohiyati va foydalanish shartlarini ochib berishga, oshirishga yordam beradi,
televideniye)., reklama, interaktiv o'yinlar, kompyuter animatsiyasi va boshqalar) pedagogik
modellarni shakllantirish va ulardan foydalanishga tayyorlik vositasi sifatida qaraladi. Mustaqil
davlatlar Hamdo'stligi mamlakatlari olimlaridan A. V. sharikov, T. I. Myasnikova, A. V.
Fedorov, A. A. Milutina, E. yu.Nikitina, G. B. Onkovich, O. A. Imanova, M. S. Shablin, B. A.
Iskakov, N. V. Zmanovskaya, D. A. Mezentseva va boshqalar media ta'limini tashkil etish
bo'yicha muhim tadqiqotlar o'tkazdilar. Zamonaviy ta'lim talabalarning nafaqat bilim, balki tez
rivojlanayotgan davrda ommaviy axborot vositalari bilan ishlash ko'nikmalari va ko'nikmalariga
ham bog'liq. Shu munosabat bilan pedagogika oliy o'quv yurtlari talabalarining media
kompetentsiyasini rivojlantirish muammosi bo'yicha bir qator ilmiy tadqiqotlar o'tkazildi.
Xususan, O'zbekiston Respublikasida media ta'limi muammolari S. Beknazarova, Y. Mamatova
va S. Sulaymonovlar bir qancha boshqa olimlarning ilmiy-uslubiy asoslarini o'rganib, ishlab
chiqdilar. S. S. Babadyonov, pedagogika oliy o'quv yurtlarida "Informatika va axborot
texnologiyalari" fanini o'qitish jarayonida talabalarning media-kompetentsiyasini rivojlantirish
texnologiyasi pedagogik muammo sifatida o'rganildi. O'qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi va
malakasi muammosi R. G. Isyanov, N. A. Muslimov, A. X. Mahmudov va boshqa bir qancha
olimlar tomonidan o'rganilgan. Ta'limda zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish muammolari N. I. Taylagov, U. yu.Yuldashev, M. E. Mamarajabov va S. K.
Tursunov va boshqa bir qancha olimlar tomonidan o'rganilgan. Ammo pedagogik oliy o'quv
yurtlarida" ta'limda axborot texnologiyalari " fanini o'qitish jarayonida kelajakdagi fizika fanlari
o'qituvchilarida axborot texnologiyalari bilan ishlash ko'nikmalarini rivojlantirish
metodologiyasini yaratish zarurati tug'iladi. Respublikamizning oliy o'quv yurtlarida "ta'limda
axborot texnologiyalari" fanini o'qitish tizimini takomillashtirish bo'yicha bir qator pedagogik
tadqiqotlar mavjud. Biroq, "ta'limda axborot texnologiyalari" fanidan bo'lajak fizika
o'qituvchilarida axborot texnologiyalari bilan ishlashning media to'g'riligini rivojlantirish uchun
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
o'quv qo'llanmalarini yaratishning asosiy tarkibiy qismlarini to'liq qamrab oladigan tizimli
tadqiqotlar zarur. Shu ma'noda respublikaning pedagogik oliy o'quv yurtlari uchun o'qitish
metodikasini yaratish mavjud o'qitish metodikasi va texnologiyalarini takomillashtirish va qayta
ko'rib chiqishni talab qiladi.
