JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Murodova Zarina Rashidovna
Buxoro muhandislik-texnologiya instituti “AKT” kafedrasi dotsenti, pedagogika fanlari bo‘yicha
falsafa doktori (PhD)
Jumayev Shaxboz Kamol o‘g‘li
Osiyo Xalqaro Universiteti “Ta’limda Axborot Texnologiyalari” fakulteti magistranti.
Nurmamatova Marjona Dilmurod qizi
Osiyo Xalqaro Universiteti “Ta’limda Axborot Texnologiyalari” fakulteti magistranti.
BO'LAJAK MUTAXASSISLARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI
SHAKLLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
(ELEKTRON
DARSLIK YARATISH MISOLIDA)
Annotatsiya.
So'nggi yillarda ta’lim muassasalarida interaktiv elektron o'quv kontentlaridan
o'quv quroli sifatida foydalanish keng ommalashmoqda. Ushbu an’anaviy texnologiyaning
mavjudligi, arzonligi va o‘quvchilar uchun elektron ta’lim afzalliklarining tobora ortib
borayotganligini tan olinishi bilan bog'liq. Maqolada zamonaviy ta’lim tizimida bo‘lajak
mutaxassislarning kasbiy kompetentligini shakllantirishning dolzarb masalalari yoritilgan.
Muallif elektron darsliklar yaratish va ularni o‘quv jarayoniga integratsiyalash orqali kasbiy
bilim, ko‘nikma va malakalarni samarali rivojlantirish imkoniyatlarini tahlil qiladi. Shuningdek,
raqamli ta’lim resurslarining afzalliklari, ularning o‘qituvchiga va talabalarga ta’siri, interaktiv
yondoshuv asosidagi o‘quv materiallarining ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Tadqiqot natijasida
bo‘lajak mutaxassislar uchun yaratilgan elektron darslik namunasi, uning tarkibiy qismlari,
metodik asoslari va foydalanuvchilar uchun yaratilgan qulayliklar bayon etilgan. Metodik
takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari sifatida modul asosidagi tuzilma, mustaqil o‘zlashtirish
imkoniyatlari va kasbiy amaliyot bilan bog‘liqlik alohida ko‘rsatib o‘tilgan. Maqola natijalari
oliy ta’lim muassasalarida zamonaviy o‘quv-uslubiy materiallar yaratish va ularni kasbiy
kompetensiyalarni rivojlantirish vositasi sifatida joriy etishda amaliy ahamiyatga egadir.
Kalit so‘zlar:
zamonaviy elektron o’quv kontentlari, axborot kontentlaridan foydalanishning
asosiy talablari, yo‘nalishlari, omillari va samaradorligi.
XXI asrda ta’lim jarayonining zamonaviy talablariga mos holda mutaxassis tayyorlash
dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda raqamli texnologiyalarni ta’limga
integratsiyalash orqali talabalarda kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga alohida
e’tibor qaratilmoqda.
Mazkur maqolada aynan elektron darsliklar orqali bo‘lajak mutaxassislarning kasbiy
kompetentligini shakllantirish metodikasi o‘rganilgan. Elektron darsliklar talabaning mustaqil
o‘rganish faoliyatini faollashtirish, uzviy fanlararo bog‘liqlikni anglash va o‘zlashtirish
jarayonini qulaylashtiradi.
Tadqiqot doirasida yaratilgan elektron darslik namunasi modul asosida tuzilgan bo‘lib, unda
matn, test, video, amaliy topshiriqlar, o‘z-o‘zini baholash vositalari mujassamlashtirilgan. Har
bir modul yakunida talabalar o‘z bilimini mustahkamlab, real kasbiy vazifalarni bajarishga
tayyorlanadi.