Bo'lajak fizika fani o'qituvchilarining axborot texnologiyalari bilan ishlash ko'nikmasini
rivojlantirish metodikasini takomillashtirish bo'yicha ko'plab xorijiy va mahalliy mediapedagog
olimlari tomonidan tadqiq qilinishi va ularning o'z ilmiy tadqiqot ishlarida mediata'limning
mohiyatini ochib berishi, pedagogik salohiyati va ta'lim jarayonida turli axborot kommunikatsion
texnologiyalar-dan foydalanish shartlari, bo'lajak o'qituvchilar ulardan foydalanishga tayyorligini
shakllan-tirish vositasi sifatida o'rganilgan, ammo aynan "Bo'lajak fizika fani o'qituvchilarining
media ko'nikmalarini rivojlanritish metodikasi" yetarli darajada o'rganilmagan. Media-ta'lim
dasturining asosiy bo'limlari («media agentliklari», «media kategoriyalari», «media
texnologiyalari», «media tili», «media vakillik» va «media auditoriyasi» kabi mediata'limning
asosiy tushunchalarini o'rganish bilan bog'liq). Bugungi kunda ta'lim samaradorligini oshirish
bilan bevosita aloqador bo'lgan bir qator hozir-gacha yechimini topmagan muammolar mavjud.
Bu muammolar ta'lim sohasini axborotlashtirish, zamonaviy axborot texnologiyalari sohasida
pedagog kadrlar tayyorlash, pedagoglarning zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologi-
yalardan foydalanish malakasining yetarli emasligi bilan bog'liq bo'lmoqda. Bu muammolarning
muhim qirralaridan biri sifatida pedagoglarning o'zlaridagi ta'limni axborotlashtirishga bo'lgan
munosabatlarini ko'rsatish mumkin. Shu narsani ta'kidlash joizki, axborotlashtirish sharoitida
pedagogning roli yanada oshadi.
Hozirgi vaqtda ta'lim muassasalari zamonaviy kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalari
bilan jihozlangan. Bu, o'z navbatida, o'qituvchilarning ish faoliyatiga yangi yondashishlarini
talab qiladi. O'quv jarayoniga yangi texnologiyalarni joriy etish nafaqat o'qituvchini texnik
vositalar bilan almashtiradi, balki uning vazifalarini, rolini o'zgartiradi, pedagogik faoliyatning
murakkablashishiga olib keladi.
Xulosa
Bugungi kunda raqamli ta’lim texnologiyalari ta’lim jarayonining ajralmas tarkibiy qismiga
aylanib bormoqda. Xususan, bo‘lajak fizika o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarligida ularning
media va axborot texnologiyalari bilan ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish, bu orqali kreativ
kompetentligini rivojlantirish zamon talabi sifatida qaralmoqda. Tadqiqot davomida
aniqlanishicha, fizika fanini o‘rganish jarayonida raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish
o‘quvchilarda tanqidiy va mustaqil fikrlash, axborotni izlash, tahlil qilish va qayta ishlash,
innovatsion muammolarga ijodiy yondashish kabi ko‘nikmalarning shakllanishiga xizmat qiladi.
Shu bilan birga, raqamli ta’lim vositalarining to‘g‘ri tanlanishi va ularni o‘quv jarayoniga
metodik integratsiya qilish orqali ta’lim sifatini oshirish, o‘qituvchining professional va shaxsiy
kompetensiyasini rivojlantirish mumkinligi isbotlandi. Bo‘lajak o‘qituvchilarda media
kompetensiyani shakllantirish esa, ularning pedagogik faoliyatida ommaviy axborot
vositalaridan ongli va maqsadli foydalanish madaniyatini rivojlantirishda muhim omil bo‘lib
xizmat qiladi.
Ushbu tadqiqot natijalari pedagogik oliy ta’lim muassasalarida “Ta’limda axborot
texnologiyalari” fanini zamonaviy yondashuvlar asosida o‘qitish tizimini takomillashtirish,
shuningdek, innovatsion raqamli ta’lim muhitini yaratishda asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Kelgusida bu yo‘nalishda amaliyotga yo‘naltirilgan o‘quv kurslari, elektron darsliklar va
metodik qo‘llanmalar ishlab chiqilishi zarur.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Muhammadova D. A. To develop the inventive components of students in physics lessons
//Involta” Ilmiy Jurnali. – 2022. – Т. 1. – №. 6. – С. 395-404.
2. Muhammadova D. A. Development of Students' competence in working with information in
physics lessons //A German Journal World Bulletin of Social Sciences An International Journal
Open Access Peer Reviewed scholarexpress. net ISSN (E). – С. 35-39.
3. Muhammadova D.A., Abdullayeva Z.G. Developing students ‘inventive competences in
physics classes. // Международный научно образовательный электронный журнал
«образование и наука в XXI веке». Выпуск №24 том 4 (2022) 141-145
3. Muhammadova D. A. Fayzieva Kh. A., Teaching of physics in general secondary schools
//American of technology and applied sciences journal ISSN (E). – С. 73-74.
4. Muhammadova D. DEVELOPING STUDENTS'INVENTIVE COMPETENCES IN
PHYSICS CLASSES //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2021. – Т. 8. – №.
8.
5.
Axmatovna M. D., Asadovna F. X. FIZIKA DARSLARIDA RAQAMLI TA’LIM
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH USULLARI //PEDAGOGS. – 2024. – Т. 59. – №.
1. – С. 139-143.
6. Мухаммадова Д. А. Решение некоторых проблем, возникающих при изучении физики
//Wire Insights: Journal of Innovation Insights. – 2024. – Т. 2. – №. 3. – С. 18-21.
7. Axmatovna M. D., Dilmurod o’g‘li Z. D. FIZIKA MASALALARINI YECHISHDA
KOMPYUTER DASTURLARIDAN FOYDALANISH USULLARI //PEDAGOGS. – 2024. – Т.
50. – №. 1. – С. 57-63
8. Axmatovna M. D. et al. FIZIKA DARSLARINI ELEKTRON KO’RGAZMALAR ORQALI
SUYUQLIKLARDA ELEKTR TOKI MAVZUSI ASOSIDA TASHKIL ETISH //Proceedings
of International Conference on Educational Discoveries and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 2.
– С. 198-205.
9. Akhmatovna M. D., Aminjonovna R. R. The Importance of Basic Competences in
Professional Teaching of Physics in General Secondary Schools //European Journal of
Pedagogical Initiatives and Educational Practices. – 2023. – Т. 1. – №. 9. – С. 43-47.
10. Saidova R. M., Muhammadova D. A. Development of Quantum Electronics //CENTRAL
ASIAN JOURNAL OF MATHEMATICAL THEORY AND COMPUTER SCIENCES. – 2021.
– Т. 2. – №. 10. – С. 43-46.
11. Akhmatovna M. D.
, FIZIKA AMALIY MASHG‘ULOTLARDA INNOVATSION
YONDASHUVLARNI QO’LLASH //
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI. No. 4,
Fevral, 2025. 342-346.
12. Akhmatovna M. D.
,
Оlimbоyеvich A. J. MOLEKULYAR FIZIKA AMALIY
MASHG‘ULOTLARDA INNOVATSION YONDASHUVLARNI QO’LLASH // Научный
Импульс, 2025. №. 4. 187-194.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
13.
Muhammadova D. A. RAQAMLI TA’LIM JARAYONI ORQALI MOLEKULYAR FIZIKA
O’QITUVCHILARINING IJODIY FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH. (2024). International
Conference on Modern Science and Scientific Studies, 150-154.
14. Akhmatovna M. D. DEVELOPMENT OF STUDENTS'COMPETENCE IN WORKING
WITH INFORMATION IN PHYSICS LESSONS //World Bulletin of Social Sciences. – 2023. –
Т. 20. – С. 35-39.
15. Mukhammadova D.A. THE ROLE OF QUANTUM ELECTRONICS IN ALTERNATIVE
ENERGY // The American Journal of Applied sciences 3 (01), 2021, 69-78
16. Muhammadova D. A. MOLEKULYAR FIZIKA FANINI O’QITISHDA KREATIV
KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI TA’LIM VOSITALARDAN
FOYDALANISH. // “PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2025, № 1.
12-16.
17. Muhammadova D. A. BO’LAJAK FIZIKA O’QITUVCHILARINING KREATIV
KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH HOLATLARI. // Pedagogik tadqiqot jurnali ISSN:
3060-4923, Impact Factor – 7,212, 2025, 113-116