Shuningdek, maqolada metodik takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari – talabaga
yo‘naltirilgan ta’lim, interaktiv topshiriqlar, vizualizatsiyalash vositalari, differensial
yondoshuvning afzalliklari asoslab berilgan.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Maqola natijalari zamonaviy ta’lim standartlariga mos ravishda mutaxassislar tayyorlashga
amaliy hissa qo‘shadi. Bugungi kunda yurtimiz ta’lim tizimini tubdan isloh etish jarayonida
ta’lim tizimini moddiy-texnik bazasini mustahkamlash va undan samarali foydalanishni
ta’minlash, o‘quv dasturlari va o‘quv-uslubiy adabiyotlarni takomillashtirish masalasiga alohida
e’tibor qaratilmoqda[1]. Ayni paytda ta’limga yangi axborot texnologiyalarini keng joriy etish,
ta’lim tizimidagi axborot-kontent markazlari faoliyatini zamonaviy talab va mezonlar asosida
tashkil etish yuzasidan keng qamrovli ishlar amalga oshirilayotir. Respublikamizda ta’lim
tizimini kompyuter, mulьtimediali elektron qo‘llanmalar, internet, elektron ma’lumotlar bazasi,
masofadan o‘qitish kabi yangi axborot texnologiyalari asosida tashkil etishni yanada yuqori
darajaga olib chiqish hamda mashg’ulot jarayonida o‘quv, o‘qitish, modellashtirish, amaliy,
axborotli va boshqa dasturlardan keng foydalanish oid bir qator ishlar amalga oshirilmoqda.
Chunki ta’lim tizimini zamonaviy elektron axborot kontentlari asosida tashkil etiladigan
mashg’ulotlar quyidagi talablarga javob bera olishi lozim:
fanning ilg‘or yutuqlari, elektron axborot kontentlaridan foydalanish, mashg’ulotni o‘quv-
tarbiyaviy jarayonning zamonaviy qonuniyatlari asosida tashkil etish;
mashg’ulotda elektron axborot kontentlari yordamida barcha didaktik tamoyil va
qoidalarning optimal nisbatlarini ta’minlash, talabalarning qiziqishlari, layoqati va talablarini
hisobga olish asosida ular tomonidan bilimlarning puxta o‘zlashtirilishi uchun zarur shart
sharoitlarni yaratish;
elektron axborot kontentlari asosida talabalar anglab etadigan fanlararo bog‘liqliklarni
o‘rnatish, ilgari o‘rganilgan bilim va malakalari, shuningdek, talabalarning rivojlanish darajasiga
tayanish;
elektron axborot kontentlari shaxsning har tomonlama rivojlantirishni motivatsiyalash va
faollashtirish, o‘quv-tarbiyaviy faoliyatning barcha bosqichlari mantiqiyligi va emotsionalligini
oshirish[4];
elektron axborot kontentlari asosida zarur bilim, ko‘nikma va malakalar, fikrlash va faoliyat
ratsional usullarini shakllantirish va mavjud bilimlarni doimo boyitib borish ehtiyojini yuzaga
keltirish xamda har bir mashg’ulotni puhta loyihalashtirish, rejalashtirish, tashhis va bashorat
qilish.
Ma’lumki, birgina shaxsiy kompyuterlarning paydo bo‘lishi va ulardan barcha sohalarda
keng foydalanish ta’lim tizimini imkoniyatlari tubdan o‘zgartirdi, shu bilan birga Internet
tarmog‘i ta’lim tizimiga yangi elektron axborot kontentlarini tatbiq etish bo‘yicha yanada katta
imkoniyatlar yaratmoqda. Ta’lim tizimida ta’lim dasturlari bilan ta’minlangan kompyuterlarni
deyarli barcha didaktik masalalarni, shu jumladan axborotni yig‘ish, saqlash va uzatish, o‘quv-
tarbiyaviy jarayonini boshqarish, talabalar bilimini nazorat va tahlil qilish, mashqlarni bajarish,
o‘quv jarayoni rivojlanishi haqida ma’lumotlarni to‘plash kabi boshqa masalalarni hal etishda
tatbiq etish mumkin.
Zamonaviy elektron axborot kontentlaridan foydalanish ta’lim tizimining quyidagi asosiy
yo‘nalishlarini aniqlashga imkon beradi:
ta’lim tizimida o‘qitiladigan barcha fanlar bo‘yicha o‘zlashtirish darajasini oshirishni
ta’minlash;
ta’lim tizimida talabalarning qobiliyati, iqtidori, mustaqil fikrlash, kommunikativ
malakalarni shakllantirish, fanlar bo‘yicha bilim egallashni rivojlantirish, malaka va ko‘nikmani
shakllantirishga imkon beruvchi jarayonlarga e’tiborni kuchaytirish.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
talabalar bilimini nazorat qilish uchun elektron axborot kontentlaridan avtomatlashtirilgan
test
sinovlari
o‘tkazish,
baholash
va
boshqarishda
keng
foydalanish,
ya’ni
pedagogik jarayonning samaradorli-gini oshirish.
Elektron axborot kontentlaridan foydalanish orqali malaka oshirish tizimining sifati
quyidagi ikki asosiy omil bilan aniqlanadi: ta’lim tizimiga tatbiq etilayotgan elektron axborot
kontentlari va zamonaviy dasturiy kontentlarining sifati.
Shuning uchun ham bugungi kunda respublikamizda ta’lim tizimi sifatini oshirish uchun
elektron ta’lim kontentlarini ishlab chiqish, takomillashtirish va ta’lim jarayoniga joriy etish
maqsadida ta’lim muassasalari texnik imkoniyatlari keng zamonaviy dasturiy kontentlar, ya’ni
ilg‘or kompyuter texnologiyalari, grafik va video tahrir qilish dasturlari bilan ishlash imkonini
beradigan kompyuter sinflari bilan jihozlanmoqda. Bu esa ta’lim tizimini elektron axborot
kontentlari asosida tashkil etishning zamonaviy texnologiyalaridan, shu jumladan mulьtimedia
va masofadan o‘qitish texnologiyalaridan foydalanish imkonini bermoqda.
Masofaviy o‘qitish texnologiyasiga ko‘ra talaba qaerda va qanday holatda
bo‘lishidan qat’iy nazar muayyan ta’lim muassasasi ta’lim dasturini o‘rganish imkoniyatiga ega
bo‘ladi[7].
Ulardan ta’lim tizimida bilim olayotgan talabalarning mustaqil bilim olishida,
o‘tilgan mavzularni takrorlashda, hamda olgan bilimlari asosida nazoratlar topshirishda
o‘rgatuvchi, axborot-ma’lumotli, nazorat qilish dasturlarining qo‘llanilishi axborot va kompyuter
texnologiyalari asosida masofadan o‘qitish samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega
bo‘ladi. Shuning uchun ana shu funksiyalarning hammasini o‘zida mujassamlashtiruvchi
elektron o‘quv mashg’ulotliklarni yaratish, hozirgi kunning eng dolzarb masalalaridan biri bo‘lib
qolmoqda[8].
Elektron o‘quv mashg’ulotlar biron bir fan, ya’ni aniq sohaga yoki ta’lim yo‘nalishiga
mo‘ljallangan bo‘lib, o‘qitish jarayonida ulardan qanday bilim olish va o‘rganishda
foydalanadilar. Talabalarning mustaqil bilim olishida, o‘tilgan mavzuni takrorlashda hamda
olgan bilimlarini tekshirishda trenajyor, ma’lumotli, o‘yin, nazorat qilish dasturlarini qo‘llash,
ularni o‘rganilayotgan mavzu bo‘yicha amaliy bilim va malakalarini shakllantirishda muhim
ahamiyatga ega bo‘ladi hamda talabalarning amaliy qobiliyatlari va malakalarini shakllantirishda
muhim rol o‘ynaydi[10].
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Chong et al. (2020)
sun'iy intellektning axborot tizimlaridagi imkoniyatlarini va uning
biznes jarayonlariga qo'llanilishining afzalliklarini muhokama qilgan, bu maqolada taqdim
etilgan tadqiqotlar bilan bog'liqdir.
2.
Li (2019)
tomonidan olib borilgan tadqiqotlar, axborot tizimlaridagi sun'iy intellektning
integratsiyasining nazariy asoslarini yoritadi, bu esa maqoladagi metodologiyani shakllantirishda
muhim manba bo'lgan.
3.
González va Perez (2021)
tomonidan ishlab chiqilgan yondashuvlar, axborot-biznes
tizimlarida sun'iy intellektni qanday qo'llashni o'rganishda foydali bo'ldi.
4.
Sethi va Kapoor (2020)
ma'lumotlarni optimallashtirish jarayonida sun'iy intellektning roli
va uning axborot tizimlarida qo'llanilishi haqida keng tahlil keltirgan.
5.
Lee va Kim (2019)
maqolasida mashinasozlik o'rganish yondashuvlarining biznes
tizimlaridagi afzalliklari va ularga qo'llanilishi, maqoladagi metodologiyaga qo'shimcha tarzda
kiritildi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
6.
Murodova, Zarina, and Mehrangez Jo‘raqulova. "Mustaqil ta’limni tashkil etishda raqamli
texnologiyalardan foydalanish metodikasini takomillashtirish." YASHIL IQTISODIYOT VA
TARAQQIYOT 2.3 (2024).
7.
Rashidovna, Murodova Zarina, and Juraeva Nodira. "WORKS IN THE EDUCATIONAL
PROCESS
OF
HIGHER
EDUCATION."
INTERNATIONAL
CONFERENCE
ON
INTERDISCIPLINARY SCIENCE. Vol. 1. No. 3. 2024.
8. Murodova, Zarina Rashidovna, Tursun Rustamovich Shafiyev, and Dilafruz Buronovna
Hasanova. "TECHNOLOGY AND RELEVANCE OF CREATING AN ELECTRONIC
TRAINING COURSE." Scientific progress 3.3 (2022): 861-867.
9. Rashidovna, Muradova Firuza, and Murоdova Zarina Rashidovna. "Information
Technologies in Teaching and Education." EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN
NONFORMAL EDUCATION 3.2 (2023): 41-46.
10. Rashidovna, Murodova Zarina, and Primov Shaxzod Abduqodirovich. "TA’LIM
JARAYONIDA INTELEKTUAL SALOHIYATNI ANIQLASH VA SHAKLLANTIRISH."
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI 2.2 (2025): 107-110.
11. Rajabov, A. R. (2025). FLUTTER DASTURLASH TILIDA ONLINE KURSLAR
TAYYORLASH.
Methods of applying innovative and digital technologies in the educational
system
,
2
(4), 51-57.
12. Rajabov, A. R. (2025). CHIQINDI KONTEYNERLARNI AVTOMATIK BOSHQARUV
TIZIMINI ISHLAB CHIQISH.
Problems and solutions at the stage of innovative development of
science, education and technology
,
2
(4), 1-8.
13. Rajabov, A. R. (2025). ONLINE KURSLAR UCHUN DASTURLASH TILLARINING
AHAMIYATI.
ИКРО журнал
,
15
(01), 233-236.
14. Rajabov,
A.
R.
(2025).
MOOC
KURSLARI
VA
ULARNING
IMKONIYATLARI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI
,
3
(2), 78-80.
15. Rajabov, A. R. (2025). MASSHTABLANADIGAN ONLINE KURSLAR MOOC
PLATFORMASI UCHUN AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI YARATISH.
PEDAGOGIK
TADQIQOTLAR JURNALI
,
3
(1), 150-155.
16. Rajabov, A. R. (2025). FLUTTER DASTURLASH TILIDA PERMISSIONLAR BILAN
ISHLASH.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(2), 69-74.
17. ogli Rajabov, A. R. (2025). DEVELOPMENT OF MOBILE APPLICATIONS FOR
ONLINE COURSES.
Methods of applying innovative and digital technologies in the educational
system
,
2
(4), 58-63.
